God?o UJ
 
Aktualności
Konferencje
Ogloszenia
Spacer po UJ
Strona główna
Uniwersytet
-Rektorzy / Senat
-Wydziały i inne jednostki
-Pracownicy UJ
-Administracja
-Uniwersytet w liczbach
-Współpraca międzynarodowa
-Inwestycje / Przetargi
-Biblioteki / Archiwum UJ
-Wydawnictwa
-Historia / Muzea
-Wyróżnienia
-Rozwój / Promocja
-Tablica ogłoszeń
Kalendarz akademicki
Studenci
Absolwenci
Badania
Praca/Kariera
 
Uniwersytet Jagiellonski, ul.Golebia 24, 31-007 Kraków
Piątek, 1 lutego 2008
Tradycja i współczesność


Narodziny

W roku 1364 król Kazimierz Wielki uzyskał po latach starań zgodę papieża na założenie uniwersytetu w Krakowie, stolicy królestwa. Był to drugi, po powstałym w 1348 r. w Pradze, uniwersytet w środkowej Europie. Wkrótce powstaną uniwersytety w Wiedniu (1365), Peczu (1367) oraz w Heidelbergu (1386).

Studium Generale - taka była oficjalna nazwa uniwersytetu w Krakowie - rozpoczęło działalność faktycznie nie wcześniej niż w 1367 r. i składało się z trzech tylko wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Na utworzenie czwartego, najbardziej prestiżowego - teologii, papież Urban VI nie wyraził zgody. Podobnie zresztą w stosunku do uniwersytetów w Wiedniu, Peczu i Erfurcie.

Wzorem uniwersytetów bolońskiego i padewskiego, studenci mieli prawo do wyboru rektora spośród swego grona. Siedziba uniwersytetu najprawdopodobniej znajdowała się na zamku królewskim na Wawelu, pod okiem samego króla. Przedwczesna śmierć w 1370 r. króla Kazimierza i brak jakiegokolwiek zainteresowania uniwersytetem u jego następcy, Ludwika Węgierskiego, spowodowały, że wkrótce wszechnica krakowska przestała wykazywać jakąkolwiek aktywność.

Dopiero zabiegi królowej Jadwigi na dworze papieskim w Awinionie a potem zapis w testamencie jej majątku osobistego na rzecz uniwersytetu, sprawiły, że wznowił on działalność w roku 1400, w rok po śmierci donatorki. Tym razem powstał już pełny uniwersytet średniowieczny, z wszystkimi czterema wydziałami, zorganizowany na wzór paryski. Odtąd rektora wybierało grono profesorskie; powstały kolegia, w których zamieszkiwali profesorowie oraz bursy dla żaków.

Cały świat średniowiecza był zbudowany na zasadzie hierarchii, a sprawy boskie odgrywały w nim rolę najważniejszą. Taki też musiał być i ówczesny uniwersytet. Najniższą rangę miał w nim wydział sztuk wyzwolonych, czyli filozoficzny. Studia rozpoczynało się na tym wydziale i dopiero po jego ukończeniu można było studiować na jednym z pozostałych, z których najważniejszym był wydział teologiczny. Również kariera profesora uniwersytetu zaczynała się na wydziale najniższym, a uwieńczyć ją mogła profesura na teologii. Różnice te miały także znaczenie finansowe: profesor teologii miał dochody znacznie większe w porównaniu z innymi.

Złoty wiek

Odnowiona uczelnia krakowska od razu zaznaczyła swe miejsce w świecie nauki. Pierwszy rektor tego uniwersytetu, Stanisław ze Skarbimierza (zm. 1431), autor m.in. słynnego dzieła De bello iusto, zaliczany jest dziś do grona twórców prawa międzynarodowego publicznego. Inny rektor, Paweł Włodkowic (ok. 1370 - ok. 1435), w czasie soboru w Konstancji skutecznie wykazał m.in. niedopuszczalność używania przemocy w nawracaniu pogan.

W drugiej połowie XV wieku kwitła krakowska szkoła matematyczna i astrologiczna. Czołowymi jej przedstawicielami byli: Marcin Król z Żurawicy (1422 - przed 1460); Marcin Bylica z Olkusza (1433 - 1493), późniejszy nadworny astrolog króla Macieja Korwina w Budzie; Marcin Biem (ok. 1470 - 1540), autor projektu reformy kalendarza juliańskiego; Jan z Głogowa (1445 - 1507), spod którego pióra wyszły liczne, znane całej Europie traktaty matematyczne i astronomiczne; Wojciech z Brudzewa (ok. 1446 - 1495) nauczyciel wielu późniejszych wybitnych uczonych, czynnych w innych uniwersytetach europejskich. W tym okresie, w latach 1491 - 1495, studiował w Krakowie sztuki wyzwolone Mikołaj Kopernik. Po latach wspominał, że szczególnie wiele zawdzięczał uniwersytetowi krakowskiemu.

O ówczesnej pozycji uniwersytetu świadczy to, że w latach 1433 - 1510 liczba studentów zagranicznych wynosiła aż 44% ogółu w nim studiujących.

