Feljton: Agenti CIA protiv Jugoslavije (7)

Saradnici "Zlatnog popa"

Draganovićeva obaveštajna karijera započela je 1945, kada je u Trstu razvio saradnju sa Brunom Frankezijem, američkim agentom. Desna ruka u bratstvu svetog Jeronima ovom špijunu u mantiji bio je fra Dominik Mandić, koji je u Rim došao još 1939. godine iz Hrvatske

piše: Marko Lopušina
Čitav kontraobaveštajni posao dovođenja Krunoslava Draganovića ili "Zlatnog popa" u Jugoslaviju 1967. godine vodio je i završio jedan inspektor, Srbin koji se Krunoslavu Draganoviću predstavljao šifrovanim imenom Franjo. On je, inače, u Beču sredinom šezdesetih već razgovarao sa Draganovićem o njegovom povratku u Jugoslaviju. Njegovo suđenje bilo je politički, ali i medijski događaj. Na konferenciji za novinare 16. novembra 1967. na Ilidži dr Draganović je rekao da se "vratio u domovinu da bude na svojoj zemlji". Nije priznao da je zavrbovan i kidnapovan.
I mada je bio ratni zločinac, zbog toga što je SDB-u SSUP-a Jugoslavije dao podatke o radu Vatikana, o funkcionisanju CIA, MI6 i BND, čiji je agent neko vreme bio pod šifrom "Salcberger", kao i o špijunima iz jugoslovenske emigracije koji rade za strane službe, o organizacionoj šemi i kadrovskom sastavu Ljotićevog "Zbora" u Nemačkoj, što je dobio od BND-a, kidnapovani profesor doktor Krunoslav Draganović je slobodno živeo u Sarajevu do smrti, 14. juna 1982. godine. Sahranjen je na Centralnom groblju Bare.

Spisak agenata
U arhivi SDB-a Jugoslavije i danas postoji Draganovićev spisak jugoslovenskih emigranata koji su radili kao agenti CIA, BND, MI5 i samog SDB-a: Zdenko Žunić iz Kanade, Karlo Severin iz Argentine, Drago Žubnirić i Žarko Milić sa Novog Zelanda, Zvonko Kojadin iz Egipta, Josip Sedmak i Ante Dominik iz Italije, Mirko Todorović i Vladimir Bosiljević iz Austrije,Vlado Sečin i Mile Radlić iz Dominikanske Republike, Franjo Adamek iz Turske, dr Branko Anđeleto iz Trsta, dr Vjekoslav Bučar, Emilio de Mistrura, dr Nikola Jeršimović, Solali Boci iz Rima, dr Alojz Bilišić, Kemal Mujagić , Ričard Pačer iz Beča, dr Stjepan Buć , dr Mate Frković, Ahmet Balagaj, Milan Ilinić, dr Martin Čamaj, Hamid Hromalić, Miro Škrinjarić, Karl Tren, Franjo Pavičić, Marijan Mašek, Jurej Milovac i Jakov Ljotić iz Minhena, dr Anton Bućković iz Los Anđelesa, Dušan Dujšin iz Njujorka, Franjo Dežalić , Herbert Korfmačer iz Dizeldorfa, Marijan Dolanski iz Berlina, profesor dr Jozef Matl iz Graca, Nikica Martinović iz Celovca, Zvonko Miljanović iz Ošlinga, Jerko Radan iz Barija, Derviš Šehović iz Pariza, Branko Orlović iz Njujorka.
Priča o ovim agentima, napisana po dokumentaciji SDB-a SSUP-a, objavljena je u knjizi Špijun u mantiji. O tome sam Draganović kaže:
- Za američku obaveštajnu službu radili su mnogi ljudi koje sam ja poznavao i sa kojima sam sarađivao. Ahmed Balagaja, na primer, bio je trgovac u Minhenu i bivši časnik. Rodom je iz Donjeg Vakufa. Upoznao sam ga kao predstavnika organizacije "Jamin al Islam" sa sedištem u San Francisku. Ta organizacija je bila finansirana isključivo od SAD, pa je zato i Balagaja radio za CIA. Dr Martin Čamaj iz Minhena je bio docent albanskog jezika, veliki pristalica profesora Ise Kolika, nemačkog saradnika i univerzitetskog profesora u Rimu, za koga je sakupljao obaveštajne materijale. Mentor Čoku iz Rima, Albanac rodom iz Bitolja ili Ohrida, bio je takođe predstavnik organizacije "Jamin al Islam" za Italiju. Često je putovao u Carigrad, Damask i Kairo. Ta putovanja je finansirala CIA. Profesor dr Anton Butković je živeo u Los Anđelesu. Oženjen je ćerkom nekog američkog senatora. Sebe smatra velikim Hrvatom. Putuje i drži predavanja o Starčeviću, Paveliću, Radiću. Totalno je povezan sa CIA. Duško Dujšin živi u Njujorku. Bio je u američkoj obaveštajnoj službi još u Italiji 1945. godine. Potom je prešao u američku diplomatiju kao vodič gostiju. Istim poslom se bavi i njegova žena Ksenija, udata Buratović, ali se oni po nalogu CIA uopšte ne mešaju u hrvatske stvari. Pukovnik Marijan Mašek je bio poznat kao predstavnik CIA u Minhenu, sa kojim je sarađivao i student Jurej Milovac. Miro Škrinjarić, vlasnik nekog spoljnotrgovačkog preduzeća u Minhenu, bio je američki agent još pre rata. To je nastavio da radi i posle dolaska u Nemačku. Kada je došlo do sukoba između Vareša i Orlovića, on je stao na stranu profesora Vareša. On je bio taj koji je emigraciji u Belgiji nabavljao eksploziv za terorističke akcije. Branko Orlović je lako ušao u CIA, jer su Amerikanci nastojali da dođu u kontakt sa nekim čovekom iz Jugoslavije, a koji je bio član KPJ. Orlović je za to bio pogodan jer je kasno emigrirao, a dok je radio na železnici u Osijeku i Zagrebu, bio je član Komunističke partije. On je bio taj koji je CIA mogao da poveže sa nekima u zemlji. A Orlović je za novac radio sve i obećavao sve i svašta !

