Netkwesties XS4ALL
Menu HomeWebgidsZoekenReageerNieuwsbriefForumColumns


PRIVACYPRIJZEN SCHOPPEN TEGEN NEDERLANDSE CONSENSUSCULTUUR

Niet de gedoodverfde winnaar Ab.fab, maar TNO, RIVM, De Vries en de commissie-Mevis wonnen afgelopen vrijdag de Nederlandse Big Brother Awards. Niet alle prijswinnaars waren even overtuigend. Impressies van een eredienst in de privacykerk.

De ochtend voor de uitreiking van de Big Brother Awards had aspirant-ministerpresident Ad Melkert al onbedoeld de toon voor deze avond gezet. Tegenover het AD zei hij dat 'de theologie van de privacy' maar moet wijken voor praktische oplossingen. Jurylid Lodewijk Asscher merkte met een brede grijns op: 'Als privacy een theologie is, dan is dit uw privacykerk.' (zie diens column vandaag.

Maar al bij binnenkomst in De Balie werd in één oogopslag duidelijk dat Asschers beeldspraak nog aan de voorzichtige kant was. Vier nogal communistisch aandoende trofeeën - een hoofd vertrapt door een legerlaars - waren uitgestald op een tafeltje. Daarachter twee projectieschermen met een onafgebroken stroom aan 1984-achtige videobeelden.

En daartussen ijsbeert een grimmig ogende Ko van den Bosch, oprichter van theatergroep Alex d'Electrique en de presentator van deze avond. Door een speciale bril met twee zaklantaarns aan weerszijden is zijn gezicht nauwelijks zichtbaar. Het is duidelijk: als privacy een theologie is, dan is dit geen kerkdienst, maar een inquisitie.

Concreter

Geheel in de cynische entourage paste de inleiding van Simon Davies, directeur van de Britse organisatie Privacy International en in 1998 bedenker van de internationale Big Brother Awards.

Ondanks de tevreden consensuscultuur in Nederland vond hij het in Nederland slechter gesteld met de privacy dan in de ons omringende landen. Burgers moeten daarom inzien dat hun meningen subtiel worden gemanipuleerd en hun privacy onverbiddelijk op de helling komt te liggen.

Een genuanceerder betoog kwam van Lex van Almelo, auteur van het boek Ik heb toch niets te verbergen. Hij pleitte ervoor dat organisaties en overheidsinstanties jaarlijks alle burgers een overzicht geven van welke persoonsgegevens van hen zijn opgeslagen en wat ermee wordt gedaan.

De journalist schuwde ook de kritiek op de organisatie en de privacybeschermers niet. Hij merkte op dat de Verenigde Staten een brede privacybeweging kent, maar dat Bits of Freedom in feite slechts een eenmansfractie is. Ook daagde hij privacyvoorvechters uit om de vaak nogal abstracte privacydiscussies wat concreter te maken. Wat zijn nu eigenlijk de precieze gevolgen van bepaalde privacyschendingen?

Van Almelo gaf gelijk zelf een concreet voorbeeld van waar gebrek aan privacy toe kan leiden. In 1999 werd in Rijswijk een vermeende pedoseksueel weggepest. Later bleek hij onschuldig te zijn. Toch hielden de pesterijen aan, zelfs na zijn verhuizing naar Waddinxveen. Buurtbewoners die het slachtoffer van pedofilie betichtten, vertelden dat zij de informatie van agenten hadden.

RIVM

Het RIVM mocht als eerste een Big Brother Award in ontvangst nemen. Dat ging allerminst van harte. Niet geheel ten onrechte ergerde het instituut zich aan het feit dat het de nominatie voor de Award via de pers had moeten vernemen.

Maar het kleine beetje goodwill dat het RIVM misschien met deze klacht had verkregen, werd meteen weer vergooid toen bleek dat het ook al eerder bij organisator Maurice Wessling had geklaagd dat 'het instituut niets was gevraagd'. Dat leidde tot hilariteit in de zaal, daar het RIVM juist was genomineerd voor het aanleggen van meer dan een miljoen bloedmonsters van kinderen zonder hun ouders iets te vragen.

In een lang betoog deed het RIVM afstand van alle beschuldigingen. In het kort kwam het erop neer dat de organisatie al de nodige maatregelen had genomen en aan alle kritiekpunten van de Registratiekamer (tegenwoordig College Bescherming Persoonsgegevens) ruimschoots tegemoet was gekomen.

