POLECAMY




















Historia Diecezji - Biskupi krakowscy
Spis treści
Historia Diecezji
Biskupi krakowscy
Dzieje Archidiecezji w skrócie
Wszystkie strony

 

Początki Biskupstwa Krakowskiego stanowią wciąż przedmiot dyskusji naukowej. Najstarsze kalendarze katedry wawelskiej wymieniają przed biskupem Popponem (znanym z roku 1000) jeszcze dwóch jego poprzedników: Prohora i Prokulfa. Mogli być oni albo biskupami krakowskimi, albo ołomunieckimi (z siedzibą w Krakowie), albo (jak chciała część dawniejszej historiografii) - kontynuatorami słowiańskiej misji św. Metodego. Dedykacja wawelskiej katedry św. Wacławowi zdaje się sugerować jej fundację jeszcze w okresie przynależności Krakowa do państwa czeskiego (przed 990).

1. Poppo (? - 1008/9) biskup krakowski czasu zjazdu gnieźnieńskiego. Thietmar informuje, że na mocy ogłoszonych w jego trakcie decyzji został podporządkowany metropolicie gnieźnieńskiemu.

2. Gompo (1009 - 1018)

3. Lambert (1019 - 1030), syn Bolesława Chrobrego i Niemki Ody, uczeń św. Romualda. Na jego czasy wypada początek budowy tzw. chrobrowskiej katedry. Lambert zmarł w 1030 r.

4. Rachelin (1030 - 1046). Na jego pontyfikat w Polsce przypada reakcja pogaństwa. Kraków zachował jednak ciągłość struktur kościelnych.

5. Aron (1046 - 1059), zwany arcybiskupem, przybył do Krakowa w 1046, posiadając osobisty przywilej używania paliusza i konsekrowania biskupów. W Krakowie zaprowadził życie kanoniczne kleru w myśl ówczesnej reformy Kościoła i stworzył ośrodek życia umysłowego.

6. Lambert II Suła (1061 - 1071). Przybranie imienia Lambert było prawdopodobnie związane ze studiami w legie, którego to miasta był patronem św. Lambert. O jego wykształceniu świadczy założenie przezeń przy katedrze krakowskiej Rocznika, którego wpisy rozpoczął prawdopodobnie jego współpracownik św. Stanisław, również wykształcony w Legie.

7. Św. Stanisław ze Szczepanowa (1072 - 1079), mianowany biskupem przez Bolesława Śmiałego, jego bliski współpracownik w odbudowie polskich struktur kościelnych po reakcji pogaństwa (1075). Zamordowany 11 kwietnia 1079 (jak chce dawna tradycja przez samego króla w kościele św. Michała na Skałce). Kanonizowany przez Innocentego IV w 1253 w Asyżu w oparciu o dawny kult i proces kanoniczny, częściowo przeprowadzony w Krakowie (Jakub z Veletri). Główny patron Polski; uroczystość 8 maja.

8. Lambert III (1082 - 1101), następca św. Stanisława; dokonał translacji jego relikwii do nowo wybudowanej katedry wawelskiej.

9. Czasław (1101 - 1104), mianowany przez Władysława Hermana, usunięty z urzędu przez legata papieskiego Gwalona; z jego czasów pochodzi najstarszy inwentarz katedry wawelskiej (1101).

10. Baldwin (1104 - 1109), z pochodzenia Francuz, konsekrowany w Rzymie.

11. Maur (1110 - 1118), również Francuz. Z jego inicjatywy sporządzono drugi inwentarz katedry, zawierający m.in. najstarszy katalog biblioteki katedralnej. Pochowany w wawelskiej krypcie św. Leonarda.

12. Radost (1118 - 1142). Za jego czasów Bolesław Krzywousty zupełnie przebudował katedrę krakowską i postawił wieże. W czasie przygotowań do konsekracji kościoła Radost zmarł 19. I. 1142 r.

13. Robert (1142 - 1143), wcześniej (od 1126) biskup wrocławski (pierwszy w Polsce przypadek zmiany diecezji). 20 IV 1142 konsekrował katedrę wawelską.

14. Mateusz (1143 - 1166), wcześniej scholastyk stopnicki; znany z korespondencji z Bernardem z Clairvaux.

15. Gedko (1166 - 1185), uczestnik sławnego synodu w Łęczycy (1180). Ufundował kolegiatę w Kielcach. Za niego przybyli do diecezji krakowskiej cystersi i założyli pierwszy klasztor w Jędrzejowie. Gedko sprowadził w 1184 do Krakowa relikwie św. Floriana, które umieścił na środku katedry krakowskiej. Na Kleparzu powstał kolegiacki kościół tegoż patrona.

16. Pełka (Fulco, 1185 - 1207), konsekrowany przez papieża Urbana III; uzyskał odeń bullę protekcyjną dla biskupstwa krakowskiego (1186).

17. Bł. Wincenty Kadłubek (1208 - 1218), pierwszy biskup w Polsce wybrany przez kapitułę katedralną; wszechstronnie wykształcony (najprawdopodobniej w Paryżu i w Bolonii), autor tzw. Kroniki; uczestnik IV soboru laterańskiego (1215); w 1218 zrezygnował z biskupstwa, by wstąpić do klasztoru cystersów w Jędrzejowie, gdzie zmarł w 1223. Beatyfikowany w 1764 przez Klemensa XIII.