Studia uniwersyteckie w Krakowie mieli za sobą tacy ówcześni uczeni, jak: Jan Virdung z Hassfurtu (profesor uniwersytetu w Heidelbergu), Johann Vollmar (profesor w Wittenberdze) oraz filary wiedeńskiej szkoły astronomicznej - Konrad Celtis, Erasmus Horitz i Stefan Roslein. Kraków stał się też najbardziej znanym ośrodkiem alchemicznym obok Sewilli i Toledo. Alchemię uprawiali głównie profesorowie medycyny, m.in. Maciej Miechowita (1457 - 1523) i Adam z Bochenia (? - 1514). Tej sławie Krakowa zawdzięcza swój początek legenda o pobycie w nim historycznego Fausta.

Alma Mater krakowska stała się też ważnym centrum nauk geograficznych. Spośród wielu osób zajmujących się geografią na szczególne wyróżnienie zasługuje wspomniany Maciej Miechowita, znakomity także jako lekarz i historyk. Jego słynny Tractatus de duabus Sarmatiis (1517), pierwszy systematyczny opis ziem między Wisłą, Donem a Morzem Kaspijskim, przełożono na wiele języków. Na początku XVI wieku nowością w skali europejskiej staje się wprowadzenie nauki języka greckiego, a nieco później i hebrajskiego.

Od zmierzchu świetności do reformy Kołłątaja

W pierwszej połowie XVI wieku Akademia Krakowska odrzuca reformację. Równoczesna z biskupią cenzura prowadzona przez rektora uniwersytetu, skutecznie eliminuje druki innowiercze z Krakowa. Nieliczni profesorowie opowiadający się za reformacją opuszczają miasto, a uczelnia pogrąża się w metodzie scholastycznej i w rezultacie traci coraz więcej studentów. Zamyka się bursy żaków niemieckich i węgierskich. W Krakowie kształcą się z biegiem lat już tylko studenci z Polski i Litwy. Z drugiej strony, zdobyte przez szlachtę przywileje gwarantują uzyskiwanie godności bez potrzeby wykazania się odpowiednim wykształceniem, zmniejsza się więc systematycznie liczba studiujących młodych szlachciców. Zainteresowani nauką wybierają przede wszystkim uniwersytety zagraniczne, zwłaszcza w Bolonii i Padwie. Wprawdzie w Akademii Krakowskiej wykładają jeszcze uczeni o ustalonej renomie, wśród nich cudzoziemcy, wprawdzie dzieło życia Mikołaja Kopernika De revolutionibus stało się przedmiotem wykładu w latach 1578 - 1580 a do wychowanków z tego okresu zaliczają się: Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Marcin Kromer, Mikołaj Rej - ale był to już zmierzch jej świetności.

W XVII wieku Akademia Krakowska - uwikłana w wojnę z jezuitami, którzy popierani przez króla Zygmunta III dążyli do jej opanowania, stroniąca od wszelkiego nowatorstwa naukowego i tonąca w scholastyce - straci ostatecznie znaczenie międzynarodowe. Jej dzieje zawsze były sprzężone z historią Polski. A mimo to, w tym samym stuleciu Akademia zdoła rozbudować szeroką sieć szkół ściśle z nią związanych, tzw. kolonii akademickich. Początek da im własna szkoła średnia, Kolegium Nowodworskiego, założone w następstwie reformy systemu nauczania z 1586 roku. Przeżyje też oblężenie Krakowa przez Szwedów w 1655 r. i splądrowanie jej po upadku miasta. Niestety, nielicznym wybitnym uczonym, którymi szczyciła się Akademia, dana była tylko sława krajowa. Do nich należeli przede wszystkim Jan Brożek (1585 - 1652), wybitny matematyk i propagator teorii Kopernika oraz Stanisław Pudłowski (1597 - 1645), autor koncepcji uniwersalnej miary długości. Pod koniec wieku uniwersytet będzie dumny ze swego byłego słuchacza - króla Polski, Jana III Sobieskiego.

Wiek XVIII znaczy się dalszym pogłębieniem kryzysu uczelni. Powoli pojawiają się jednak pierwsze korzystne zmiany. Rozpoczyna się systematyczne nauczanie języków niemieckiego i francuskiego, wprowadza się wykłady na temat prawa polskiego, geografii i inżynierii wojskowej. W roku 1748 powstaje katedra prawa natury. Niepowodzeniem, niestety, kończą się starania o sprowadzenie do Krakowa wykładowców z zagranicy. Dopiero za sprawą Komisji Edukacji Narodowej a szczególnie Hugona Kołłątaja, w tym czasie wizytatora z ramienia Komisji, a później rektora, doszło do gruntownej reformy uniwersytetu - oficjalnie Szkoły Głównej Koronnej. Stworzona została nowa struktura organizacyjna; powstały: obserwatorium astronomiczne, ogród botaniczny, kliniki, pierwsze laboratoria; język polski ostatecznie zapanował jako wykładowy; profesorami zostali uczeni wykształceni za granicą w duchu filozofii Oświecenia, w tym też duchu prowadzone były wykłady.

