DE WILLEBROEKSE VAART

WILLEBROEK – HISTORISCH - ECONOMIE

WILLEBROEK NU - BEREIKBAARHEID

WILLEBROEK NU - BEVOLKING

WILLEBROEK NU - OMGEVING


 

WILLEBROEK - ONTSTAAN - ALGEMEEN


 
Het vermoeden bestaat dat Willebroek ontstaan is omstreeks de 11de en zeker in het begin van de 12de eeuw nadat het door indijking geschikt voor ontginning gemaakte land was gevormd. Oorspronkelijk was het gebied een moerasgebied waarvan de naam van de gemeente ook is van afgeleid : “broek” (moerassig gebied).
 
Wanneer de evolutie van Willebroek in de laatste 200 jaar wordt bekeken valt het op dat het vooral de laatste honderd jaar sterk is gegroeid.
M.a.w. is de gemeente niet altijd zo dicht bevolkt geweest als vandaag. Tot in de 19de eeuw bleef het bevolkingscijfer zelfs aan de lage kant. Pas omstreeks de industriële doorbraak (ongeveer 1860) kreeg de gemeente hogere inwonersaantallen. Het verschil in de kaart van 1775 t.o.v. die van 1875 is er, wat betreft de bebouwing nauwelijks, iets gewijzigd. Het grote verschil is dat er een spoorweg is bijgekomen.
 
In 1775 was het moerassig gebied vrijwel volledig ontgonnen. De bebouwing was verspreid en gegroepeerd tot kleine kernen met in de vallei de bebouwing op de droge donken. Enkele aspecten die nu nog in het landschap terug te vinden zijn waren toen reeds aanwezig : het Kanaal, ten zuiden van Blaasveld is de drevenstructuur rond het kasteel te localiseren en de sites met walgracht lagen er ook al. De kouter tussen Breendonk, het Kanaal en ten westen van Willebroek zorgde voor een meer open landschap t.o.v. de beekdalen waar een meer kleinschaliger landschap terug te vinden was.
 
In 187 waren er, zoals eerdere gezegd, niet veel verschillen t.o.v. van honderd jaar ervoor op te merken. Enkel de spoorweg die toen het grondgebied doorkruiste en stations had in Blaasveld en Willebroek.
 
De huidige situatie daarentegen kent wel veel verschillen. De verschillende kleine kernen hebben zich gegroepeerd tot duidelijk te onderscheiden kernen. Vooral Willebroek / Blaasveld heeft een zeer sterke groei gekend, Tisselt in beperkte mate en Heindonk bleef nagenoeg stabiel. De verspreide bebouwing is op deze manier bijna verdwenen. Het station in Blaasveld is verdwenen, de wegenis is sterk toegenomen en er werd een verbindingskanaal gegraven tussen het Kanaal en de Schelde. Grote waterpartijen rondom Heindonk zijn gevormd geweest als het gevolg van zanduitgravingen voor het dempen van de verlaten kleiputten in de Rupelstreek. Een ander opmerkelijk aspect is het Fort van Breendonk : dit gegeven is het gevolg van het besluit van de Belgische legerleiding om van Antwerpen het centrum van het Belgisch verdedigingsstelsel te maken. Dit leidde in 1859 tot een groots project van versterkingswerken. Het project bestond uit twee grote delen : een nieuwe omwalling rond Antwerpen en acht forten op een onderlinge afstand van twee tot zes km ten zuiden van de stad. Het Fort van Breendonk werd tussen 1906 en 1914 gebouwd. Het heeft dienst gedaan als hoofdkwartier van het Belgisch leger in mei 1940. Vier maanden later was het een concentratiekamp.
 
DE WILLEBROEKSE VAART

 
De behoefte aan een betere waterverbinding tussen Brussel en Antwerpen deed in de 15de eeuw te Brussel het verlangen ontstaan tot het graven van een kanaal. Het moest Brussel met de Rupel verbinden. In 1477 werd de toelating voor het graven van een “vaart” gegeven. Toch zou het nog duren tot 16 juni 1550 voordat de officiële start werd gegeven.
Een van de grootste moeilijkheden werd gevormd door het hoogteverschil van 14m dat overwonnen moest worden. Iets meer dan drie jaar werd er aan het kanaal gewerkt tot de Rupeldijk doorgestoken kon worden. Het water kreeg toen de vrije loop in de nieuwe bedding. De bedoeling was het water te laten stromen tot aan de eerste sluis, die Tisselt was aangebracht. Door de grote druk braken de dijken echter en Tisselt werd grotendeels blank gezet. Daarom werd besloten te Willebroek een tussensluis te bouwen. Hieraan werd gewerkt tussen 1559 en 1561. Toch waren niet alle problemen van de baan : in 1569 brak het water opnieuw door de dijken, nu te Willebroek. Een kreek werd gevormd : heden bekend als de “Kraagput” ten oosten van het Zeekanaal Schelde – Brussel en ten noorden van de spoorweg. Om dergelijke rampen in de toekomst te vermijden, werd een nieuwe sas gebouwd aan de monding van de vaart in de Rupel te Klein – Willebroek. Het werd voltooid in 1575.
 