Meštrovićev sin
Ti Amerikanci jugoslovenskog porekla često su korišćeni za animaciju pripadnika nacionalnih snaga u SFRJ. Kako je pisalo u materijalu "Novija aktivnost ustaške emigracije", koji je sačinjen 5. decembra 1983. godine u II upravi SDB-a SSUP-a, " Hrvatsko narodno vijeće sada vode emigranti, utvrđeni agenti američke obaveštajne službe, kao, na primer, Mate Meštrović, kreator celokupne politike HNV".
Profesor dr Mate Meštrović, sin slavnog vajara Ivana Meštrovića, zvanično je bio zaposlen na Njujorškom univerzitetu i istaknuti je rukovodilac "Hrvatske akademije Amerike", koja okuplja na stotine naučnika i intelektualaca hrvatskog porekla. Dr Mate Meštrović je zato i posetio Jugoslaviju 1969. godine s ciljem da ispita stanje u zemlji i da učvrsti veze sa čelnicima Hrvatskog književnog lista i Matice hrvatske, tačnije sa pojedincima kao što su bili Holjevac, Šegedin, Tomičić i dr Tuđman. Posle njegove posete, susreti hrvatskih nacionalista sa emigracijom u SAD su učestali, pa je, na insistiranje samog Meštrovića, u Parizu, a potom u Njujorku, osnovan Savez hrvatskih društava. Bio je to pokušaj ujedinjenja hrvatskih emigranata pod jednu ideološku kapu, o čemu je CIA dugo godina razmišljala i tražila za to pogodnog čoveka. Dr Mate Meštrović je to bio. A Hrvatske oružane snage - HOS osnovao je, kako piše u izveštaju Druge uprave SDB-a, "Vladimir Sečan, bivši ustaški oficir i penzionisani pukovnik USA armije, utvrđeni agent AOS-a" tj. američke obaveštajne službe. Po tom izveštaju, pod uticajem zapadnih tajnih službi bili su neko vreme i dr Branko Jelić, Velimir Tomulić, Tomo Sedlo, zatim luburićevci Stjepan Bilandžić i Nikola Štedul. Sedlo je još u Jugoslaviji, početkom šezdesetih, postao član Hrvatskog narodnog odbora, koji je vodio dr Branko Jelić. Vojsku je služio na razaraču "Kotor", koji je bio u sastavu Titove garde i kojim je putovao po svetu.
(Nastaviće se)