18. Iwo Odrowąż (1218 - 1229), wybrany przez kapitułę w 1218, otrzymał zatwierdzenie papieskie29 IX 1218. Iwo był fundatorem wielu klasztorów, jak kanoników Świętego Ducha na Prądniku, dominikanów w Krakowie, cystersów w Mogile, prócz tego zbudował wiele kościołów parafialnych. Biskup świątobliwy, zmarł w czasie pobytu we Włoszech w Borgo koło Modeny; jego następca, mianowany przez papieża Andrzej z Krakowa, nie objął biskupstwa wskutek sprzeciwu Henryka Brodatego.

19. Wisław z Kościelca (1229 - 1242). Jego rodzina pieczętowała się później herbem Zabawa (szachownica). Wybrany przez kapitułę w 1229, zatwierdzony w 1231. W rodzinnym Kościelcu koło Proszowic zbudował kościół romański. W 1234 przybyli cystersi do Ludźmierza, przeniesieni potem do Szczyrzyca, a w 1237 Henryk Brodaty osadził w Krakowie franciszkanów. Przy końcu życia Wisława Polska uległa straszliwemu najazdowi tatarskiemu (1241).

20. Prandota z Białaczewa (1242 - 1266), z rodu Odrowążów, doprowadził do kanonizacji św. Stanisława, sprowadził do Krakowa Duchaków, powierzając im kościół św. Krzyża; odkrycie jego grobu w 1454 nasiliło jego kult w Kościele Krakowskiem (z woli kard. Oleśnickiego zaczęto spisywać jego miracula), niezatwierdzony jednak nigdy przez Stolicę Apostolską.

21. Paweł z Przemankowa (1266 - 1292) (Przemykowa), wybrany 9 X 1266, pozostawał często w zatargach z książętami krakowskimi a przez Leszka Czarnego wtrącony do więzienia. Popierał błog. Kingę i jej klasztor starosądecki.

22. Prokop z Rusi (1292 - 1295), wcześniej (od 1276) administrator archidiecezji gnieźnieńskiej; biskupem Krakowa został dzięki poparciu Przemysła II i Wacława II, któremu złożył przysięgę wierności w Pradze.

23. Jan Muskata (1295 - 1320), zniemczony Ślązak z Wrocławia. Wybrany przez kapitułę pod naciskiem Wacława II króla czeskiego 21 III 1294. W czasie walki Władysława Łokietka o Kraków często stawał po stronie jego przeciwników. Diecezję spotkało w 1306 nieszczęście pożaru katedry, która zdewastowana, po oczyszczeniu służyła pewien czas ceremoniom kościelnym. W 1316 klaryski mieszkające w Grodzisku koło Skały uzyskały w Krakowie kościół kolegiacki św. Andrzeja, a kolegiatę przeniesiono do kościoła św. Idziego. Pochowany został w Mogile.

24.  Nanker (1320 - 1326), h. Oksza, wybrany przez kapitułę w 1320 zwołał synod, którego ustawy ogłosił 2 X 1320. Wśród nich zwraca uwagę ustanowienie w diecezji święta Bożego Ciała. Z niewyjaśnionych powodów został przeniesiony na biskupstwo wrocławskie 1 X 1326. We Wrocławiu dzielnie walczył z naporem niemczyzny. Umarł w opinii świątobliwości w Nysie 8 IV 1341, pochowany w katedrze wrocławskiej.

25.  Jan Grot (1326 - 1347), h. Rawicz, zwany błogosławionym. Mianowany przez papieża w Awinionie 1 X 1326, przystąpił do budowy prezbiterium katedry gotyckiej, ku czci swego patrona zbudował w katedrze kaplicę a także kościół św. Jana w Radłowie. Swoją wieś Biskupice nazwał Jangrotem. Dla biskupów krakowskich postarał się w Awinionie o przywilej noszenia racjonału. Umarł w Wawrzeńczycach 5 VIII 1347, pochowany w swej kaplicy w katedrze krakowskiej.

26.  Piotr z Falkowa zw. Szyrzyk (1347 - 1348), h. Doliwa, zwany "biskupem moru", gdyż po jego wyborze (1347) zjawiła się w Europie środkowej czarna zaraza. Szyrzyk wyjechał do Awinionu po zatwierdzenie papieskie, które otrzymał 12 XII 1347. Zanim wyruszył w drogę powrotną, spotkała go śmierć w Awinionie 6 VI 1348.

27.  Bodzanta (1348 - 1366) z Jankowa h. Poraj. Był towarzyszem biskupa Falkowskiego w drodze do Awinionu. Po śmierci biskupa Bodzanta został w Awinionie mianowany jego następcą 12 VI 1348. Król Kazimierz Wielki nie był zadowolony, że biskup stołecznego miasta został mianowany bez jego wiedzy. Między biskupem a królem często dochodziło do zatargów, których ofiara padł wikariusz wawelski Marcin Baryczka, utopiony na rozkaz króla w Wiśle. Bodzanta był założycielem Bodzentyna. W 1364 została poświęcona nowa gotycka katedra na Wawelu.
28.  Florian z Mokrska (1367 - 1380), h. Jelita, mianowany 16 VIII 1367. Koronatom Ludwika Węgierskiego w zastępstwie Jarosława Skotnickiego, za co otrzymał zmniejszenie podatków od dóbr kościelnych.

