on-line:1

 
Flash Animation. Plug-in: www.macromedia.com

szukaj w artykułach

Set as home pageAdd to favourites

 |O portalu| |Dołącz| |Regulamin| |Forum| |Doceniasz naszą pracę?|

[Allegro.pl - najwięcej ofert, najlepsze ceny, sprawdź!]

Podoba Ci się serwis? Doceniasz naszą pracę? Kliknij w banner! Dziękujemy!

Portal

www.paneuropa.l.pl

:: Sponsor ::

Bellatrix Internet Provider

:: Menu ::

Europa

punktor

Strona główna

punktor

Mapa serwisu

punktor

ABC UE

punktor

Adresy europejskie

punktor

Analizy

punktor

Młodzież w Europie

punktor

Historia integracji

punktor

Korzyści i Koszty

punktor

Ludzie Europy

punktor

Negocjacje

punktor

Prawo wspólnotowe

punktor

Prezydencja

punktor

Waluta €

Świat
punktor

Dokumenty

punktor

Dyplomacja

punktor

Encyklopedia pojęć

punktor

Historia stosunków międzynarodowych

punktor

Irak

punktor

ONZ

punktor

Państwa i regiony

punktor

Polityka zagr. RP

punktor

Prawo międzynar.

punktor

Stosunki USA-UE

punktor

Terroryzm

:: Biuletyn ::

Jeśli chcesz otrzymywać powiadomienia o nowościach w naszym serwisie, wpisz poniżej swój adres e-mail:

:: Partnerzy ::

Państwa i Regiony, Autor: Przemysław Osóbka

Lichtenstein



Lichtenstein czyli wielki książe w małym państwie

Jak w pirenejskie doliny Andorę, tak w alpejskie kotły historia i polityka wcisnęły inne europejskie państwo karłowate – Księstwo Liechtenstein. Jest to jedyne we współczesnym świecie państwo, którego nazwa pochodzi od nazwy panującej dynastii. Na 160 kilometrach kwadratowych, w zadziwiająco łagodnym jak na wysokie góry klimacie, żyje około 31 tysięcy osób. Stolicą kraju jest liczące sobie blisko 5 tysięcy mieszkańców Vaduz. Tam też znajduje się siedziba najważniejszej osoby w państwie, Jego Wysokości Hansa Adama von und zu Liechtenstein, księcia von Troppau i Jägerndorf, hrabiego von Rietberg.

Pierwszym potwierdzonym historycznie panem ziem należących do współczesnego Liechtensteinu był żyjący w XII w. hrabia Hugo von Montfort, którego przodkowie, hrabiowie bregenccy, mogli szczycić się koligacjami rodowymi z samym Karolem Wielkim. W 1342 r. powstało samodzielne hrabstwo Vaduz, które obejmowało południową część obecnego Liechtensteinu (tzw. Oberland). Północna część kraju (tzw. Unterland) znajdowała się wówczas w rękach rodziny von Schellenberg, od nazwiska której wzięła się też tradycyjna nazwa tego regionu. W 1434 r. zarówno Vaduz jak i Schellenberg zostały połączone pod panowaniem rodziny von Brandis. W 1510 r. ostatni z baronów von Brandis sprzedał te ziemie swemu kuzynowi, hrabiemu Rudolfowi von Sulz. O ile panowanie Sulzów jest uważane za bardzo pomyślny okres w dziejach Liechtensteinu, o tyle rządy rodziny von Hohenems, która panowała od 1613 r., zostały powszechnie uznane za najgorszy fragment historii tego kraju. W 1699 r. od pogrążonych w długach Hohenemsów posiadłość Schellenberg nabył książę Johann Adam Andreas von Liechtenstein. On też trzynaście lat później kupił posiadłość Vaduz. Zakupy te były wyrazem dążenia księcia do podniesienia prestiżu własnego rodu. Ambitne plany zostały jednak przerwane przez śmierć Johanna Adam. Jego zamierzenia kontynuował książę Anton Florian, który doprowadził do tego, iż mocą decyzji cesarza Karola VI, posiadłości Vaduz i Schellenberg, należące do rodziny Liechtensteinów, zostały połączone i podniesione do rangi księstwa Rzeszy. Stało się to 23 stycznia 1719 r. Dzień ten uznaje się za datę powstania Księstwa Liechtenstein w jego współczesnym kształcie. [1]
Choć pierwszy akt regulujący podstawy ustrojowe powstałego w ten sposób księstwa został wydany już w kwietniu 1719 r., to na pierwszą ustawę zasadniczą w dziejach Liechtensteinu trzeba było czekać aż do 9 listopada 1818 r. Nie miała ona jednak charakteru pełnej konstytucji, ponieważ jej postanowienia dotyczyły niemal wyłącznie Landtagu, czyli parlamentu księstwa. W 1862 r. książę Johann II podpisał nową ustawę zasadniczą, na mocy której Liechtenstein stał się monarchią konstytucyjną. Wreszcie w październiku 1921 r. monarcha usankcjonował konstytucję, która była co prawda wielokrotnie nowelizowana, ale obowiązuje do dnia dzisiejszego.

