Antoni Chruściel "MONTER"

1895 - 1960

Przybrane nazwiska: Kaliński, Rzeczyca, Andrzej Smalawski,

pseudonimy: Adam, Cięciwa, Dozorca, Konar, Madej, Monter, Nurt, Ryż, Sokół, X. 

Dyplomowany oficer służby stałej piechoty WP: podpułkownik [1932], pułkownik [10 VIII 1942], generał brygady [14 IX 1944].

Urodzony 16 czerwca 1895 we wsi Gniewczyna Łańcucka, pow. przeworski, syn Andrzeja, rolnika, wójta gminy Gniewczyca, i Katarzyny Słysz.

Czynny w ruchu "zarzewiackim", a od 1909 w tajnym skautingu w Jarosławiu.

W 1914 ukończył z wyróżnieniem tamtejsze gimnazjum i w sierpniu tego roku wraz z całą drużyną  skautową im. Dyonizego Czachowskiego wstąpił do Legionu Wschodniego. Wobec odmowy złożenia przysięgi w końcu września 1914 został wcielony do armii austriackiej. Po ukończeniu szkoły podoficerskiej i szkoły oficerów rezerwy od maja 1915 dowodził plutonem, był instruktorem szkoły podoficerskiej i dowódcą kompanii 90. pp. Zasługą Chruściela był powrót tego pułku do Jarosławia w listopadzie 1918 jako jedynej w armii austriackiej jednostki, która z bronią i sprzętem wojskowym wróciła do garnizonu.

Od grudnia 1918 służył w WP jako dowódca 5. kompanii 14. pp. [utworzonego z dawnego 90. pp.]. Od grudnia 1921 dowódca I batalionu 14. pp. W październiku 1922 przeniesiony do 42. pp, dowodził tam 3. kompanią, a od września 1923 - 6. kompanią. Jednocześnie od 1920 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie i po otrzymaniu absolutorium [X 1923] został przeniesiony do Korpusu Kadetów Nr 1 we Lwowie. Dowodził tam kolejno 2. 3. i 4. kompanią. Od maja 1927 dowódca II batalionu 6. pułku strzelców podhalańskich. Po ukończeniu WSWoj [1929-1931] od września 1931 był wykładowcą, a od kwietnia 1932 kierownikiem kursu w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W październiku 1934 przeniesiony na stanowisko kierownika przedmiotu taktyki piechoty w WSWoj, od stycznia 1937 był zastępcą dowódcy 40. pp, a od marca 1938 dowódcą 82. pp. Jednocześnie w latach 1935-1937 członek komitetu redakcyjnego "Przeglądu Piechoty".

W kampanii wrześniowej 1939 dowódca 82. pp Strzelców Syberyjskich 30. DP. Wzięty do niewoli po kapitulacji twierdzy w Modlinie i osadzony w obozie jenieckim w Działdowie, w końcu października został zwolniony.

W czasie okupacji niemieckiej mieszkał m.in. przy ul. Grochowskiej, Spacerowej, Belwederskiej, Polnej i Grzybowskiej używając fałszywych nazwisk.

W konspiracji od czerwca 1940, szef Wydziału III [taktyczno-wyszkoleniowego], a od października szef sztabu i zastępca płk. Zdzisława Zajączkowskiego, komendanta Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ.

zdjęcie przedwojenne

Od maja 1941 komendant Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ - później samodzielnego Okręgu Warszawa AK "Drapacz" - "Przystań" - "Wydra" - "Prom".

Posługiwał się kolejno pseudonimami: Adam, Ryż, Dozorca, Monter, Sokół, Konar, Madej, Nurt, Cięciwa, X, ponownie Adam, Monter i Nurt.

Mianowany pułkownikiem służby stałej rozkazem Naczelnego Wodza z 10 VIII 1942.

W Powstaniu Warszawskim dowódca całości walczących sił. W toku działań powstańczych 9 IX 1944 skierował list do Dowódcy AK, gen. "Bora", domagając się odwleczenia decyzji kapitulacji, "wezwania Żymierskiego na pomoc i przyrzeczenia mu lojalnej współpracy".

Pierwszy z lewej w tle por. Zygmunt Ziółek "Sawa" - zastępca szefa Wydziału Propagandy. Na pierwszym planie z lewej Lech Sadowski "Wasyl" - komendant kwatery bojowej Wydziału III Propagandy Komendy Głównej AK. W furażerce płk. dypl. gen. bryg. Antoni Chruściel "Monter", "Nurt" - Komendant Okręgu Warszawa AK i dowódca całości sił powstańczych. Obok z prawej Tadeusz Żenczykowski "Kania" szef Wydziału Propagandy.

Awansowany do stopnia generała brygady rozkazem Naczelnego Wodza z 14 IX 1944 "za wybitne dowodzenie i przykład osobistego męstwa w walkach o Warszawę".

Od 20 IX 1944 dowodził nowo utworzonym Warszawskim Korpusem Armii Krajowej: odziały Śródmieścia przemianowano na 28. DP AK im. Stefana Okrzei, Żoliborza na 8. DP AK im. Romualda Traugutta, a Mokotowa na 10. DP im. Macieja Rataja.

Po kapitulacji oddziałów powstańczych przebywał w oflagu Langwasser koło Norymbergii, a od lutego 1945 w obozie Colditz koło Lipska, gdzie w maju uwolniły go oddziały US Army.

Po kapitulacji Niemiec objął w Londynie stanowisko II zastępcy Szefa Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych, następnie był Inspektorem Komisji Likwidacyjnej.

Od marca 1947 członek RN Koła AK. Po demobilizacji oddziałów polskich [1948] pozostał na emigracji w Londynie.

Decyzją komunistycznej Rady Ministrów z 26 IX 1946 został pozbawiony obywatelstwa polskiego, co uniemożliwiło mu planowany powrót do kraju [decyzję tę uchyliła tzw. Rada Państwa PRL... 11 lat po jego śmierci: 23 listopada 1971 - nie ogłaszając tego publicznie].

Od 1956 przebywał w Waszyngtonie, gdzie pracował w biurze adwokackim, potem jako tłumacz.

Zmarł 30 listopada 1960 w Waszyngtonie.

Odznaczony:

Virtuti Militari V klasy [1921]
Krzyżem Walecznych - po raz pierwszy [1922]
Virtuti Militari IV klasy [28 IX 1939]
Virtuti Militari III klasy [18 VIII 1944]
Krzyżem Walecznych - po raz trzeci [28 IX 1944]

 

"Monter" wrócił do Warszawy...

Komunikat PAP:

środa 28.07.2004, godz. 12:30 (Warszawa)
 


Prochy gen. Chruściela "Montera" w katedrze polowej WP.
Przywiezione ze Stanów Zjednoczonych prochy dowódcy Powstania Warszawskiego gen. bryg. Antoniego Chruściela "Montera" zostały złożone w katedrze polowej Wojska Polskiego. W piątek odbędzie się pogrzeb.

Warszawskie Powązki

powrót