29.  Zawisza z Kurozwęk (1380 - 1382), wcześniej podkanclerz (1371) i kanclerz (1374) Królestwa Polskiego; został biskupem dzięki poparciu Ludwika Węgierskiego.

30. Jan Radlica (1382 - 1392), h. Korab, lekarz króla Ludwika Węgierskiego. Erygował w Częstochowie w 1382 klasztor paulinów, przybyłych z Rudy. W 1384 przyjmował przybywającą do Krakowa Jadwigę, królową polską. Za Radlicy powstał na Kleparzu fundowany przez królowę Jadwigę w 1390 klasztor benedyktynów słowiańskich z kościołem Męki Pańskiej. Biskup zmarł 12 I 1392 i pochowany został w kaplicy Misjonarskiej za wielkim ołtarzem. Po śmierci biskupa Jana Radlicy administratorem diecezji krakowskiej był wybrany Mikołaj, dr dekretów, archidiakon lubelski.

31. Piotr Wysz z Radolina (1392 - 1412), h. Bróg, mianowany biskupem krakowskim 19 XII 1392. Powiernik królowej Jadwigi i obrońca jej dobrego imienia. Dzięki królowej Jadwidze w katedrze w 1393 powstało kolegium psałterzystów. Za Wysza wybudowano w 1397 na Piasku (na przedmieściu krakowskim Garbary) klasztor karmelitów, a sam biskup fundował kościół parafialny w Bolechowicach pod Krakowem. W 1397 na skutek starań królowej papież Bonifacy IX zezwolił na założenie wydziału teologicznego w Krakowie. Królowa zaś umierając w 2 lata później (1399) zapisała kosztowności na odnowienie działalności Uniwersytetu Krakowskiego, który założony w 1364, upadł. Biskup Wysz był egzekutorem testamentu królowej. W 1405 na Kazimierzu osiedlili się kanonicy lateraneńscy. Piotr Wysz wyjechał w 1408 na sobór pizański i odwiedził Ziemię Świętą. Zwolennik reformy Kościoła, autor m. innymi traktatu Speculum Aureum. Na skutek intryg Witolda Wysz został w 1412 przeniesiony na stolicę poznańską, gdzie zmarł 30 IX 1414.

32. Wojciech Jastrzębiec (1412 - 1423), kanclerz królowej, a potem kanclerz Państwa. Od 1399 biskup poznański, przeniesiony do Krakowa dnia 9 VIII 1412 na miejsce usuniętego Wysza, który przeszedł do Poznania. Jastrzębiec awansował później na arcybiskupa gnieźnieńskiego. Zmarł 2 IV 1436. Pełen czci dla królowej Jadwigi, której był kanclerzem (1397 - 1399), wszczął przy końcu swego życia starania o jej proces kanonizacyjny.

33. Zbigniew kardynał Oleśnicki (1423 - 1455), h. Dębno. Mianowany biskupem krakowskim po odejściu Jastrzębca 9 VII 1423. Za króla Władysława Jagiełły i jego syna Władysława Warneńczyka wywierał ogromny wpływ na sprawy państwowe. Zwolennik unii, nie dopuścił do koronacji Witolda (tenże zmarł w 1430). Zdecydowanie zwalczał husytyzm, popierał projekt wojny z Turcją. W czasie tzw. schizmy bazylejskiej zwolennik soboru i protektor wyznających koncyliaryzm teologów krakowskich; trzykrotnie otrzymywał kapelusz kardynalski, ostatecznie, w 1449, gdy Jan Długosz przywiózł mu godność kardynała od papieża Mikołaja V, już po ustaniu schizmy. Ten pierwszy kardynał polski był wielkim czcicielem św. Stanisława i wybudował ku jego czci kościół w Piotrawinie. Przyczynił się do założenia klasztoru paulinów w rodzinnym Pińczowie, jak i bernardynów w czasie wizyty św. Jana Kapistrana w Krakowie (1453-4) W Nowym Sączu założył w 1443 kolegiatę. W katedrze ustanowił urząd stałego kaznodziei. Dla biskupów krakowskich zakupił w 1443 księstwo siewierskie. Zmarł w Sandomierzu 1 IV 1455. Po jego śmierci zarządzał diecezją Jakub z Sienna, prepozyt krakowski.

34. Tomasz Strzępiński (1455 - 1460), 3-krotny rektor Uniwersytetu Krakowskiego wybitny teolog, koncyliarysta, autor traktatu prezentującego oficjalne stanowisko Uniwersytetu w sprawie tzw. schizmy bazylejskiej; przeprowadził synod diecezjalny w 1459.

35. Jakub z Sienna (1461) mianowany biskupem krakowskim przez papieża Piusa II, zmuszony (już po przyjęciu sakry) do rezygnacji wskutek oporu króla Kazimierza Jagiellończyka.