Społeczność uniwersytecka wzięła czynny udział w insurekcji kościuszkowskiej (1794), a władze uniwersytetu przekazały na cele powstania prawie wszystkie kosztowności uczelni.

Walka o przetrwanie

Trzeci, ostateczny rozbiór Polski w 1795 r. poważnie zagrozi dalszemu istnieniu uniwersytetu. Po zagarnięciu Krakowa przez Austrię, jego zamknięcie było prawie przesądzone. Szczęśliwie interwencja profesorów Jana Śniadeckiego i Józefa Boguckiego w Wiedniu ocaliła istnienie uniwersytetu. Nie uchroniła go jednak przed zacieraniem jego charakteru polskiego i przed stopniowym przygotowywaniem do zamiany w zwykłe gimnazjum. Po przegranej Austrii w wojnie z Francją w 1809 r. Kraków został wcielony do Księstwa Warszawskiego. Przyszło mu jednak być najpierw przedmiotem zabiegów centralizacyjnych w latach Księstwa Warszawskiego, a w okresie Wolnego Miasta Krakowa (1825 - 1846) - obiektem licznych szykan i ograniczeń ze strony państw zaborczych, sprawujących "opiekę" nad Krakowem. Po kolejnym wcieleniu Krakowa do Austrii w 1846 roku i nadeszły lata germanizacji, traktowania uniwersytetu przez rząd w Wiedniu jako "ogniska rewolucji i nieprzyjaznego rządowi klubu politycznego".

Ponownie złote lata

Gdy w Austrii zaczęły się zmieniać stosunki polityczne i rozpoczęło się przekształcanie państwa w monarchię konstytucyjno-liberalną, gdy część Polski pozostająca pod zaborem austriackim uzyskała daleko idącą autonomię, dało się to odczuć natychmiast w uniwersytetach. W Uniwersytecie przywrócono język polski jako wykładowy oraz prawo do samorządności. Uniwersytet Jagielloński (tak nazywała się uczelnia od 1817 roku) wszedł w drugi złoty okres swych dziejów.

Uniwersytet ponownie stał się jedną z najbardziej liczących się szkół wyższych w świecie nauki. W roku 1883 chemik Karol Olszewski (1846 - 1915) i fizyk Zygmunt Wróblewski (1845 - 1888) skroplili po raz pierwszy tlen i azot z powietrza, później niektóre inne gazy; fizjolog Napoleon Cybulski (1854 - 1919) ujawnil funkcję adrenaliny; anatomopatolog Tadeusz Browicz (1847 - 1928) odkrył zarazek duru brzusznego; fizyk Marian Smoluchowski (1872 - 1917) zasłynął z prac nad kinetyczną teorią materii, zaś chemik Leon Marchlewski (1869 - 1946) z badań nad chlorofilem. Paulin Kazimierz Żórawski (1866 - 1953) i Stanisław Zaremba (1863 - 1942) swymi badaniami i znaczącymi wynikami naukowymi zainicjowali nowy rozdział w historii matematyki na ziemiach polskich. Ich wybitni uczniowie stworzyli potem znane krakowskie szkoły naukowe.

Na świadomość historyczną Polaków wielki wpływ wywarła krakowska szkoła historyczna, której czołowymi przedstawicielami byli Michał Bobrzyński (1849 - 1935) i Józef Szujski (1835 - 1883). Szeroko znane były prace Kazimierza Morawskiego (1852 - 1925) z zakresu filologii klasycznej oraz Leona Sternbacha (1864 - 1940) w dziedzinie bizantologii. Również Wydział Prawa w tym czasie odgrywał niebagatelną rolę w kształtowaniu kultury prawnej. Głośne były zwłaszcza nazwiska: profesora prawa karnego Edmunda Krzymuskiego (1852 - 1928), profesora prawa cywilnego Fryderyka Zolla jun. (1865 - 1948), profesora prawa rzymskiego i cywilnego Stanisława Wróblewskiego (1868 - 1938).

Z konieczności przytoczone zostały tutaj tylko niektóre nazwiska; zresztą każdy wybór jest dyskusyjny. Ówczesny poziom naukowy zawdzięczał uniwersytet w poważnym stopniu rozbudowie jego infrastruktury. Liczba katedr w tym okresie została potrojona, w roku akademickim poprzedzającym pierwszą wojnę światową było ich już 97. Studentów w tym roku było ponad 3000, przeważnie mężczyzn, ale już nie wyłącznie, bowiem w roku 1897 pojawiają się w Krakowie pierwsze studentki najpierw studiujące farmację, potem kolejno na innych wydziałach, aż w końcu, w 1918 roku, na Wydziale Prawa.

