INFORMACJA
o śledztwie w sprawie KL Warschau

I. Historia śledztwa
Postępowanie karne w sprawie ludobójstwa popełnionego przez Niemców w czasie II Wojny Światowej na terenach Getta Warszawskiego a następnie KL Warschau, podjęto bezpośrednio po wyzwoleniu Warszawy, w pierwszej połowie maja 1945 r., po ujawnieniu jego śladów i rozmiarów. Wkrótce jednak zostało ono zaniechane, ponieważ wstęp na tereny przeznaczone wcześniej pod KL Warschau został uniemożliwiony. Ostatnie czynności (przesłuchanie świadków) ówczesnego postępowania datowane są na 1947 rok.
Ponownie, śledztwo w sprawie zbrodni popełnionych w Obozie Koncentracyjnym w Warszawie (Konzentrationslager Warschau) wszczęte zostało w roku 1974, przez byłą Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i prowadzono z przerwami do roku 1996. Wtedy to materiały śledztwa zostały przekazane Prokuraturze Wojewódzkiej w Warszawie. Prokurator Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 30 maja 1996 r., V Ds. 77/96, umorzył niniejsze śledztwo, częściowo z uwagi na śmierć sprawców przestępstwa, częściowo zaś wobec niewykrycia sprawców przestępstwa.
15 stycznia 2002 r. Prokurator Okręgowy w Warszawie, wobec ujawnienia nowych, nieznanych dotychczas okoliczności, podjął przedmiotowe śledztwo, po czym Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie przejęła je do dalszego prowadzenia (aktualna sygn. S 12/02/Zn).

II. Utworzenie KL Warschau
Z akt śledztwa wynika, że nazwa „Konzentrationslager Warschau” pojawiła się (w dostępnych niemieckich dokumentach) dnia 19 czerwca 1943 r. i była od tego czasu używana w kolejnych dokumentach.
Utworzenie przez Niemców KL Warschau należy uznać za jeden z głównych elementów podjętej, przez nich wobec Warszawy realizacji zbrodniczych celów określonych w tzw. Planie Pabsta, zmierzających do zminimalizowania Stolicy Polski pod każdym względem (populacyjnym, terytorialnym, komunikacyjnym itd.) do rangi niemieckiego prowincjonalnego miasta. Oryginał planu Pabsta znajduje się w archiwum IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Warszawie.
W meldunku z dnia 23 lipca 1943 r., złożonym Reichsführerowi SS i Policji przez SS Gruppenführera Pohl - znajduje się następujące sformułowanie (w tłumaczeniu z niemieckiego): „Melduję, że obóz koncentracyjny w getcie Warszawa został utworzony i umieszczono w nim, w dniu 19 lipca 1943 r., pierwszych 300 więźniów”.
Obóz koncentracyjny obejmował obszar pomiędzy ulicami Zamenhoffa, Okopową, Wołyńską, Ostrowską, Glinianą, wzdłuż ulicy Gęsiej. Również włączono do niego więzienie na Pawiaku.
Istnieją podstawy, aby uznać, iż dla wielu Polaków KL Warschau był obozem natychmiastowej zagłady.
Na obecnym etapie postępowania, brak jest dostatecznych przesłanek, by twierdzić, że obóz koncentracyjny w Warszawie powstał już 9 października 1942 r. Ustalenia dotyczące miejsc kaźni na Kole, a nadto w okolicy stacji kolejowej Warszawa Zachodnia, nie pozwalają na kategoryczne stwierdzenie, iż miejsca te były częścią składową KL Warschau, aczkolwiek były miejscami kaźni Polaków.

III. Liczba ofiar
Liczby ofiar - w świetle zebranego materiału dowodowego - nie można dokładnie ustalić.
Na podstawie zdjęć lotniczych z 1945 r. stwierdzić można, że na terenie obozu znajdowały się 24 baraki o długości 70 metrów każdy, w którym mogło przebywać około 600 więźniów. Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen w Ludwigsburgu, w dokumencie z 1973 r., wskazała, że według zgromadzonego materiału dowodowego, liczba osadzonych więźniów wynosiła od 1500 do 6000 więźniów – wyłącznie mężczyzn. Natomiast według zeznań Niemca, pracownika kuchni obozowej KL Warschau, w obozie tym, w połowie 1944 r. przebywało od 35 000 do 40 000 więźniów.
Zwłoki masowo rozstrzeliwanych palono na miejscu egzekucji, na stosach, na otwartym powietrzu, na podwórkach przy ulicach: Gęsiej, Nowolipie, Nowolipki a także na dawnym boisku „Skry” oraz w późniejszym okresie w krematoriach, na terenie samego obozu koncentracyjnego.
Dane zawarte w materiale dowodowym dotychczasowego śledztwa pozwalają na oszacowanie liczby ofiar zamordowanych w KL Warschau w kategoriach nie mniej niż kilkadziesiąt tysięcy. Dane te nie wystarczają do zdecydowanego potwierdzenia tezy Stowarzyszenia Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Obozu Zagłady KL Warschau, że w KL Warschau zamordowano około 200 000 osób.
Reasumując, rozbieżności między dotychczasowymi ustaleniami śledztwa a stanowiskiem Stowarzyszenia Komitetu Budowy Pomnika Ofiar Obozu Zagłady KL Warschau dotyczą następujących kwestii:
- liczby ofiar,
- istnienia na terenie dworca kolejowego Warszawa – Zachodnia komór gazowych,
- obszaru zajmowanego przez KL Warschau.

IV. Wnioski
Dotychczasowe ustalenia śledztwa nie pozwalają na jednoznaczne potwierdzenie, że w KL Warschau zamordowano około 200 tysięcy ludzi; nie potwierdzają kategorycznego stanowiska dot. komór gazowych w rejonie dworca kolejowego Warszawa Zachodnia; nie dają podstaw do potwierdzenia tezy, że obszar obozu obejmował również teren określany „Laskiem na Kole”, oraz tereny położone w rejonie dworca kolejowego Warszawa – Zachodnia. Kwestie te są przedmiotem dalszych dociekań w toku śledztwa.

08.05.03


powrót