De vergissing van Eric de Kuyper

Jarenlang doceerde hij filmtheorie aan de universiteit van Nijmegen, tegenwoordig leidt Eric de Kuyper het kluizenaarsleven van een beroepsschrijver. En verder zwerft hij wat rond, tussen de steden waar hij van houdt. Nijmegen was jarenlang zijn thuishonk, maar dat gaat binnenkort veranderen.

(tekst: Sylvester Hoogmoed, gepubliceerd in Impuls, januari 2001)

Foto: Bert Beelen Het interview met Eric de Kuyper kan niet plaatsvinden bij hem thuis, want daar is het een rommeltje. De schrijver verhuist namelijk binnenkort naar het Duitse Kranenburg, na zo'n twintig jaar in Nijmegen te hebben gewoond. "De aanleiding om hier te gaan wonen was destijds dat ik lesgaf aan de KUN. Maar sinds ik ben gaan schrijven heb ik een soort kluizenaarsbestaan, tenzij ik op reis ben. Ik kom nog maar heel zelden in de stad, ook al omdat mijn kennissenkring langzamerhand is uitgevlogen. Er was dus eigenlijk geen reden meer om in Nijmegen te blijven wonen. Ik leef hier in een vacuüm." Zal hij zijn herinneringen aan de Waalstad ooit verwerken in een boek? "Mijn jaren aan de universiteit, in de jaren zeventig en tachtig, waren heel boeiend. Het is zeker de moeite waard om daarover te schrijven, dat kan een goed tijdsbeeld opleveren. Ik heb ontzettend graag lesgegeven, had hele goede studenten. In die periode kon je zeer intensief met studenten werken. Er was toen een andere mentaliteit aan de universiteit dan tegenwoordig. Toen ik in 1986 vertrok begon het al te veranderen. Dat was ook een belangrijke reden voor mijn vertrek. Ik zag dat het lesgeven hoe langer hoe meer bijzaak werd en het vergaderen de hoofdzaak. Sinds die tijd is het alleen maar erger geworden. Nu zou ik daar echt niet meer kunnen werken."

Vergissing
Het stadsleven in Nijmegen was minder inspirerend dan zijn ervaringen op de universiteit: "Ik heb een vergissing begaan door hier te gaan wonen. Kleinere stadjes, zoals Bergen op Zoom, Breda of Zwolle, hebben meer sfeer dan de middelgrote steden, zoals Nijmegen, Arnhem en Eindhoven. Vooral op cultureel vlak gebeurt er minder in die kleine stadjes, maar ik heb de indruk dat de mensen er meer gemotiveerd zijn en meer samenwerken. Het filmhuis werkt nauw samen met de bibliotheek, met de boekhandel, enzovoorts. Er is daardoor veel meer sfeer. Terwijl men in de middelgrote steden, zoals Nijmegen, altijd gebiologeerd is door de Randstad, wat verlammend werkt. In kleinere stadjes zeggen ze: hier kan toch niet veel, wij doen gewoon wat we leuk en interessant vinden. Wij kunnen toch die concurrentie niet aan. In een stad als Nijmegen daarentegen gebeuren heel veel dingen niet, omdat men het net zo wil doen als in Amsterdam of Rotterdam en het dan maar laat zitten als dat niet lukt."

Steden
Hoewel de stad Nijmegen hem niet direct prikkelt tot schrijven, geldt dat wel voor veel andere steden. "Steden inspireren mij, dat is een feit. Ik vind het bijvoorbeeld heel boeiend hoe de badsteden aan de Belgische kust qua sfeer allemaal van elkaar verschillen. Of hoe een stad als Parijs verschilt van Amsterdam. Wat ik ook fascinerend vind is dat de stad Frankfurt mij aanvankelijk helemaal niet aantrok, terwijl ik daar later ontzettend van ben gaan houden. Je kunt ook dingen van jezelf ontdekken in een andere stad, vooral als je er niet als toerist rondloopt maar er woont. Ik ben blij dat ik als gastdocent gedurende een aantal maanden in steden als Parijs, Bologna en Zürich heb kunnen wonen en werken." In diverse steden heeft hij 'pieds à terre'. Is het niet lastig om tegelijkertijd zoveel verschillende woningen aan te houden? "Nijmegen was altijd mijn vaste stek. Verder heb ik drie sets met toiletartikelen, kleren enzo, zodat ik die dingen niet voortdurend hoef mee te sjouwen, of vergeet. Het vraagt wel een zekere organisatie, maar ach... Iemand heeft eens gezegd: de mens is niet met wortels geboren maar met twee benen en dat is geen toeval."