Wiek dwudziesty, wiek trudny

Po odzyskaniu niepodległości Uniwersytet Jagielloński nie był już jednym z dwóch tylko (obok uniwersytetu we Lwowie) polskich uniwersytetów; wskrzeszono uniwersytety w Warszawie i w Wilnie, utworzono uniwersytet w Poznaniu. Pracownicy naukowi tych placówek w dużej mierze pochodzili z Uniwersytetu Jagiellońskiego. W okresie II Rzeczypospolitej krakowski uniwersytet został znacznie rozbudowany. Przybyły nowe budynki klinik Wydziału Lekarskiego, oddano do użytku nowoczesny budynek Biblioteki Jagiellońskiej. Utworzono Studium Pedagogiczne oraz Studium Słowiańskie przy Wydziale Filozoficznym i Studium Wychowania Fizycznego przy Wydziale Lekarskim. Równocześnie jednak silne zróżnicowanie polityczne społeczeństwa oraz kryzys ekonomiczny dały się poważnie odczuć i w uniwersytecie. Częste spory polityczne różnych ugrupowań studenckich przybierały niekiedy formy bardzo ostre, aż po blokadę domu studenckiego. Senat Uniwersytetu Jagiellońskiego nieraz protestował przeciwko autorytaryzmowi kół rządzących - szczególnie przeciwko procesowi działaczy opozycji, tzw. procesowi brzeskiemu w 1931 roku - oraz ograniczeniu autonomii szkół wyższych. Niedostatek finansów młodego państwa zmuszał do radykalnego zmniejszenia w latach wielkiego kryzysu 1930 -1934 środków przeznaczonych na naukę. Jaskrawym symptomem tego było zlikwidowanie w 1933 roku, ze względów oszczędnościowych, 5 katedr. Decyzja o tym, jakie katedry zostaną zlikwidowane, niekiedy była natury politycznej - sankcją wymierzoną przeciwko działaczom opozycji, a zarazem profesorom wyższych uczelni, jak choćby przeciwko Stanisławowi Kotowi, który wówczas utracił katedrę historii kultury.

Uniwersytet Jagielloński utrzymał nadal mimo tych trudności, wysoką pozycję w świecie nauki. Światową sławę zyskał Tadeusz Banachiewicz (1882 - 1954), matematyk, astronom i geodeta, który zaproponował nową metodę rachunkową (wywodzącą się z rachunku macierzowego) zwaną rachunkiem krakowianowym. Sławna była krakowska szkoła językoznawstwa, której czołowymi przedstawicielami byli: Jan Rozwadowski (1867 - 1935), Jan Łoś (1860 - 1928), Kazimierz Nitsch (1874 - 1958) i Tadeusz Lehr-Spławiński (1891 - 1965). Inne szkoły naukowe w Uniwersytecie Jagiellońskim tamtych czasów, to krakowska szkoła równań różniczkowych, stworzona przez Tadeusza Ważewskiego (1896 - 1972), ucznia Stanisława Zaremby, która po drugiej wojnie światowej zdobyła powszechne uznanie międzynarodowe oraz szkoła funkcji analitycznych Franciszka Lei (1885 - 1979). Znane w Europie były prace Konstantego Michalskiego (1879 - 1947), poświęcone filozofii Średniowiecza, rozprawy Rafała Taubenschlaga (1881 - 1958), profesora prawa rzymskiego, Adama Krzyżanowskiego (1873 - 1963), profesora ekonomii politycznej, twórczość Tadeusza Sinki (1877 - 1966), poświęcona kulturze antyku, publikacje anglisty Romana Dyboskiego (1883 - 1945). Spośród profesorów historii wymienić należałoby przede wszystkim Władysława Konopczyńskiego (1880 - 1952), niezrównanego znawcę XVIII wieku.

Dramatyczne były losy Uniwersytetu Jagiellońskiego podczas okupacji hitlerowskiej. 6 listopada 1939 roku Niemcy "zaprosili" na wykład Obersturmbannführera Müllera profesorów i asystentów uniwersytetu. Wykład okazał się pułapką. Gestapo aresztowało i zesłało do obozu koncentracyjnego 144 profesorów i asystentów oraz kilku studentów uniwersytetu, nie licząc zaaresztowanych przy okazji 21 profesorów Akademii Górniczej i kilku innych osób. Łącznie uwięziono 183 osoby. Uniwersytet został zamknięty, jego wyposażenie zdemontowano, zniszczono, rozgrabiono lub wywieziono do Niemiec. Również wśród zamordowanych przez Sowietów w Katyniu i Charkowie polskich jeńców wojennych znajdowalo się 14 oficerów rezerwy - profesorów i wychowanków Uniwersytetu Jagiellońskiego. Społeczność uniwersytecka jednak nie poddaje się. Wkrótce uniwersytet zacznie działać w podziemiu. Do końca wojny w tajnym nauczaniu weźmie udział około 800 studentów.