36. Jan Gruszczyński (1463 - 1464), wcześniej (od 1451) biskup włocławski; wybrany biskupem krakowskim przez kapitułę pod naciskiem Kazimierza Jagiellończyka; wkrótce potem przeniesiony na arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Zmarł w 1473.

37. Jan Lutek z Brzezia w Wielkopolsce (1464 - 1471), h. Doliwa, biskup włocławski (1463), wkrótce został przeniesiony do Krakowa (19 X 1464). Zmarł nagle na radzie senatu 21 V 1471. Administratorem po śmierci Lutka był Jan Rzeszowski, kanonik krakowski, który po nominacji na biskupa krakowskiego oddał administrację Stanisławowi Świradzkiemu, aż do czasu objęcia przez siebie stolicy biskupiej (1471).

38. Jan Rzeszowski (1471 - 1488), h. Półkozic, wcześniej podskarbi koronny. Erygował bernardyński klasztor św. Katarzyny w Lesie Bodzentyńskim i klasztor paulinów na Skałce (1471). Wspomógł wielkim darem budowę skarbca-zakrystii kapitulnej przy katedrze krakowskiej. Za jego czasów w Krakowie odznaczało się szczególną świętością pięciu duchownych i św. Kazimierz królewicz (Felix saeculum Cracoviae), a w krakowskim kościele Mariackim było wznoszone najwspanialsze dzieło sztuki średniowiecza w Polsce, ołtarz wykonany przez Wita Stwosza (1477-1489).

39. Fryderyk kardynał Jagiellończyk (1488 - 1503) syn Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Austriackiej. Zatwierdzony przez papieża na stolicę krakowską 2 V 1488, objął rządy 24 I 1489. Po wyborze przez kapitułę gnieźnieńską został zatwierdzony jako tamtejszy arcybiskup z zatrzymaniem biskupstwa krakowskiego i równocześnie mianowany kardynałem. Fryderyk zabiegał jeszcze o inne stolice biskupie, aby wzmocnić dynastię jagiellońską, ale bezskutecznie. Jako arcybiskup gnieźnieński odbył 6 synodów diecezjalnych i tyleż prowincjalnych. Dbał o podniesienie moralne duchowieństwa. Czcił świętych, w Krakowie zaprowadził święta liturgiczne św. Anny i św. Łucji. Wydawał drukiem nowe mszały i brewiarze. Kościół Wszystkich Świętych w Krakowie podniósł w 1490 do godności kolegiaty. Razem z matką Elżbietą i bratem Janem Olbrachtem przygotował wspaniały relikwiarz na głowę św. Stanisława, ukończony w 1504. Fryderyk zmarł w 35 roku życia 14 III 1503 i został pochowany przed wielkim ołtarzem katedry krakowskiej. Jego brat król Zygmunt I położył na grobie Fryderyka wspaniałe epitafium, odlane przez Piotra Vischera w Norymberdze.

40. Jan Konarski (1503 - 1525) h. Habdank, w młodości towarzysz św. Kazimierza. Był człowiekiem bezgranicznie oddanym dynastii jagiellońskiej. Mianowany biskupem 21 VII 1503. Konarski miał szczególne nabożeństwo do Niepokalanego Poczęcia Najśw. Maryi Panny, którego święto zaprowadził w diecezji na synodzie 1510 i ku czci tegoż Poczęcia odnowił kaplicę bodzentyńską w katedrze krakowskiej. W tej kaplicy zbudował sobie nagrobek, pierwszy w Polsce w stylu renesansowym. Biskupstwu krakowskiemu przysłużył się tym, że w 1519 zakupił okręg koziegłowski i przyłączył go do księstwa siewierskiego. Mając lat 77 zrezygnował i oddał rządy diecezji biskupowi poznańskiemu Piotrowi Tomickiemu. Zmarł 11 IV 1525.

41. Piotr Tomicki (1525 - 1535) h. Łodzia, biskup przemyski (1514) i poznański (1520). Od 1515 podkanclerzy Państwa, prowadził wbrew Bonie i prymasowi Łaskiemu politykę filo-austriacką. Po ustąpieniu Konarskiego przeniesiony do Krakowa 9 XII 1523. Doceniając znaczenie stowarzyszeń kapłańskich Tomiki założył kolegiaty w Bobowej (1529) i przy kościele akademickim św. Anny w Krakowie (1535). W katedrze na Wawelu przebudował kaplicę św. Tomasza Kantuaryjskiego i przygotował sobie w niej renesansowy nagrobek. Zmarł 29 X 1535. Po jego śmierci administrował diecezją krakowską Jerzy Myszkowski z Przeciszowa, archidiakon krakowski.

42. Jan Latalski (1536) h. Prawdzic, od 1525 biskup poznański po Piotrze Tomickim, przeniesiony do Krakowa 15 III 1536. Licząc 75 lat przeniósł się 17 VIII 1537 na arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Zmarł 19 VIII 1540.

