Schulden
Religie kan destructieve factor worden
Een traplift voor tante Ursie
Adviseurs in erfelijkheid
'Nooit vierkant spreken over euthanasie'
Van dik hout dunne planken
Geplaatst op 2/5/2005 00:07

Van dik hout dunne planken

door Herman Veenhof

President George W. Bush zit nog steeds in het Witte Huis. Is Michael Moore, de maker van films als Fahrenheit 9/11 en Bowling for Columbine dus in zijn missie mislukt? Hij zelf vindt van niet en heeft al weer twee nieuwe producten op stapel staan. Opvallend is zijn bijna negeren van 'christelijk rechts' in de Verenigde Staten.

Moore (50) maakt niet de indruk gedesillusioneerd te zijn en werkt aan twee projecten tegelijk. Fahrenheit 9/11 1/2 moet in 2007 het afscheid van George Bush bitter maken. En begin 2006 moet Sicko verschijnen. In die documentaire laat Moore de ellende zien van de veertig miljoen Amerikanen die niet zijn verzekerd voor ziektekosten en veegt hij de vloer aan met de farmaceutische industrie, die de prijzen voor medicijnen hoog houdt en medici in de watten legt.

Maar politiek onderzoeker David B. Kopel kijkt vooral naar 'wat Moore niet zegt in zijn documentaires'. Kopel schreef een essay waarin hij Fahrenheit 9/11 op maar liefst 59 punten als bedrog of manipulatie kenschetste. Kopel werkt bij het Independence Institute in Denver, dat het overheidsbeleid op het gebied van onderwijs en belastingen analyseert voor bedrijven. ,,We leven van opdrachten en giften, maar zijn politiek onafhankelijk. Ik ben Democraat, mijn baas is Republikein.''

In Fahrenheit 9/11 gebruikt Moore elke denkbare truc om president Bush als leugenachtig te kenschetsen. Maar Moore gaat heel opvallend niet in op de religieuze achtergronden van Bush en de christelijke groeperingen die hem steunen. Moore zelf is een rooms-katholiek en afstammeling van Ierse immigranten, maar dat is geen verklaring, zegt Kopel.

,,Hij studeerde een tijdje aan een seminarie, maar vond de meisjes leuker. Wel verkeerde hij onder invloed van het meest links-radicale deel van de Ameirkaanse clerus: studentenpriesters die de Verenigde Staten als het rijk van het kwaad zien.''

Volgens Kopel is Moore fel anti-christelijk en vooral fel anti-IsraŽl. ,,Maar in Fahrenheit 9/11 wilde hij die groepen niet voor het hoofd stoten; het hoofddoel was immers zoveel mogelijk zwevende kiezers los te weken van Bush. Ik denk dat hij het tegenovergestelde heeft bereikt omdat men hem associeerde met de Democratische campagne. Kerry vermeed contact met Moore, maar die zat tijdens de democratische conventie wel naast ex-president Carter, een progressieve christen die hem voluit steunt.''

Satanswerk

Volgens Kopel en de advocaat Hardy (schrijver van het boek Michael Moore is a Big Fat White Stupid Man) lijdt Moore aan grootheidswaan. ,,Hij zegt dat zijn film de waarheid is en dreigt iedereen die aanmerkingen maakt juridisch te laten vervolgen. Maar er is nog niemand gedagvaard, ik denk omdat dan op basis van argumenten moet worden beslist.''

Moore zaagt van dik hout dunne planken, vindt Kopel. Geen clichť of montage schuwde hij om de Amerikaanse president te karakteriseren als een foute man met foute contacten. Christelijk rechts betitelt Moore dan ook als 'werknemer van satan'. Maar Moore gebruikte hen op zijn beurt niet als aambeeld om op te hameren. Hij adviseert liberalen juist met klem 'religie' niet als achterlijk te beschouwen.

Juist de felste christenen hebben Moore's aarzeling om Bush' geloof ook te bespotten niet door. Op de website truechristian.com van de aan Jerry Falwell (van voorheen de Moral Majority) gelieerde pastor Jim Nicholls in Blytheville, Arkansas, is een apart deel gereserveerd voor Moore als 'the most evil man on earth'. ,,Hij doet satans werk.''

Het zijn opvallend genoeg juist niet-christenen die dat in en buiten Amerika signaleren. Arnon Grunberg schreef in juli vorig jaar een essay waarin hij opmerkt dat het cynisme waarmee Moore de politiek te lijf gaat haaks staat op zijn bijna naÔeve maakbaarheidsgeloof: als Bush maar weg is, komt het echte, goede Amerika aan bod.

En bij dat goede Amerika past ook het echte geloof. Dus zit er in 'Fahrenheit 9/11' - en ook in Het officiŽle Fahrenheit 9/11 Boek - weinig spot met het christelijke denken. Maar Michael Moore ziet Jezus alleen maar als roerganger van misdeelden.