Bilans lat 1939 - 1945 dla Uniwersytetu Jagiellońskiego był tragiczny. W Sachsenhausen, Dachau, Oświęcimiu, w Charkowie, Katyniu i innych miejscach zagłady zginęło z rąk hitlerowców i Sowietów 34 profesorów, asystentów i innych pracowników uniwersytetu. Rozpaczliwy stan laboratoriów, bibliotek i urządzeń dydaktycznych, wywiezione do Niemiec wyposażenie, nie mówiąc już o stratach w kadrze naukowej, o przerwanych badaniach i zerwanych kontaktach ze światem nauki - to stan Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniu 18 stycznia 1945 roku, dniu zakończenia okupacji hitlerowskiej Krakowa. Zajęcia w uniwersytecie zaczęły się jednak już w miesiąc później. Na ten pierwszy powojenny rok akademicki wpisało się aż ponad 5000 studentów. Wydawało się, że nadchodzi okres nie tylko odbudowy, ale szybkiej rozbudowy. Pierwsze trzy lata mogłyby na to wskazywać. W Uniwersytecie Jagiellońskim znaleźli warsztat naukowy m.in. uczeni, którzy musieli opuścić Lwów i Wilno oraz ci, którzy nie mogli wrócić do zrujnowanej Warszawy. Profesorowie uniwersytetu biorą czynny udział w zagospodarowaniu Ziem Zachodnich i przygotowywaniu materiałów na niedoszłą do skutku konferencję pokojową. Wówczas powstają: Studium Spółdzielcze, Instytut Zootechniczny i inne nowe jednostki organizacyjne oraz zapada decyzja o budowie Collegium Chemicum.

Niestety, w roku 1948 zaczyna się najgorszy okres w powojennej historii uniwersytetu. Totalitaryzm stalinowski kładzie się cieniem także i na szkolnictwie wyższym. Z Uniwersytetu Jagiellońskiego ruguje się niektórych profesorów, m.in. Romana Ingardena (1893 - 1970), światowej sławy filozofa, oraz wspomnianych już historyka Władysława Konopczyńskiego i ekonomistę Adama Krzyżanowskiego. PZPR kontroluje bez reszty wszystkie dziedziny życia uniwersyteckiego. Uniwersytet traci wydziały - lekarski, farmacji, rolniczy, leśny, Studium Wychowania Fizycznego, teologiczny i Studium Spółdzielcze. Z jednostek tych tworzy się samodzielne szkoły wyższe lub przyłącza się je do innych szkół wyższych. Pozbawia się także uniwersytet jego drukarni. Tym zmianom organizacyjnym towarzyszy całkowite zlikwidowanie resztek autonomii uniwersyteckiej. Zahamowane zostają poważnie badania naukowe. Uniwersytet błyszczy jednak nadal niejednym wielkim nazwiskiem. Chlubą jego są m.in.: Stanisław Pigoń (1885 - 1968) i Juliusz Kleiner (1886 - 1957), profesorowie polonistyki; Henryk Niewodniczański (1900 - 1968) profesor fizyki, dzięki któremu powstała krakowska atomistyka; Jan Dąbrowski (1890 - 1965), profesor historii; Władysław Szafer (1886 - 1970), botanik; Władysław Wolter (1897 - 1986), twórca krakowskiej szkoły nauk penalnych; Jan Gwiazdomorski (1899 - 1977), nieprzeciętnej miary cywilista; Stefan Szuman (1889 - 1972) jeden z najwybitniejszych polskich psychologów. Znane jest już szeroko nazwisko Karola Wojtyły, ostatniego docenta Wydziału Teologicznego, w przyszłości papieża Jana Pawła II. I znowu nazwiska uczonych podane tu jako przykład, wybrane są spośród wielu innych godnych wymienienia.

Jak w całej Polsce, przełom następuje w 1956 roku. Wracają na uniwersytet profesorowie usunięci z niego w poprzednich latach, władze zezwalają na przywrócenie samorządności uniwersyteckiej zastrzegając sobie jednak prawo do daleko posuniętej kontroli i wpływu na awansowanie pracowników nauki.

W 1964 roku Uniwersytet Jagielloński obchodzi jubileusz 600-lecia. Dzięki rocznicy powiększa się istotnie stan jego posiadania. Wybudowano z tej okazji nowe budynki dla instytutów fizyki, z czasowym - jak zakładano - wydzieleniem części pomieszczeń dla matematyki; dla instytutów biologii i zoologii, geologii, nowożytnych filologii; rozbudowano Bibliotekę Jagiellońską i Ogród Botaniczny, powstało nowe Studium Wychowania Fizycznego, nowe Obserwatorium Astronomiczne, nie licząc pomniejszych inwestycji.

W roku 1968 r. przez uniwersytet przeszła fala demonstracji studenckich przeciwko reżimowi, wobec najbardziej aktywnych ich uczestników zastosowano represje. Przykrości dotknęły także niektórych pracowników naukowych. Odgórnie zainicjowana nagonka objęła zwłaszcza uczonych pochodzenia żydowskiego. Niektórzy z nich m.in. profesor Stefan Ritterman i docent Jan Górecki, wybitni specjaliści z zakresu prawa cywilnego, zdecydowali się na emigrację. W porównaniu z innymi szkołami wyższymi skala krzywd mimo wszystko była niewielka. Z pewnością wpływ na to miało stosowanie fundamentalnych zasad współżycia i etyki uniwersyteckiej przez ówczesne władze uniwersyteckie, jak i postawa prawie całej społeczności Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Również w późniejszych latach w uniwersytecie przychodziło stawać w obronie wolności nauki i praw człowieka oraz walczyć o utrzymanie standardu naukowego. W roku 1981 komisja powołana przez Senat, pod przewodnictwem rektora, profesora Józefa Gierowskiego, opracowała projekt nowej ustawy o szkolnictwie wyższym, który stał się potem osnową - demokratycznej i liberalnej w zasadzie - ustawy z 1982 roku.