43. Jan Chojeński (1537 - 1538) h. Habdank, najwybitniejszy humanista polski, najpierw biskup przemyski (1531), potem płocki i podkanclerzy koronny (1535), od 1537 kanclerz wielki koronny i biskup krakowski, prekonizowały 17 VIII Przeciw łączeniu biskupstwa krakowskiego z kanclerstwem protestowała szlachta w czasie "wojny kokoszej" pod Lwowem. Chojeński jednak wkrótce zmarł (11 III 1538). Administrował diecezją w czasie wakansu Tomasz Różnowski, kanonik krakowski.

44. Piotr Gamrat (1538 - 1545) h. Sulima, młodość spędził we Włoszech na dworze Erazma Ciołka, biskupa płockiego. Biskup kamieniecki (1531), następnie przemyski (1535) i płocki (1537), wreszcie 29 VIII 1538 mianowany biskupem krakowskim. Z tym biskupstwem, podobnie jak Fryderyk Jagiellończyk, połączył w 1541 arcybiskupstwo gnieźnieńskie. Pod wpływem silnych nastrojów antysemickich, jakie panowały wówczas w kapitule i na synodach, wydał na początku swych rządów w Krakowie bracchio saeculari Katarzynę Weyglową, która 10-krotnie upominana przechodziła na judaizm. Uchwały jego synodu prowincjalnego w Piotrkowie w 1542 należą do najważniejszych w XVI wieku. Na synodzie krakowskim w 1544 postanowiono, że odtąd sufragani będą wybierani spośród członków kapituły krakowskiej. Pierwszym takim sufraganem był Erazm Ciołek, opat mogilski i kanonik krakowski. Zmarł 27 VIII 1545 i pochowany został w katedrze krakowskiej w kaplicy św. Katarzyny, w której ma renesansowy nagrobek. Po śmierci Kamrata administrował diecezją Andrzej Czarnkowski, scholastyk krakowski.

45. Samuel Maciejowski (1546 - 1550) h. Ciołek, najprzód biskup chełmski (1539), potem płocki (1541), wreszcie 19 IV 1546 mianowany biskupem krakowskim. Przeprowadził 2 synody reformistyczne w diecezji (1547, 1549). Na Prądniku Białym Maciejowski urządził swój pałac, gdzie odbywały się zebrania humanistów krakowskich. Biskup zmarł 25 X 1550 i pochowany został w kaplicy M.B. Śnieżnej obok konfesji św. Stanisława. Po Maciejowskim administrował diecezją Jan Przedębski, prepozyt krakowski, późniejszy prymas.

46. Andrzej Zebrzydowski (1551 - 1560) h. Radwan, biskup kamieniecki (1543), chełmski (1545), kujawski (1546). Biskupem krakowskim został mianowany 25 II 1551. Za jego czasów szlachta licznie przechodziła na kalwinizm, zabierając kościoły katolickie, podczas gdy mieszczanie wybierali luteranizm. Zebrzydowski oburzony na króla, że nie działa energicznie na rzecz wstrzymania fali odstępstwa, opuścił diecezję i usunął się w 1558 do rodzinnego Więcborka. To jeszcze bardziej rozzuchwaliło innowierców. Po dwóch latach, zmuszony przez kapitułę do powrotu, zmarł 25 V 1560 we Wrześni. Pochowany w kaplicy obok zakrystii, gdzie polski rzeźbiarz Jan Michałowicz z Urzędowa wykuł mu renesansowy nagrobek. Po jego śmierci administrował diecezją Andrzej Przecławski, dziekan poznański, kanonik krakowski.

47. Filip Padniewski (1560 - 1572) h. Nowina, podkanclerz korony i biskup przemyski 1560, dnia 17 VII tegoż roku przeniesiony na stolicę krakowską. Prowadził dwór renesansowy, był mecenasem, poetów, diecezją się mało zajmował. Pozostał po nim jeden tom wizytacji kanonicznej. Zmarł na sejmie w Warszawie i pochowany został w katedrze krakowskiej w kaplicy Różyców (dziś Potockich), którą dla niego przebudował i nagrobek w niej postawił Jan Michałowicz z Urzędowa. Administrację diecezji sede vacante podjął Marcin Izdebki, scholastyk krakowski.

48. Franciszek Krasiński (1572 - 1577) h. Ślepowron, jako podkanclerzy koronny otrzymał prowizję papieską na biskupstwo krakowskie 2 VI 1572. Uczeń Melanchtona w Wittenberdze. Jako jedyny z biskupów polskich poparł tolerancyjny akt Konfederacji warszawskiej (1573). Umarł 16 VI 1577 w Bodzentynie, gdzie chętnie przebywał i polecił się pochować w miejscowym kościele parafialnym, gdzie ma nagrobek. Administratorem diecezji po jego śmierci został wybrany Łukasz Podoski, prepozyt gnieźnieński, kanonik krakowski.