Liechtenstein jest zatem monarchią konstytucyjną. Zgodnie z ustawą zasadniczą z 1921 r. głową państwa jest książę dziedziczny. Obecnie tytuł i związana z nim władza należy do księcia Hansa Adama II. Z formalnego punktu widzenia książę przejął tron 13 listopada 1989 r., po śmierci swego ojca Franza Josefa II. Jednak rzeczywistą władzę sprawował już od września 1984 r., kiedy to wymógł na ojcu, by ten uczynił go swoim zastępcą, na mocy artykułu 13 bis konstytucji. Obecnym następcą tronu jest najstarszy syn Hansa Adama II, urodzony w 1968 r. książę Alois. [2]

Głowa państwa posiada szeroki zakres rzeczywistych kompetencji, które nierzadko realizuje bez oglądania się na stanowisko parlamentu. Do najważniejszych uprawnień księcia należy między innymi: reprezentowanie państwa w stosunkach zewnętrznych, udział w procesie stanowienia prawa, zwoływanie, zamykanie i odraczanie sesji parlamentu, jak również możliwość jego rozwiązywania przed upływem kadencji, prawo mianowania członków rządu oraz kompetencje sądownicze, jak stosowanie prawa łaski. [3]
Silna władza księcia oparta jest na mocnych podstawach ekonomicznych. Dynastia Liechtensteinów jest uważana za jeden z najbogatszych rodów arystokratycznych w Europie. Jej majątek szacuje się na 6-7 miliardów franków szwajcarskich. Książę zatrudnia około 1600 ludzi w 18 krajach. W Austrii dynastia posiada 20 tysięcy hektarów pól uprawnych i lasów. W przeszłości Hans Adam II był krajowym potentatem w hodowli trzody chlewnej (10 tys. sztuk). Był właścicielem wielkich upraw ryżu w Stanach Zjednoczonych. Zbiory dzieł sztuki należące do księcia warte są około 4 miliardów franków. Do rodziny książęcej należy również bank LGT. [4]

Tradycje parlamentaryzmu w Liechtensteinie sięgają XIX wieku. Landtag powstał już w 1818 r. Wówczas był to jednak organ reprezentujący stany społeczne, który posiadał raczej iluzoryczny wpływ na politykę państwa. Dopiero po wejściu w życie konstytucji z 1862 r. pozycja Landtagu została wyraźnie wzmocniona. Obecnie składa się on z dwudziestu pięciu deputowanych, wybieranych w dwóch okręgach wyborczych – Unterlandzie i Oberlandzie – na czteroletnią kadencję. Czynne i bierne prawo wyborcze posiadają wszyscy obywatele księstwa, którzy ukończyli dwudziesty rok życia. Co ciekawe, w 1992 r. Landtag postanowił obniżyć cenzus wieku do osiemnastu lat, ale propozycja ta nie znalazła uznania w oczach społeczeństwa, które odrzuciło ją w referendum. Dopiero od 1984 r. z praw wyborczych mogą korzystać również kobiety. Zanim to jednak nastąpiło ludność księstwa dwukrotnie, w 1971 i 1973 r. odrzuciła propozycję przyznania praw wyborczych płci pięknej. [5]