WILLEBROEK – HISTORISCH - ECONOMIE

 
Oorspronkelijk en gedurende het grootste deel van zijn geschiedenis was Willebroek een landbouwdorp. Het ontstaan was trouwens te danken aan de ontginning van de broekgebieden die door inpoldering landbouwrijp gemaakt werden.
Zoals reeds vermeld heeft de Vaart (het Kanaal Schelde – Brussel) een stimulans gegeven aan handel en nijverheid. Toch was de industriële ontwikkeling in de eerste helft van de 19de eeuw nog bescheiden van omvang. Toen richtte Louis De Naeyer zijn papierfabriek op, waaraan ook een ketelmakerij werd toegevoegd. Vanuit Willebroek vertrokken producten naar de verste uithoeken van de wereld. De Naeyer is gesitueerd ten oosten van het Zeekanaal, tussen de Rupel en de Mechelsesteenweg.
In 1875 volgden “Les Ateliers de construction de Willebroeck”, beter bekend als “Den Ijzeren”. Alle mogelijke metaalconstructies hier tot stand.
De inmiddels verdwenen Cokesfabriek vestigde zich in 1902 en de Ammoniakfabriek (thans Kemira NV) in 1928. Thans is “Kemira Noord” gesitueerd in het uiterste noordwesten van de gemeente, “Kemira” wordt doorsneden door de spoorweg in ligt tegen de A12 aan.
Meerdere kleinere bedrijven werden achteraf nog aan deze “Vier groten” toegevoegd. Zo ontwikkelde Willebroek zich tot een sterk industrieel centrum. Als gevolg hiervan werd de gemeente ook een haard ven sociale strijd en actie, een gunstige voedingsbodem voor het tot stand komen van een sterke arbeidsbeweging. Het nijvere Willebroek wist zich door dit alles op te werken tot een vooruitstrevende gemeenschap, ontelbare malen als voorbeeld gesteld voor andere gemeenten in het land.
 
 

WILLEBROEK NU - BEREIKBAARHEID


 
De gemeente Willebroek is gelegen binnen de provincie Antwerpen in het arrondissement Mechelen, grenzend aan de provincie Vlaams Brabant, tussen de steden Antwerpen en Brussel. Willebroek bevindt zich op het kruispunt van de as Antwerpen – Brussel (noord – zuid) – A12 en de E19 met de gewestweg N16 Sint – Niklaas – Mechelen. Meer bepaald situeert de gemeente zich tussen de gemeenten Boom, Rumst, Mechelen, Kapelle O/D Bos, Londerzeel en Puurs. Willebroek telt buiten Willebroek drie deelgemeenten : Tisselt, Blaasveld en Heindonk.
 
Via het spoor staat Willebroek in verbinding met de omliggende grootsteden Antwerpen via Mechelen en Sint – Niklaas, Brussel over Mechelen en Gent over Sint – Niklaas.
 
 

WILLEBROEK NU - BEVOLKING


 
CIJFERS
Willebroek - 2007
 
ALGEMENE BEVOLKINSGEGEVENS
Het bevolkingsaantal in Willebroek is in de jaren ’80 stabiel gebleven en blijft dit voorlopig ook. De aanwezigheid van vreemdelingen heeft hiertoe bijgedragen. Naar de toekomst toe zullen vreemdelingen in de toenemende mate de leeftijdscurve in positieve zin beïnvloeden maar dit zal waarschijnlijk maar een tijdelijk verschijnsel zijn. Opvallend is dat ook bij de allochtone Willebroekse bevolking niet zo veel kinderen in één gezin geboren worden..
Gedurende een relatief lange tijd bedroeg de gemiddelde leeftijd van inwoners uit Willebroek 40,6 jaar. Willebroek behoorde bijgevolg tot een gebied met een hoger aandeel oudere bevolking. Ondertussen werd werk gemaakt van nieuwe verkavelingen en verbeterde het ‘imago’ van Willebroek, zodat de gemeente opnieuw aantrekkelijk werd voor jonge gezinnen die er zich komen vestigen.
 
HUISVESTING
In Willebroek is er een iets ouder woningpatrimonium, wat gepaard gaat met een soms lagere uitrustingsgraad van de woningen. Sinds 1981 is hier rond al heel wat gebeurd. Beleidsmatig wordt er een krotbelasting geheven.
Sociale huisvesting is in Willebroek reeds sterker uitgebouwd dan in vele andere Vlaamse gemeenten. Zo een 17,5 % van alle woningen zijn sociale huurwoningen. Toch is de vraag naar sociale huurwoningen nog groter dan het aanbod, wat blijkt uit de wachtlijst.
 
