Nieuws

Terug  
ARTIKEL OVER THE GLASS GUIDE IN RAFFIA 2003-10-30
In het oktober-nummer van Raffia is een artikel gewijd aan The Glass Guide:

Hoe dik is het glazen plafond?

Ambitieuze vrouwen stoten nogal eens hun hoofd, figuurlijk gezien. Ineens komen ze niet verder in hun carričre, terwijl ze daar wel de capaciteiten voor hebben. Ze worden geconfronteerd met een doorzichtig plafond, een plafond van glas. In Nijmegen wordt een instrument ontwikkeld om dit plafond op een eenvoudige manier zichtbaar te maken: The Glass Guide.

Tekst: Sylvester Hoogmoed

De inmiddels overbekende metafoor is in het midden van de jaren tachtig geďntroduceerd door een journalist van The Wall Street Journal. Die beschreef hoe carričremakende vrouwen vaak stuiten op een ‘glazen plafond’. Wanneer een topfunctie binnen handbereik lijkt, dan stoten ze en masse hun hoofd tegen een geheimzinnige, onzichtbare barričre. Uiteraard merken ook veel mannelijke carričremakers dat ze op een gegeven moment niet verder komen, omdat ze daartoe nu eenmaal de capaciteiten missen, of gewoon pech hebben. Maar met de metafoor glazen plafond wordt geďmpliceerd dat er bij vrouwen meer aan de hand is. Dat ze op weg naar de top systematisch worden tegengewerkt, zonder dat je meteen aan kunt geven hoe of waarom. Glas is doorzichtig, het lijkt alsof de top bereikbaar is. Maar het is onbuigzaam en heel moeilijk te doorbreken. Omdat vrouwen niet tot het ‘old boys network’ behoren, waarin machtige heren elkaar op informele wijze de topfuncties toespelen? Dat wordt vaak geopperd. Maar waarschijnlijk zijn er ook andere redenen. Misschien zijn traditionele opvattingen over rolpatronen wijder verspreid dan de ‘politiek correcte’ uitspraken van topmannen doen vermoeden. Ook is mogelijk dat vrouwen gemiddeld minder ambitieus zijn dan mannen. En als dat zo is, dan zou dat wel eens te maken kunnen hebben met het feit dat de werksfeer in de meeste bedrijven in hoge mate gedomineerd wordt door mannen. Ambitieuze vrouwen zijn in de minderheid en moeten zich dus aanpassen aan de heersende cultuur.

Positief
Er zijn regelmatig positieve berichten te melden over de doorbreking van het glazen plafond. Bijvoorbeeld dat het tweede kabinet Balkenende (in tegenstelling tot het eerste!) voor veertig procent uit vrouwelijke bewindslieden bestaat. Verder berekende het CBS dat in 2001 meer dan een kwart van alle managers in Nederland vrouw was; bijna een verdubbeling ten opzichte van 1992. Toch zijn er nog veel redenen voor zorg. Al vaak vermeld is bijvoorbeeld het feit dat slechts 7,2 procent van de Nederlandse hoogleraren vrouw is. Maar nog zorgelijker is dat onderzoek uitwijst dat vrouwen die tot de top weten door te breken dit vaak hebben bereikt door zich vergaand aan te passen aan het heersende waarden- en normenpatroon. Dit zou kunnen betekenen dat er voor vrouwen die zich wat minder makkelijk aan de in directiekamers heersende cultuur aanpassen belangrijke barričres blijven bestaan. Kortom, er is alle reden om onderzoek te doen naar de aard van de barričres die het glazen plafond vormen en de manieren om die te doorbreken. Dat vindt men ook in Brussel, waar de Europese Unie via de EQUAL-subsidieregeling projecten ondersteunt die zijn gericht op de doorbreking van het glazen plafond.