Tak jak w ciągu minionych sześciu wieków, także i w czasach już najnowszych nie brakło w Uniwersytecie Jagiellońskim uczonych wybitnych. Dla przykładu wystarczy wymienić kilku z tych, którzy zmarli niedawno: Adama Vetulaniego (1901 - 1976), historyka prawa; Stanisława Nahlika (1911 - 1991), europejskiej sławy profesora prawa międzynarodowego; Jerzego Kuryłowicza (1895 - 1978), słynnego w całym świecie językoznawcę; historyków sztuki Karola Estreichera jun. (1906 - 1984) i Tadeusza Dobrowolskiego (1899 - 1984); krytyka literackiego i profesora polonistyki Kazimierza Wykę (1910 - 1975); profesora Kazimierza Kordylewskiego (1903 - 1981), odkrywcę tzw. księżyców pylistych Ziemi; biologa molekularnego Jana Zurzyckiego (1925 - 1984); Kazimierza Gumińskiego (1908 - 1983), "ojca" szkoły naukowej chemii teoretycznej w Polsce; matematyków, wspomnianych już: Tadeusza Ważewskiego i Franciszka Leję oraz Stanisława Gołąba (1902 - 1980) i Jacka Szarskiego (1921 - 1980).

Uniwersytet współczesny

Uniwersytet Jagielloński posiada unikatową w Polsce strukturę. Wśród 15 wydziałów znajdują się trzy tworzące Collegium Medicum: Lekarski z Oddziałem Stomatologii, Farmaceutyczny i Ochrony Zdrowia. Oddzielone 1 stycznia 1950 roku wzorem sowieckim od Uniwersytetu wróciły one do swojej Alma Mater w 1993 roku. Był to do niedawna jedyny Uniwersytet polski posiadający wydziały medyczne, obecnie posiada je także Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Uniwersytet Jagielloński kształci na każdym z trzech stopni studiów: licencjackim, magisterskim i doktoranckim zgodnie z zasadami Procesu Bolońskiego. Studiować można na stu kilkudziesięciu kierunkach i specjalnościach studiów w języku polskim, a także w języku angielskim na kilkunastu kierunkach. Na wszystkich kierunkach i specjalnościach wprowadzono europejski system punktów kredytowych (ECTS), umożliwiający bezproblemowe łączenie studiów na UJ ze studiami w innych krajach europejskich. Przyczynia się to wraz z rozwijaniem współpracy z szeregiem uczelni na całym świecie do intensyfikacji mobilności studentów.

Coraz częstsze są studia i stałe wykłady w językach obcych oraz wykłady uczonych zagranicznych włączone do programu studiów, np. z zakresu matematyki na Wydziale Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, w ramach Szkoły Praw Obcych (niemieckiego, amerykańskiego i francuskiego) na Wydziale Prawa i Administracji lub Szkoły Medycznej dla Obcokrajowców UJ. Zreformowano nauczanie języków obcych tworząc Jagiellońskie Centrum Językowe. Studenci UJ mają kończyć studia ze znajomością dwóch języków obcych, na co najmniej średnim poziomie. Warto wspomnieć tu, że uruchomiono lektorat z języka angielskiego dla studentów niewidomych i niedowidzących. Zajęcia prowadzone przez lektora przeszkolonego w Anglii uwzględniają specyfikę pracy ze studentami niepełnosprawnymi.