ONDERWIJS
Willebroek is een gemeente met een eerder laag onderwijspeil bij de ganse bevolking. Dit maakt dat er een structurele kwetsbaarheid van grote bevolkingsgroepen is op de arbeidsmarkt
 
WERKLOOSHEID EN TEWERKSTELLING
Van de 630 aan de werkloosheidscontrole onderworpen werkzoekenden in februari 2005 was er een kleine meerderheid vrouwen (50,8 %). Er waren iets meer jonge werklozen in vergelijking met de Vlaamse situatie.
Het scholingsniveau van de Willebroekse werklozen ligt duidelijk lager dan het Vlaams gemiddelde in 1994.
In de loop van de laatste jaren brachten tal van scholingsprojecten en een intensieve werking naar en met speciale tewerkstellingsprojecten hierin wel aanzienlijk verbetering.
Ook de vestiging van nieuwe, milieuvriendelijke, bedrijven in de heraangelegde en gesaneerde bedrijventerreinen helpt de werkloosheidsgraad naar beneden te brengen.
 

WILLEBROEK NU - OMGEVING


 
DE NATUURLIJKE STRUCTUUR
De gemeente is gesitueerd binnen de Polders van de zandleemstreek, in een streek die gevormd wordt door rivier- en beekvalleien. Dit rivierensysteem is gekoppeld aan de Schelde : een aftakking is de Rupel waarlangs Willebroek gelegen is. De Rupel splitst zich ten oosten van Willebroek in drie takken (Nete, Dijle en Zenne). Dit complex wordt gekenmerkt door open water, broekbossen en hooilandcomplexen en op de valleiranden bossen. Ook zijn er nog vier belangrijke beken die vanuit het Brusselse naar het systeem vloeien waarvan de Bosbeek ook door Willebroek vloeit.
 
DE LANDSCHAPPELIJKE – AGRARISCHE STRUCTUUR
Het landschap van Klein – Brabant, waar Willebroek deel van uitmaakt, is een kleinschalig en gesloten coulissenlandschap met naar het Brusselse toe meer openheid. Ook de valleigebieden zijn van groot belang. In Willebroek is er een fort (Fort van Breendonk) dat deel uitmaakt van de buitenste fortengordel. Klein – Brabant is een vrij homogeen landbouwgebied met de nadruk op grondgebonden activiteiten. Landbouweconomisch richt het gebied zich naar het tuinbouwgebied rond Sint – Katelijne – Waver (ten oosten van Mechelen).
 
DE RUIMTELIJKE VERKEERS – EN VERVOERSSTRUCTUUR
Het waterwegennet op macroschaal rondom Willebroek vertoont een sterke gerichtheid op de zeehaven van Antwerpen. Met de hoofdas Antwerpen – Brussel : Zeeschelde, Bovenschelde en het Kanaal Brussel – Schelde. Deze laatste loopt door Willebroek. De knooppunten op deze as zijn Antwerpen, Willebroek en Brussel
Wat wegenis betreft ligt Willebroek op de N16 dat de belangrijkste verbinding vormt tussen Mechelen en Sint – Niklaas. In Mechelen is er een op- en afrit op de E19/A1 die de hoofdverbinding maakt tussen Antwerpen en Brussel. Een parallel lopende weg met de E19/A1 is de A12 die tevens de westgrens vormt van Willebroek.
Spoorwegverbindingen zijn er tussen Antwerpen en Brussel en tussen Mechelen langsheen Willebroek naar Sint – Niklaas.
De ingebruikname van een totaal vernieuwd openbaar vervoersnet (bussen De Lijn) in februari 2002 verbeterde aanzienlijk de mobiliteit tussen de verschillende woonkernen enerzijds en de omliggende gemeenten anderzijds.
 
DE NEDERZETTINGSSTRUCTUUR
Willebroek situeert zich enerzijds in het conglomeraat Antwerpen – Brussel en anderzijds in de conglomeraat Mechelen – Sint Niklaas, meer bepaald ingesloten tussen twee gebieden met stedelijk karakter Mechelen en Boom. Ook de centrumgemeente Willebroek heeft een vrij verstedelijkt karakter, terwijl de vroegere fusiegemeenten eerder hun landelijke aard behielden.
 
DE RUIMTELIJK – ECONOMISCHE STRUCTUUR
De belangrijkste economische activiteiten zijn terug te vinden langsheen de belangrijkste waterwegen en in de steden.
De algemene gerichtheid van Willebroek, zowel ingaand als uitgaand verkeer, situeert zich vooral oost – west en blijft beperkt tot de buurgemeenten Mechelen en Puurs (ook Bornem) echter niet tot in Sint – Niklaas. Ingaand verkeer is algemeen beperkt. Uitgaand verkeer richt zich ruim naar Antwerpen toe.
 
DE TOERISTISCHE – RECREATIEVE STRUCTUUR
Willebroek behoort, samen met Klein – Brabant, Rupelstreek, en een aantal Oost-Vlaamse gemeenten tot het Scheldeland.
De toeristisch – recreatieve structuur van Willebroek is grotendeels om water gebouwd.
Het hoogtepunt van deze waterrecreatie situeert zich in het VaartpuntRupel, langs de oevers van oude kanaalarm te Klein-Willebroek.
Willebroek fungeert eveneens als centraal punt tussen de verschillende grotere kunststeden.