Europa
Zijn reizen beperken zich over het algemeen tot Europa. "De wereld daarbuiten trekt me helemaal niet. Andere continenten zijn te exotisch voor mij. Ik vind dat er nog zoveel te ontdekken is in Oss, bij wijze van spreken, dat ik niet de behoefte heb om naar Tokyo te gaan. Wanneer ik bijvoorbeeld iemand over een stoeptegel zie struikelen vind ik dat heel intrigerend. En hoewel Europa niet zo groot is, zijn de verschillen tussen landen als Nederland en BelgiŽ enorm. Ik ben in beide landen een beetje thuis, al voel ik mij er tegelijkertijd ook een beetje vreemdeling."
De meeste van zijn boeken spelen zich af in België, waar hij geboren is en opgroeide. Toch vindt hij ook Nederland een fascinerend land. Maar om goed over een land te kunnen schrijven moet hij er eerst afstand van kunnen nemen. "Dat ik veel over België geschreven heb kwam ook omdat ik er toen niet meer woonde en heel lang niet meer was geweest. Als ik in België gebleven was zou ik die boeken nooit hebben kunnen schrijven. BelgiŽ is een heel dankbaar land. Ook voor fotografen: je kunt er hele mooie foto's maken. Het is een kleurrijk land, in alle betekenissen die dat woord kan hebben Ė zowel de positieve als de negatieve. Maar ook Nederland is, onder het mom van eenvoud, transparantie en 'doe maar gewoon' ontzettend complex. De leefsfeer van Nederlanders is vaak heel verkrampt. Het is moeilijk daar een vinger achter te krijgen en erover te schrijven."

Gebreken
Uit zijn boeken blijkt dat Eric de Kuyper niet bepaald uitblonk op school. Verder vindt hij zichzelf niet mooi en op sociaal gebied onhandig. Is hij gaan schrijven om zichzelf te bewijzen? "Nee, de tekorten of gebreken die ik heb worden niet door het schrijven goedgemaakt. Ik heb geen ambitie. Wanneer je dat hebt moet je stug in een bepaalde richting blijven werken en dat heb ik nooit gedaan. Ik heb televisieprogramma's gemaakt, gedoceerd op de universiteit, heb journalistiek werk gedaan, was cineast... Ik had niet de ambitie om in één van die disciplines iets te bereiken; het proces vond ik belangrijker dan het eindpunt." Tegenwoordig is zijn hoofdberoep schrijver. "Doceren doe ik af en toe nog, maar niet meer met hetzelfde engagement als vroeger. De film is voor mij een hoofdstuk wat volledig afgesloten is. Na mijn laatste film, in 1987, heb ik gezegd: ik heb gedaan wat ik wilde doen. Zoals er misschien een moment komt dat ik zal zeggen: dit is mijn laatste boek. Wanneer het schrijven te veel routine wordt en de bevlogenheid gaat ontbreken."
Wat drijft hem bij het schrijven? "Vrijwel al mijn boeken zijn autobiografisch. Het leven dat ik leid en geleden heb zet mij aan tot schrijven. Het is een vorm van zelfreflectie. Uit reacties die ik krijg blijkt dat veel lezers wat ik schrijf boeiend vinden, omdat ze er iets van zichzelf in herkennen. Ze lezen niet alleen over het leven van een zekere De Kuyper, maar het is ook een spiegelbeeld. Dat zet aan tot creatief denken. Een kloosterzuster uit Zuid-Frankrijk die mijn boeken gelezen heeft is mij brieven gaan schrijven, waarin ze steeds een hoofdstuk uit haar leven beschrijft. Die brieven zijn ontzettend boeiend. Ik zou niet kunnen schrijven zonder gepubliceerd te worden, zonder lezers te hebben. Ik wil iets te weeg brengen: de lezer doen twijfelen, doen glimlachen, of in een bepaalde sfeer krijgen. Communicatie is mijn belangrijkste drijfveer als schrijver."

©Sylvester Hoogmoed, 2001