Bezproblemowo przebiega proces akredytacji poszczególnych kierunków przez Państwową Komisję Akredytacyjną i Uniwersytecką Komisję Akredytacyjną. Uniwersytet posiada także akredytację Departamentu Edukacji USA. Wysoki poziom studiów na UJ znajduje odzwierciedlenie w postaci uzyskiwania przez jego studentów w corocznym ogólnopolskim konkursie ponad 10% stypendiów ministerialnych oraz wygrywaniu międzynarodowych konkursów. Arkadiusz Pawlik, Bartłomiej Walczak i Paweł Walter, studenci Wydziału Matematyki i Informatyki UJ, pod opieką prof. Pawła Idziaka oraz Macieja Żenczykowskiego zajęli II miejsce w 30. Akademickich Mistrzostwach Świata w Programowaniu Zespołowym. Finał mistrzostw odbył się 12 kwietnia 2006 roku w San Antonio w Teksasie. Natomiast w 2005 r. na zawodach matematycznych dla studentów z Europy Środkowej w Ostrawie (15th Annual Vojtech Jarnik International Mathematical Competition) w kategorii studentów lat młodszych reprezentant UJ Paweł Januszewski zajął I miejsce, a w kategorii studentów lat starszych reprezentant UJ Jakub Byszewski zajął III miejsce. Studenci matematyki Uniwersytetu Jagiellońskiego: Mateusz Michałek, Tomasz Warszawski, Paweł Januszewski i Michał Lasoń wygrali drużynowo ogólnoświatowe XIV Międzynarodowe Studenckie Zawody Matematyczne. Zawody zorganizowane zostały w tym roku w Odessie na Ukrainie, startowali w nich reprezentanci uczelni wyższych z całego świata. Indywidualnie, najlepszy spośród studentów UJ, Mateusz Michałek uzyskał piąty wynik. Zaowocowało to przyznaniem mu tzw. Grand First Prize nagrody takie otrzymało pięciu uczestników Zawodów. Wszyscy pozostali reprezentanci UJ zdobyli Nagrody Pierwszego Stopnia (First Prize). Absolwenci Szkoły Medycznej dla Obcokrajowców, wywodzący się w większości z Norwegii, co roku zajmują czołowe lokaty na organizowanych w tym kraju egzaminach dopuszczających absolwentów medycyny do wykonywania zawodu lekarza. Nic dziwnego, że absolwenci Uniwersytetu dobrze radzą sobie na rynku pracy, także poza granicami kraju. Pomocą w przygotowaniu do rywalizacji o pracę służy im Biuro Karier UJ, wspierane m.in. przez Centrum Innowacji Transferu Technologii i Rozwoju Uniwersytetu. W ramach organizowanych przez te jednostki szkoleń nie tylko przygotowują się do udziału w konkursach na posady oferowane przez pracodawców, ale także poznają zasady i możliwości rozwijania własnych firm.

O poziomie naukowym Uniwersytetu świadczy fakt, że prawie wszystkie wydziały otrzymywały w ramach parametryzacji jednostek naukowych w kraju pierwszą kategorię, czyli najwyższą, w oficjalnym rankingu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.  Młodzi pracownicy nauki i doktoranci z UJ uzyskują, co roku ponad 10% prestiżowych stypendiów przyznawanych przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej w uznaniu poziomu ich badań naukowych. Naukowcy z UJ skutecznie rywalizują o granty z europejskich programów badawczych, na Uniwersytecie działa m.in. kilka Europejskich Centrów Doskonałości. Tryumfy święcą nauki medyczne, zwłaszcza kardiologia i kardiochirurgia. Prof. dr hab. Edward Malec otrzymał w Monte Carlo prestiżową główną nagrodę Europejskiego Kongresu Kardiochirurgów i Torakochirurgów. Uhonorowano go za opracowane przez jego zespół metody operowania i postępowania pooperacyjnego w kardiochirurgii dziecięcej. W 2005 r. w Klinice Chirurgii Serca, Naczyń i Transplantologii Instytutu Kardiologii CM UJ pod kierownictwem prof. Jerzego Sadowskiego, szefa tej kliniki, przeprowadzono pierwszą na świecie operację wszczepienia nowej zastawki biologicznej z ońskiego worka osierdziowego, której model opracowali dwaj kardiochirurdzy z Los Angeles. O uznaniu dla kardiologów uniwersyteckich świadczy fakt, że II Klinika Kardiologii UJ często jest proszona o organizację transmisji na żywo z dokonywanych w niej operacji na międzynarodowe kongresy kardiologiczne. 15 grudnia 2005 w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym w Krakowie miała miejsce prekursorska w Polsce operacja rekonstrukcji skóry twarzy 9-letniej Angeliki, która w marcu tego roku uległa tragicznemu poparzeniu. W wyniku wypadku 70% ciała dziecka uległo poparzeniu. Zespół lekarzy pod kierunkiem doc. Jacka Puchały z Kliniki Chirurgii Dziecięcej CM UJ wszczepił Angelice, tzw. integrę sztuczną skórę, która później będzie częściowo zastąpiona przeszczepami ze zdrowej tkanki pobranej od dziewczynki.

Doskonale rozwija się także biotechnologia, biofizyka i biochemia. śród najczęściej cytowanych polskich badaczy w ostatnich pięciu latach są: prof. Jan Potempa (Zakład Mikrobiologii), prof. Tadeusz Sarna (Zakład Biofizyki), dr hab. Józef Dulak (Zakład Biotechnologii Medycznej), dr hab. Alicja Józkowicz (Zakład Biotechnologii Medycznej). Zespół dr. hab. Józefa Dulaka odkrył nowe mechanizmy odpowiedzialne za powstawanie naczyń krwionośnych i odporności komórek na działanie stresu. Poznanie tych zjawisk pozwala na poszukiwanie nowych sposobów terapii nowotworów. Również m.in. w Instytucie Zoologii opracowano metodę stosowania autologicznych komórek podścieliska szpikowego w terapii stawów rzekomych oraz w trudno gojących się złamaniach, co dało dobre rezultaty całkowitego i przyspieszonego gojenia.