49. Piotr Myszkowski (1577 - 1591) h. Jastrzębiec. Jako podkanclerzy otrzymał biskupstwo płockie (1565), potem 5 VII 1577 został przeniesiony do Krakowa. Był mecenasem poetów, zwłaszcza Jana Kochanowskiego. Za jego rządów rozwinęli w Krakowie swą działalność jezuici. Ks. Piotr Skarga założył w 1584 arcybractwo Miłosierdzia. Przy tym wynikła sprawa Akademii Krakowskiej, której Myszkowski nie lubił. Mimo to zarządu Akademii jezuitom nie oddał. Myszkowski należał do najbogatszych ludzi w Polsce. W Pińczowie założył ordynację majątkową dla swej rodziny z tytułem margrabstwa (później tę ordynację wzięli Wielopolscy). Biskup był dobrodziejem dominikanów, którym oddał kolegiatę św. Idziego. Zmarł 3 IV 1591 i został pochowany w kościele dominikanów w kaplicy św. Dominika. Po jego śmierci administratorem diecezji został Jan Tarnowski, prepozyt krakowski.

50. Jerzy kardynał Radziwiłł (1591 - 1600) h. Trąby, był konwertytą z kalwinizmu, nawróconym przez ks. Piotra Skargę. Jeszcze jako biskup wileński został kardynałem prez. tyt. Św. Sykstusa 12 XII 1585. Na biskupstwo krakowskie został przeniesiony 8 VIII 1581. Jako biskup krakowski zaczął rządy od konsekracji kościoła św. Stanisława w Rzymie, przy którym kardynał Stanisława Hozjusz urządził hospicjum dla polskich pielgrzymów. Radziwiłł był biskupem w duchu reformy trydenckiej, świątobliwym i konsekwentnym. Zarządził wizytację całej diecezji krakowskiej. Wizytował w jego imieniu archidiakon krakowski Krzysztof Kazimierski, później biskup kijowski. W roku świętym 1600 wybrał się na jubileusz do Rzymu, gdzie po krótkiej chorobie zmarł 21 I 1600. Pochowano go w Rzymie w kościele jezuitów del Gesu. W 1600 postawiono mu pomnik w katedrze wawelskiej w kaplicy pod wieżą srebrnych dzwonów, wykonany przez Piusa Welońskiego. Administrację po śmierci kardynała objął sufragan Paweł Dębski.

51. Bernard kardynał Maciejowski (1600 - 1606) h. Ciołek, jako biskup łucki położył wielkie zasługi koło przygotowania unii brzeskiej z Kościołem Wschodnim (1596). W 1579 przeniesiony na stolicę wileńską (w rewanżu za Radziwiłła w Krakowie), lecz przez tamtejszą kapitułę nie został przyjęty, ponieważ nie był Litwinem. Wówczas 23 V 1600 otrzymał stolicę krakowską. Zaraz (1601) zwołał synod, na którym uchwalono założenie seminarium duchownego w domu prebendarzy św. Trójcy i oddano je pod opiekę kapituły krakowskiej. Na tymże synodzie uchwalono słynną "pastoralną", ułożoną przez Łukasza Doktorka, która przyjęta przez synod prowincjalny piotrkowski (z 1607) była przez kilka wieków przewodnikiem dla kapłanów polskich. W 1602 założył seminarium duchowne w Krakowie; przyczynił się w wielkiej mierze do zawarcia Unii Brzeskiej (1596). W 1603 (17 IX) spotkała Maciejowskiego godność kardynalska, tyt. S. Joannie ante Portam Latinam. Za jego czasów powstały w diecezji trzy wielkie fundacje klasztorne: Mikołaj Wolski wprowadził kamedułów na Bielany (1605), Mikołaj Zebrzydowski osadził bernardynów w Kalwarii, a na Wesołą pod Krakowem przybyli z Genui karmelici bosi (1605). Maciejowski został 4 VIII 1605 przeniesiony na stolicę gnieźnieńską. Zmarł 14 I 1608 i został pochowany w katedrze na Wawelu w kaplicy M. B. Śnieżnej. Administrację diecezji pełnił po przeniesieniu Maciejowskiego do Gniezna sufragan Paweł Dębski.

52. Piotr Tylicki (1607 - 1616) h. Lubisz, przedtem biskup chełmiński (1595), następnie warmiński (1600) i kujawski (1604), przeniesiony do Krakowa 15 I 1607. Od niego pochodzi nazwa miasta Wylicz (w pobliżu Krynicy). Za jego rządów karmelici bosi założyli drugi klasztor św. Michała i św. Józefa przy ul. Poselskiej w Krakowie. Konstancja Budżeńska, siostrzenica biskupa Piotra Myszkowskiego sprowadziła też wówczas do Krakowa karmelitanki bose (1612), które osiadły przy kościele św. Marcina (do 1725). Tylicki, były uczeń Akademii Krakowskiej, ufundował w niej katedrę wymowy (zwaną Orator Tylicianus); wykładano tam dzieło Cycerona "De oratore". Odnowił kaplicę seminaryjną w katedrze) św. Trójcy albo królowej Zofii) i w niej przygotował sobie grób. Zmarł 13 VII 1616, w testamencie zostawił fundusz na budowę muru ciosowego wokół katedry z 3 bramkami. Administratorem diecezji sede vacante został wybrany Andrzej Lipski, scholastyk krakowski.