Dat blijkt uit Moores contact met Lila Lipscomb, een moeder met twee kinderen in Irak. Ze is aanvankelijk trots op haar land en het 'God Bless America'. Later zit ze met de laatste brief van haar zoon Michael Pedersen op schoot; de jongen is neergehaald met zijn Black Hawk-helikopter in Irak. Zijn laatste zin: 'stem niet op Bush, die idioot'.

Zijn moeder friemelt aan haar halskruisje en vraagt Jezus om steun. ,,Hoe erbarmelijker je situatie, hoe groter je behoefte aan religie. Moore is een gelovig mens. Hij filmt het onnodig lijden van gewone mensen en hij probeert daarop antwoorden te geven'', schrijft Grunberg, naar we moeten rekening houden met sarcastische pen.

Stamcelonderzoek

Grunberg heeft wel een punt. Moore is rooms-katholiek en praktizeert dat ook. Hij moet niets hebben van het Medy van der Laan-type uitspraken dat godsdienst 'niet meer van deze tijd' is. De arrogantie van het liberalisme - domweg geen gevoel voor het geloof van talloze gewone mensen - heeft Kerry politiek de nek gekost. ,,We denken dat mensen die geloven bijgelovige vijftiende-eeuwse onbenullen zijn. We hebben het bij het verkeerde eind. Zij hebben net zoveel recht om een religie te hebben als wij om er geen te hebben'', schreef Moore vorig jaar in Klauwen af van mijn land.

Hij blijft wel een cynicus. In het genoemde boek staat ook een kort hoofdstuk waarin 'Jesus W. Christ' zich distantieert van de oorlog in Irak en het God Bless America van Bush. 'Dat zeggen we ook niet van Botswana'. En in zijn eerste boek Stupid White Men doet hij een gebed waarin hij politieke leiders enge ziektes toewenst: dat is de enige manier waarop ze voor een betere gezondheidszorg zullen stemmen.

Moore is weliswaar een keiharde po-choice liberaal ('Een baby is pas een mens, alles daarvoor niet'), maar juist hier heeft hij ook een punt. Nancy Reagan was opeens voor stamcelonderzoek toen dat nuttig kon zijn voor onderzoek naar Alzheimer, de ziekte waaraan haar man Ronald leed. Ook Bush is onduidelijk over stamcelonderzoek.

Slijmbal!

Michael Moore kan niet tegen kritiek, is bars, nors en narcistisch, zeggen zijn critici. Er zijn tientallen websites ('Moorelies', 'Fakenheit') die grossieren in het afbranden van zijn persoon en werk. Drie films en een boek maken echt gehakt van hem. In Fahrenhype 9/11 fileren Dick Morris - ooit pr-man van Clinton - de rechtse auteur Ann Coulter en Ed Koch Moore's film en dat gebeurt ook in Celsius 41.11 (de temperatuur waarbij de hersens worden aangetast). Achter beide films zitten groepen conservatieve advocaten en geldschieters.

De eenling Michael Wilson spendeerde zijn geld aan het maken van Michael Moore Hates America, waarin hij ook stalkt, mensen dingen in de mond legt, beeld en feit lukraak monteert, kortom, de perfecte parodie. ,,Ik voelde me vies, toen ik hem imiteerde.'' Moore wilde niet reageren.

Bladen als Christianity Today zijn opvallend mild over Moore. Veel christenen in Amerika delen zijn maatschappijkritiek, maar zitten gevangen in het politieke tweepartijensysteem. Fahrenheit 9/11 wordt vaak vergeleken met The Passion of the Christ, die drie maanden eerder uitkwam. Beiden delen het gebrek aan subtiliteit en kiezen bewust partij. De mede-katholieken schudden elkaar dan ook de hand.

De president zelf reageerde nooit op Moore, maar Bush sr. kon zich niet inhouden en noemde Moore een 'slimeball'. ,,Deze film is een schandalige karaktermoord op onze zoon.'' Dat was vooral vanwege het meest adembenemende fragment uit de twee uur van Fahrenheit 9/11: de 'zeven minuten' dat Bush op dinsdagmorgen 11 september 2001 wist dat de vliegtuigen in het WTC waren ontploft en hij toch bleef zitten op een stoeltje in de kleuterklas van de Emma E. Booker-school in Sarasota, Florida, met het leesboekje 'Mijn lievelingsgeitje' in zijn hand.

Maar de lerares van die dag, Gwendolyn Tose-Rigell, verdedigt Bush juist, in het christelijke Amerikaanse weekblad World. ,,Bush bleef kalm en dat werd uitgelegd als radeloosheid. Maar als hij was weggestoven, was hij in de media als een oorlogsheethoofd neergesabeld'', zegt Christopher Hitchens op de kritische website Slate.

Zijn artikel heet 'Unfairenheit 9/11'.