Wśród licznych osiągnięć fizyków można wspomnieć to, że prof. dr hab. Maciej A. Nowak z Instytutu Fizyki w swoich publikacjach (napisanych z zagranicznymi współpracownikami) ponad 10 lat przed odkryciem nowej rodziny hadronów zbudowanych z kwarku c i antykwarku s (ogłoszenie o odkryciu w kwietniu i maju 2003) przewidział istnienie i właściwości nowoodkrytych cząstek. (dokonali interpretacji teoretycznej nowej rodziny hadronów).

Utrzymuje się silna pozycja nauk humanistycznych i społecznych. Wśród licznych publikacji wyróżnia się nowa seria poświęcona Historii Polski oraz kolejne tomy Dziejów Krakowa. W 2006 roku w konkursie na subsydia profesorskie z Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej wśród dwunastu laureatów pięciu reprezentuje Uniwersytet Jagielloński. Wspaniałym sukcesem zakończyła się wyprawa badawcza młodych archeologów z UJ do Gwatemali. W 2006 roku odkryli oni na terenie Nakum ośrodka kultury Majów nie splądrowany grobowiec władcy, a w nim m.in. jadeitowy pektorał. Sukces jest tym większy, że to pierwszy w pełni samodzielny archeologiczny projekt polski realizowany na ziemiach Majów.

Stary, omszały wielowiekową tradycją Uniwersytet Jagielloński jest równocześnie młodą, bardzo nowatorską uczelnią. Powstaje wielki i nowoczesny kampus, zwany III Kampusem, między Zakrzówkiem a Pychowicami, w odległości zaledwie 4 km od centrum. W 1999 roku otwarto w nim Centrum Badań Przyrodniczych UJ, w 2002 r. oddano do użytku z najnowocześniejszą w Polsce infrastrukturą naukowo-technologiczną gmach Instytutu Biologii Molekularnej i Biotechnologii oraz Instytutu Ochrony Środowiska. W 2005 roku otwarto gmach Instytutu Geografii i Gospodarki Przestrzennej. Rozbudowywana i modernizowana jest infrastruktura w ścisłym centrum Krakowa, w 2005 r. oddano do użytku Auditorium Maximum zespół sal wykładowych i pierwsze prawdziwe Centrum Kongresowe w Krakowie (budowa dofinansowana ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Działania 1.3.1. na kwotę 29,323,200 PLN). Dzięki temu UJ gości szereg międzynarodowych konferencji i kongresów, m.in. po raz pierwszy w Polsce i drugi w Europie środkowej zorganizowano w Krakowie Doroczną Konferencję Europejskiego Stowarzyszenia dla Kształcenia Międzynarodowego (European Association for International Education EAIE) w 2005 r. Spółka Jagiellońskie Centrum Innowacji Sp. z o.o. (JCI), powołana przez Uniwersytet Jagielloński, pozyskała 40 milionów złotych z Funduszy Strukturalnych (SPO-WKP) na realizację projektu Utworzenia Parku i Inkubatora Technologii wyspecjalizowanego w dziedzinie Nauk Przyrodniczych (Life-Science). Projekt JCI to pierwsze tego typu przedsięwzięcie w Europie Środkowej, skierowane na tworzenie i rozwój przedsiębiorstw hitech w sektorach biotechnologii i biomedycyny oraz na rozwój i komercyjne wdrożenia bioproduktów we współpracy z przemysłem. Inkubator uruchomiono w maju 2006 roku. Systematycznie rozwija się zainicjowany przez UJ Krakowski Park Technologiczny, który przyciągnął już szereg wiodących firm, w tym m.in. Motorolę. Trwa budowa dalszych gmachów dla wydziałów przyrodniczych i nauk ścisłych, a nadto dla Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej. W dalszym ciągu rozwijana jest informatyzacja uczelni, m.in. uruchomiono program USOS (Uniwersytecki System Obsługi Studiów) i zaczęto wydawać studentom legitymacje elektroniczne. Siedzibą rektora i dziekanów jest Collegium Novum, wybudowane w 1887 roku, położone przy Plantach, wśród innych budynków uniwersyteckich, tworzących krakowską "Quartier Latin". Najcenniejszym z nich jest Collegium Maius, pierwsze kolegium profesorów (od 1400 r.), a w XIX i na początku XX w. siedziba Biblioteki Jagiellońskiej. Mieszczące się tam unikatowe Muzeum UJ, z wyjątkowej rangi kolekcją starych instrumentów naukowych, pamiątek uniwersyteckich i galerią portretów profesorów, jedyną w Polsce stałą wystawą interaktywną, przypomina, że Uniwersytet Jagielloński jest najstarszą polską instytucją, nieprzerwanie istniejącą, mimo wszelkich katastrof politycznych Polski.

prof. dr hab. Stanisław Waltoś


Za treść strony odpowiada: Redakcja
  English version Szukaj Adresy Hotele Kraków Polska W sieci Alma Mater

Kontakt z Redakcją stron WWW UJ.

Ostatnia modyfikacja: 28-09-2006 14:22