Centralnym organem egzekutywy w Liechtensteinie jest rząd, który składa się z premiera i czterech ministrów. Kadencja rządu trwa cztery lata i nie jest związana z kadencją Landtagu, a zatem gabinet nie jest zobowiązany do złożenia dymisji w momencie ukonstytuowania się nowego parlamentu. Członków rządu mianuje książę na wniosek i w porozumieniu z Landtagiem. W praktyce oznacza to, że panujący nie może wysunąć własnych kandydatur i musi oczekiwać na propozycje Landtagu. Jednocześnie nie jest zobowiązany do powoływania osób przezeń zaproponowanych. Tym samym głowa państwa posiada możliwość wywierania realnego wpływu na kształt personalny rządu. Z drugiej strony praktyka pokazuje, że nawet stosowna uchwała parlamentu nie obliguje monarchy do odwołania rządu. We wrześniu 1993 r. książę Hans Adam II nie przyjął bowiem wniosku o usunięcie ówczesnego premiera Büchela. Odpowiedzialność polityczna rządu jest więc faktycznie uzależniona od woli księcia. [6]

Zgodnie z postanowieniami konstytucji z 1921 r. Liechtenstein „w połączeniu swoich krain Vaduz i Schellenberg stanowi niepodzielną i niezbywalną całość”. [7]
Dalej jednak w ustawie zasadniczej zapisano, że obie krainy złożone są z gmin. W krainie Vaduz wyodrębniono sześć gmin, a w Schellenbergu pięć. Gminy w Liechtensteinie są terytorialnymi korporacjami prawa publicznego, które sprawują władzę na swoim obszarze w zakresie określonym ustawą. Status gmin został określony zarówno przepisami konstytucji, jak i mocą ustawy o gminach z 20 marca 1996 r. Jak pisze Marek Śmigasiewicz „zasada samodzielności gmin została podniesiona do rangi konstytucyjnej zasady ustrojowej. Jej istotą jest prawo do samodzielnego zarządzania i regulowania spraw należących do zadań własnych, jak również zadań zleconych przez państwo”. [8]

Charakterystyczną cechą systemu politycznego Księstwa Liechtenstein jest jego system partyjny, w którym występuje niemal zupełna dominacja dwóch współpracujących ze sobą ugrupowań. Chodzi tu o Postępową Partię Obywatelską i Unię Ojczyźnianą, które w latach 1938-1993 tworzyły wspólny rząd. Regułą było, że partia, która zwyciężała w wyborach obsadzała stanowiska premiera i dwóch ministrów, zaś pokonany obejmował pozostałe teki ministerialne, w tym fotel zastępcy szefa rządu. Przełomem w funkcjonowaniu systemu partyjnego w Liechtensteinie był 1993 r. Wówczas po raz pierwszy w dziejach tego państwa zdarzyło się, że mandaty w Landtagu zdobyło jeszcze jedno ugrupowanie, tzw. Wolna Lista. W tym samym roku nastąpił też kres współpracy gabinetowej Postępowej Partii Obywatelskiej z Unią Ojczyźnianą, która samodzielnie sformułowała rząd. [9]

Mówiąc o systemach politycznych państw karłowatych, takich jak Liechtenstein nie można patrzeć w oderwaniu od ich położenia międzynarodowego. Ograniczoność terytorialna i niewielkie zasoby ludzkie są bowiem czynnikami skłaniającymi te państwa do nawiązywania bardzo bliskich stosunków w krajami ościennymi. W przypadku Księstwa Andory role takich partnerów odgrywają Hiszpania i Francja, z którą jest również ściśle związane Monako. San Marino korzysta z przyjaźni i opieki Włoch, zaś krajem najbliższym dla Liechtensteinu jest Szwajcaria.

W 1919 r. na mocy porozumienia między księciem Liechtensteinu a szwajcarską Radą Związkową, Szwajcaria przejęła reprezentowanie interesów księstwa i jego obywateli w państwach trzecich. W 1920 r. zawarto układ dotyczący poczty, telegrafów i telefonów. Na jego mocy szwajcarska poczta i telekomunikacja miały świadczyć usługi na terytorium księstwa na jego koszt, a szwajcarskie przepisy z tego zakresu miały obowiązywać również w Liechtensteinie. Księstwo zachowało jedynie prawo emisji własnych znaczków pocztowych, z których słynie po dzień dzisiejszy. W 1923 r. zawarty został układ celny. Zgodnie z jego postanowieniami, które z pewnymi zmianami obowiązują do dziś, Liechtenstein stanowi integralną część szwajcarskiego obszaru celnego. Dlatego też szwajcarskie ustawy związkowe oraz umowy handlowe tego państwa z krajami trzecimi obowiązują także na terytorium księstwa. Układ ten potwierdził również stosowanie franka szwajcarskiego jako prawnego środka płatniczego na terytorium Liechtensteinu. [10]