53. Marcin Szyszkowski (1616 - 1630) h. Ostoja. Był koadjutorem (1603) i wkrótce biskupem łuckim, potem płockim (1607). Przeniesiony do Krakowa został 17 X 1616. Pasterz surowy, gorliwy kaznodzieja, pionier katechetyki polskiej. Za jego czasów mnożą się w diecezji fundacje klasztorne. W 1621 do Zakliczyna nad Dunajcem przybyli franciszkanie reformaci. W Krakowie pojawiły się dwa nowe zakony żeńskie: Anna Lubomirska założyła na Gródku klasztor sióstr dominikanek, a pani Czeska utworzyła fundację dla założonych przez siebie prezentek. Wdzięczny Bogu za zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem (1621) zaprowadził mszę św. dziękczynną (1623) i nad grobem św. Stanisława zaczął budować konfesję z najkosztowniejszych materiałów (1624-1629). Przy kościele franciszkanów zbudował kaplicę Męki Pańskiej (1625) dla arcybractwa, które założył, będąc jeszcze kanonikiem krakowskim. Akademia słynie wtedy z protestacji Najmanowicza (1627) i fundacji Sebastiana patryca z Pilzna, historiografa katedry (Historiographus Petricianus 1621). Szyszkowski zmarł 30 IV 1630 i pochowany został pod kaplicą św. Stanisława. Administratorem diecezji po śmierci biskupa został Piotr Dębicki, dziekan krakowski.

54. Andrzej Lipski (1630 - 1631) h. Grabie, kanclerz wielki koronny (1620-1624), biskup łucki (1617), potem kujawski (1623), a dnia 2 XII 1630 przeniesiony na biskupstwo krakowskie, którym zarządzał tylko trzy kwartały (2 XII 1630 - 4 IX 1631). Fenomenalny prawnik, lecz człowiek szorstki i impetyk. Zmarł w Warszawie, pochowany w katedrze krakowskiej w kaplicy śś. Macieja i Mateusza. Po jego śmierci administratorem diecezji po raz wtóry był Piotr Dębicki, dziekan krakowski. 

55. Jan Olbracht kardynał Waza (1632 - 1634) syn króla Zygmunta III. Jako dziewięcioletni chłopiec otrzymał biskupstwo warmińskie (1621), a dnia 19 XI 1632 przeniesiony został na stolicę biskupią krakowską. Rok później (1633) kreowany kardynałem-diakonem tyt. B. Mariae Virg. In Aquiro. Rychło wybrał się do Włoch, gdzie zmarł w Padwie 29 XII 1634, licząc 22 i pół roku i mając święcenia diakona. Pochowany w grobach królewskich na Wawelu. Po jego śmierci został wybrany administratorem diecezji Szymon Kołudzki, kanclerz gnieźnieński, kanonik krakowski.

56. Jakub Zadzik (1635 - 1642) h. Korab. Kanclerz koronny i biskup chełmiński (1624). Z Chełmna przeniesiony do Krakowa 17 IX 1535. W Krakowie wsparł fundację bernardynek (obecnie przy ul. Poselskiej), których pierwszą przełożoną była jego siostra Teresa, a w Kielcach zbudował pałac biskupi, należący do najpiękniejszych rezydencji polskich (obecnie muzeum). Dla katedry sprawił dwa portale z czarnego marmuru, umieszczając na nich swój herb. Zmarł 17 III 1642 w Bodzentynie i pochowany został w kaplicy kaznodziejskiej św. Jana Chrzciciela. Po jego śmierci objął administrację kościoła krakowskiego sufragan krakowski biskup Tomasz Oborski.

57. Piotr Gębicki 1642 - 1657) h. Nałęcz, od 1636 był biskupem przemyskim, składając kanclerstwo koronne. W Krakowie był budowniczym nowego kompleksu pałacu biskupiego przy ul. Franciszkańskiej, którego wnętrze wyposażył marmurami (1657), w kościele zaś katedralnym zbudował nową barokową strukturę ołtarza, usuwając dawny ołtarz renesansowy, który się znajduje w kościele parafialnym w Bodzentynie, a przed ołtarzem przygotował sobie marmurowy grobowiec. Dach katedry pokrył miedzią. Przed potopem szwedzkim Dębicki schronił się w Raciborzu, gdzie zmarł 14 VII 1657, swe srebra przeznaczając na sprawienie nowej trumny św. Stanisławowi, w miejsce zrabowanej przez Szwedów. Diecezją krakowską po śmierci Dębickiego administrował Mikołaj Oborski, archidiakon krakowski.

58. Andrzej Trzebicki (1658 - 1679) h. Łabędź, podkanclerzy koronny i biskup przemyski (1654), przeniesiony do Krakowa 25 II 1658. W katedrze krakowskiej podniósł wysoko połowę gotyckiego ambitu i czuwał nad przebudową kaplicy Wazów, do której sprowadził z Francji zwłoki Jana Kazimierza. Jako wychowanek i przyjaciel jezuitów zbudował im obok kościoła śś. Piotra i Pawła kolegium (collegium Trzebicianum) i po śmierci, która nastąpiła 27 XII 1659, spoczął w podziemiach ich kościoła, niedaleko grobu ks. Piotra Skargi. Katedrze krakowskiej zostawił szpalery z herbem Łabędź. Po zgonie biskupa administrował diecezją sufragan Mikołaj Obowski.