Daarnaast deed het RIVM ook nog eens in een persbericht afstand van de Big Brother-prijs, maar de tekst is inmiddels weer verwijderd van de RIVM-site. De RIVM-karavaan wil blijkbaar weer snel verder trekken. Een vertegenwoordiger beloofde wel dat de Award een 'opvallend plekje' in Bilthoven zou krijgen.

TNO

Het Fysisch Elektronisch Laboratorium van TNO was een aanmerkelijk sportievere prijswinnaar. Woordvoerder Peter Schulein merkte zelfs laconiek op dat 'TNO de prijs wel had verdiend'. De organisatie was genomineerd wegens het ontwikkelen van een agressiedetectiesysteem.

Toch gaf Schulein zich niet zo gemakkelijk gewonnen. Hij verdedigde zich met de opmerking dat de camera niets registreert zolang er geen bijzondere of verdachte situaties optreden.

Het moet gezegd worden dat hij daarmee een punt heeft. Wereldwijd zijn zo'n 25 miljoen bewakingscamera's geïnstalleerd, zo meldde BBC News net vorige week. Ongetwijfeld zal het voor een deel ook om Nederlandse camera's gaan.

Opsporingsmethoden zijn te verdedigen zolang ze maar doelgericht en met mate worden toegepast, maar bij die 25 miljoen camera's lijkt van effectiviteit en proportionaliteit amper sprake. Men kan zich daarom afvragen waarom de gespecialiseerde camera's van TNO wél een Big Brother-prijs verdienen, maar niet al die miljoenen bewakingscamera's op straat, in winkels, op stations en in treinen.

De Vries

Staatssecretaris Monique de Vries won haar Award voor het openbreken van een Europees compromis waardoor de bewaarplicht voor verkeersgegevens verzwaard kan worden.

Dat is opmerkelijk, want in december 2000 stelde juist De Vries voor om ongevraagde e-mail en sms te verbieden. Dat gebeurde in een Europees overleg over de privacyrichtlijn voor de telecomsector. Enige affiniteit met privacybescherming kan haar dus toch niet ontzegd worden.

Volgens Trouw was het ook niet haar voorstel om het compromis open te breken, maar van de rest van het kabinet en fungeerde zij slechts als boodschapper naar haar Europese ambtsgenoten toe. Natuurlijk zegt dat weinig goeds over haar competentie, maar had hier toch niet het héle kabinet een nominatie verdiend?

De Vries was overigens zelf niet aanwezig om een tegengeluid te geven. Jurylid Christiaan Alberdingk Thijm volstond met enige kwinkslagen en noemde haar 'het best bewaarde geheim van Den Haag'.

Mevis

De Award voor het 'slechtste plan' voor de privacy ging naar de commissie-Mevis. De commissie stelde begin vorig jaar voor om een algemene inlichtingenplicht in te voeren waarbij o.a. telecommunicatieaanbieders, banken en verzekeraars desgevraagd gegevens over hun klanten bij justitie moeten inleveren.

Ook hier ontbrak een vertegenwoordiger om de prijs op te halen. Jurylid Lodewijk Asscher nam daarom het woord en maakte een hilarische vergelijking tussen het voorstel van professor Paul Mevis en visjes in de zee. Overigens had de commissie-Mevis, net als het RIVM, ook al eens een schrobbering gekregen van het College Bescherming Persoonsgegevens.

Vooral dankzij Alberdingk Thijm en Asscher kreeg deze eredienst in de 'privacykerk' toch een wat minder grimmige sfeer. Het aanvankelijke cynisme veranderde langzaamaan in vrolijke ironie. Zelfs inquisiteur Van den Bosch had tijdens de uitreiking zijn sinistere lantaarnbril afgedaan en zag er opeens een stuk menselijker uit.

Even was er een flauwe glimlach op zijn gezicht.

[WZ, 21 februari 2002]



Headlines

- Safeweb minder veilig dan gedacht

- Privacyprijzen schoppen tegen nederlandse consensuscultuur

- Dood van een hacker

- Studenten liggen niet wakker over privacy

- Kort nieuws

- Faits divers

- Forum: moet Xs4all zelf spam tegenhouden?