Położenie prawnomiędzynarodowe księstwa zaczęło się nieco komplikować, kiedy w Europie zaczęły funkcjonować mechanizmy integracyjne. W styczniu 1960 r. siedem europejskich państw: Austria, Dania, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Szwajcaria i Wielka Brytania podpisały w Sztokholmie konwencję ustanawiającą Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu (EFTA). Kiedy Szwajcaria ratyfikowała Konwencję Sztokholmską powstał problem uregulowania pozycji prawnej Liechtensteinu w ramach nowo powstałego ugrupowania. Samo księstwo starało się o uzyskanie statusu pełnoprawnego członka EFTA. Ponieważ jednak pole zastosowania postanowień Konwencji Sztokholmskiej było znacznie szersze niż odpowiednie regulacje traktatu o unii celnej, Szwajcaria nie mogłaby reprezentować Liechtensteinu w sprawach, które nie odnosiłyby się bezpośrednio do kwestii celnych. Chodziło tu między innymi o państwowe subsydia, przedsiębiorstwa państwowe czy prawo konkurencji. Znaleziono zatem rozwiązanie kompromisowe. Na podstawie protokołu podpisanego 4 stycznia 1960 r. Liechtenstein został członkiem stowarzyszonym EFTA. [11]

Gdy w 1972 r. Szwajcaria podpisała porozumienie o wolnym handlu ze Wspólnotami Europejskimi, konieczne stało się zawarcie odpowiedniego układu mającego zastosowanie wobec Liechtensteinu. Na mocy jego postanowień Liechtenstein mógł bronić własnych interesów poprzez swego przedstawiciela w ramach szwajcarskiej delegacji do Połączonych Komitetów, które zostały ustanowione wraz z Europejską Wspólnotą Gospodarczą i Europejską Wspólnotą Węgla i Stali. Przedstawiciel Liechtensteinu był w zasadzie obserwatorem w delegacji szwajcarskiej. Nie mógł podejmować żadnych inicjatyw i nie uczestniczył w głosowaniach. [12]

Później, kiedy rozpoczęły się rozmowy między Wspólnotami a EFTA w sprawie utworzenia Europejskiego Obszaru Gospodarczego, którego regulacje mogły wykraczać daleko poza obszar kontrolowany przez Szwajcarię na mocy traktatu o unii celnej, Liechtenstein wykorzystał okazję do zdefiniowania i umocnienia swojej pozycji wobec Szwajcarii, EFTA i Wspólnoty Europejskiej. Przede wszystkim należy zauważyć, że aby uniknąć sytuacji, w której negocjacje ze Wspólnotą prowadziłaby wyłącznie Szwajcaria (co z prawnego punktu widzenia mogło mieć miejsce na mocy porozumień z 1972 r.), Liechtenstein doprowadził do tego, że został zaakceptowany jako samodzielny partner w prowadzonych rozmowach. Uznano, że rozwiązanie to będzie adekwatne dla podkreślenia suwerenności księstwa. 3 czerwca 1990 r. EFTA zadeklarowała wolę uznania Liechtensteinu za siódmego partnera uczestniczącego po jej stronie w rozmowach na temat Europejskiego Obszaru Gospodarczego. 18 czerwca 1990 r. deklaracja ta została przyjęta do wiadomości przez Radę Europejską. [13]

Liechtenstein, idąc za ciosem, chciał być pełnoprawną stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym. Z tego też powodu podjął starania o pełne członkostwo w EFTA, co zostało urzeczywistnione 22 maja 1991 r. Odtąd niezależnie od postanowień traktatu o unii celnej z 1923 r. Liechtenstein posiada prawo głosu na forum EFTA, może przedkładać własne inicjatywy, a nawet występować przeciwko innym państwom członkowskim. Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym zostało zaaprobowane przez obywateli księstwa w referendum, które przeprowadzono w grudniu 1992 r. [14]