Zelfbedieningsinstrument
Eén van die projecten is The Glass Guide. Hierin wordt geparticipeerd door Fontys Hogescholen, het IOWO (Nijmeegs adviesbureau op het gebied van onderwijsvernieuwing en organisatieontwikkeling), de HBO-Raad, VHTO (Landelijke organisatie van/voor vrouwen in hogere technische opleidingen en functies), het Vrouwennetwerk, CINOP (Centrum voor Innovatie van Opleidingen) en LAI (het bureau van projectleider en initiatiefneemster Noëlle Leufkens). Doel van het project is de ontwikkeling van een ‘zelfbedieningsinstrument’ waarmee binnen organisaties op een relatief eenvoudige manier kan worden gemeten hoe dik hun glazen plafond is, welke carričremogelijkheden vrouwen hebben en hoe vrouw(on)vriendelijk de managementcultuur is. Concreet zal het instrument de vorm krijgen van een vragenlijst, die zonder externe begeleiding binnen organisaties kan worden ingevuld. Daarnaast worden tips en beleidsaanbevelingen aangeboden om belemmeringen voor de doorstroming van vrouwen naar hogere posities weg te nemen. Wanneer het project eind 2004 zal zijn afgerond, kan het ontwikkelde instrument via de website van het project (www.theglassguide.org) worden geraadpleegd. Er zal dan ook een systematisch geordende verzameling data en praktijkvoorbeelden beschikbaar zijn. Verder worden organisaties in de gelegenheid gesteld om zich op de site te profileren als een voor ambitieuze vrouwen aantrekkelijke werkgever. The Glass Guide is voortgekomen uit een al eerder ontwikkeld instrument: De Glazen Gids. Dit is in 2000 specifiek voor de HBO-sector ontwikkeld, met subsidie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het was een logische stap om daarna een instrument te ontwikkelen dat breder ingezet zou kunnen worden. Een instrument, dat voor meerdere sectoren geschikt zou zijn, en als basis zou kunnen dienen voor internationaal gebruik. Vandaar de Engelstalige naam van het nieuwe project. The Glass Guide kende nogal wat opstartproblemen. Deze waren onder meer te wijten aan de bureaucratische rompslomp die nu eenmaal gepaard gaat met de aanvraag van Europese subsidies. Projectleidster Noëlle Leufkens van The Glass Guide: “Ik heb niet voorzien hoe complex en ingewikkeld het is om zo’n aanvraag te doen en aan alle voorwaarden tegemoet te komen. Ons werk heeft nogal wat vertraging opgelopen doordat de goedkeuring van het project pas half december 2002 binnenkwam, een half jaar na de beoogde start. Dit had niet met de inhoud en de doelstellingen te maken, want die zijn van meet af aan met instemming en enthousiasme ontvangen. Het was te wijten aan de nogal complexe en soms onduidelijke regelgeving en daaraan verbonden financiële condities.”

Niet eenmalig
Nu de aanloopproblemen achter de rug zijn, wordt er hard gewerkt aan de ontwikkeling van het instrument. Dit gebeurt onder leiding van Yvonne Benschop (tijdens haar zwangerschap vervangen door Margot Brouns) en Samula Ansink van de Nijmegen School of Management (MSN), van de Nijmeegse universiteit. De oorspronkelijke opzet waarin een gevalideerd instrument in alle sectoren en in alle landen bruikbaar zou moeten zijn, bleek te ambitieus. Er wordt nu gewerkt aan een instrument dat in eerste instantie gericht is op de non-profitsector in Nederland. Wel wisselt The Glass Guide via het samenwerkingsverband Climbing to Equality ervaringen uit met projecten in Italië, Oostenrijk en Spanje. Projectleider Noëlle Leufkens zal tevreden zijn wanneer er aan het einde van het project een beknopte en deugdelijke vragenlijst ligt die meet wat ze beoogt te meten. Maar ze benadrukt dat het daarmee niet ophoudt. “Het moet niet bij de realisering van een vragenlijst blijven, het hele instrument moet ook worden gebruikt! En niet eenmalig, maar met een zekere herhaling zodat kan worden gecontroleerd of er iets verbeterd is binnen organisaties, of beleidsveranderingen effect hebben gehad. En zoniet, waarom niet?”

Dit voorjaar werd tijdens een discussieavond in De Rode Hoed (georganiseerd door Mixed, een ander EQUAL-project) Chris Tesselhoff geďnterviewd, oud-topman bij Delta Lloyd. Hij benadrukte een groot voorstander te zijn van meer vrouwen aan de top, omdat “uit onderzoek blijkt dat die door hun betere communicatieve vaardigheden gemiddeld beter geschikt zijn voor managementfuncties dan mannen.” Maar Tesselhoff waarschuwde dat het nog veel tijd zal kosten om het plafond definitief te doorbreken: “Je ziet aarzelend de eerste krokussen en sneeuwklokjes uit de grond komen.” Door het glazen plafond binnen organisaties zichtbaar te maken, wil The Glass Guide iets van deze aarzeling wegnemen. Want hoewel de metafoor glazen plafond algemeen bekend is, zijn lang niet alle mannen aan de top doordrongen van de achterliggende problematiek.

De auteur is als communicatiemedewerker betrokken bij The Glass Guide. Dit artikel is op persoonlijke titel geschreven.

 
PARTNERS Fontys Hogescholen, IOWO, HBO-Raad, VHTO, Vrouwennetwerk, CINOP, LAI