Co ciekawe, sami Szwajcarzy w referendum opowiedzieli się przeciwko uczestnictwu swojego kraju w Europejskim Obszarze Gospodarczym. Powstała więc bezprecedensowa sytuacja, w której Liechtenstein usiłował wejść do ugrupowania gospodarczego, w którym nie byłoby Szwajcarii. Tymczasem jedno z postanowień unii celnej z 1923 r. zabraniało księstwu zawierania samodzielnych układów celnych z krajami trzecimi. Jednak w drodze skomplikowanych zabiegów dyplomatycznych i tą przeszkodę udało się pokonać, dzięki czemu 1 maja 1995 r. Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym weszło w życie w stosunku do Księstwa Liechtenstein.
Tym samym kolejne europejskie państwo karłowate zostało w pewien sposób włączone w nurt procesów integracyjnych zachodzących we współczesnej Europie. Księstwu udało się więc zapobiec realnej groźbie izolacji na arenie międzynarodowej. Nie oznacza to jednak, że problem statusu takich państw jak Liechtenstein, Andora, Monako czy San Marino w integrującej się Europie został rozwiązany. Żadne z wymienionych państw nie jest brane pod uwagę w zbliżającej się fali rozszerzenia Unii Europejskiej. W przypadku Księstwa Liechtenstein, ewentualne członkostwo w UE będzie z pewnością zależeć od drogi, jaką wybierze jej najbliższy partner, czyli Szwajcaria.


Przemysław Osóbka
(c) 2002 Globalizator

PRZYPISY:
[1] Zob. M. Śmigasiewicz, System polityczny Księstwa Liechtenstein, Warszawa 1999, s. 15 – 21.
[2] Tamże, s. 63.
[3] Tamże, s. 66.
[4] Zob. Nasz pan absolutny, „Forum” nr 34, 19.08 – 25.08. 2002, s. 25.
[5] M. Śmigasiewicz, op. cit., s. 73 – 75.
[6] Tamże, s. 97 – 100.
[7] Verfassung des Fürstentums Liechtenstein, Art. 1.
[8] M. Śmigasiewicz, op. cit., s. 122.
[9] Tamże, s. 139 –141.
[10] Tamże, s. 38 – 39.
[11] Zob. J. Duursma, Fragmentation and the international relations of Micro-States. Self-determination and statehood, Cambridge University Press 1996, s. 184 – 185.
[12] Tamże, s. 185 – 186.
[13] Tamże.
[14] W referendum, które przeprowadzono w dniach 11-13 grudnia 1992 r., 55,81 proc. obywateli księstwa opowiedziało się za przystąpieniem Liechtensteinu do Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym, zaś 44,19 proc. wyraziło swój sprzeciw. Tamże, s. 186 – 187.



Copyright 2000-2002 ISIE Paneuropa. All rights reserved
System powered by nibylog

 
 

:: Wiadomości ::

 

Copyright 2000-2005 Paneuropa

Paneuropa portal Unia Europejska unia europejska integracja europejska europejski europejskiego europejskiemu europejsku europejskim unia unijny unijna integracja integracją integration European Union EU UE Świat polityka stosunki międzynarodowe międzynarodowy miedzynarodowe prawo miedzynarodowe publiczne prawo międzynarodowe publiczne Globalizacja globalizacja glob Organizacja Narodów Zjednoczonych ONZ Rada Bezpieczeństwa Stany Zjednoczone USA bezpieczeństwo międzynarodowe bezpieczenstwo pokój pokoj NATO dyplomacja stosunki dyplomatyczne konsularne negocjacje akcesyjne członkostwo negocjatorzy prezydencja ludzie osobistości sylwetki analizy prawo europejskie law European law lex młodzież w UE youth Socrates Leonardo da Vinci ABC Polska Poland ABC Poland signform.pl preetar.com europa.eu.int. prezydencja duńska Dania akcesja zjednoczenie USA NAFTA globalizacja news wiadomości przegląd prasy Globalizator e-zin magazyn serwis integracji europejskiej historia unii prawo wspólnotowe euro EURO wspólna waluta zjednoczona Europa Komisja Europejska Parlament Rada Komitet Ekonomiczno Społeczny Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich EWG EWWiS Euratom Wspólnoty WE EU polityka międzynarodowa Polska kraje kandydujące fundusze pomocowe pieniądze dopłaty programy szkolenia dyskusja filar filary wspólna polityka międzynarodowa i bezpieczeństwa student studenci uczniowie szkoła opracowanie historia wiedza o Unii Europejskiej in English wszystko o UE unia bez tajemnic infoeuropa.gov.pl referendum wspólny rynek konstytucja wyjście z UE czy z UE można wyjść kurs Euro średni NBP kantory kurs euro Grafica drukarnia offsetowa wydawnictwo