59. Jan Małachowski (1681 - 1699) h. Nałęcz, podkanclerzy koronny i biskup chełmiński (1676), przeniesiony do Krakowa 12 V 1681. Seminarium zamkowe odebrał z rąk kapituły i oddał w zarząd księżom misjonarzom. Sprowadził do Krakowa wizytki i wybudował im kościół na Biskupiem (obecnie ul. Krowoderska). W 1683 wysłał pod Wiedeń chorągiew husarską i regiment dragonów. W 1689 położył fundament pod budowę nowego kościoła akademickiego św. Anny, a w pobliżu niego Wojciech Dębiński przygotował fundację kościoła oo. Kapucynów. Małachowski zmarł 21 VIII 1699 i pochowany został pod konfesją św. Stanisława. Kościołowi katedralnemu zostawił gobeliny z historią Jakuba. Po śmierci Małachowskiego kapituła wybrała jako administratora diecezji swojego dziekana Kaspra Cieńskiego.

60. Stanisław Kazimierz Dąbski (1700) h. Godziembo, przechodził przez stolice biskupie: w Chełmie (1673), Łucku (1676), Płocku (1682). Jako biskup kujawski (1692) koronował w Krakowie 15 IX 1697 Augusta II Sasa. Z Kujaw został przeniesiony do Krakowa 30 III 1700. W czasie przygotowań do ingresu zmarł nagle w krakowskim klasztorze jezuitów 15 XII 1700 i w tamtejszym kościele śś. Piotra i Pawła został pochowany. Po jego śmierci diecezją krakowską administrował sufragan nominat Kazimierz Łubieński.

61. Jerzy Olbracht Denhoff (1701 - 1702) h. Świnka, był najpierw biskupem kamienieckim (1686), potem przemyskim (1687). Będąc kanclerzem koronnym został przeniesiony z Przemyśla na biskupstwo krakowskie 6 V 1701. Zmarł po 10 miesiącach (16 III 1702) w Kielcach i został pochowany w rodzinnej kaplicy Denhoffów w Częstochowie. Po śmierci Denhoffa był administratorem diecezji przez 8 lat sufragan (i od r. 1705 biskup chełmski) Kazimierz Łubieński. W 1702 przeżył najazd szwedzki i wielką zarazę w Krakowie. Konsekrował nowo wzniesione kościoły św. Anny i kapucynów (1703).

62. Kazimierz Łubieński (1710 - 1719) h. Pomian, przeniesiony z biskupstwa chełmskiego do Krakowa 7 V 1710. Zaraz po objęciu stolicy zwołał synod diecezjalny do kościoła Mariackiego (1711). Jego sufragan Michał Szembek sprowadził do Krakowa szarytki i umieścił je przy ul. Św. Jana. Łubieński zajął się katedrą. Odbudował strącony przez burzę w 1703 hełm wieży Zegarowej z 4 patronami (1716) i dokończył podnoszenia ambitu zaczętego przez Trzebickiego. 8 września 1717 miało miejsce ważne zdarzenie: koronacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, której dokonał biskup Krzysztof Szembek w zastępstwie nuncjusza Grimaldiego. Łubieński zmarł 2 V 1719 i został pochowany pod konfesją św. Stanisława, a administrację diecezji po jego śmierci wykonywał Stanisław Bezdan Hozjusz (młodszy) sufragan przemyski, kanonik krakowski.

63. Konstanty Felicjan Szaniawski (1720 - 1732) h. Junosza. Od 1706 biskup włocławski, przeniesiony do Krakowa 3 VII 1720. Zwolennik Sasów. Główną jego zasługą była rozbudowa seminariów krakowskich. N Wawelu kilkakrotnie powiększył seminarium arcense, założył drugie krakowskie seminarium na Stradomiu, które oddał misjonarzom. Inne seminarium ufundował w Kielcach i powierzył je kapłanom ks. Bartłomieja Holzhausera ("Bartoszom"). Dla ubogich studentów postawił w rodzinnym Łukowie "collegium Szaniavianum". Zmarł 2 VII 1732 w Lipowcu, pochowany w kaplicy Bodzentyńskiej (zwanej także kaplicą biskupa Jana Konarskiego). Po śmierci Szaniawskiego kapituła wybrała na administratora Michała Wodzickiego, kanonika krakowskiego.

64. Jan Aleksander kardynał Lipski (1732 - 1746) h. Grabie, z biskupstwa łuckiego (1731) przeniesiony 19 XII 1732 do Krakowa i mianowany kanclerzem Państwa. W 1734 koronował w katedrze krakowskiej Augusta III Sasa na króla polskiego i jego żonę Marię Józefinę. Za to król poparł go do uzyskania godności kardynalskiej, którą otrzymał, w 1737, ale bez tytułu, bo nie objął żadnego kościoła rzymskiego. Lipski był jedynym kardynałem polskim w XVIII wieku. Zmarł 20 II 1746 w Kielcach i pochowany został w katedrze krakowskiej obok Andrzeja, dziada stryjecznego, w kaplicy śś Mateusza i Macieja. Administratorem diecezji po jego śmierci był Michał Wodziki, dziekan krakowski.

65. Andrzej Stanisław Kostka Załuski (1746 - 1758) h. Junosza, najpierw biskup płocki (1733), jako kanclerz Państwa przeszedł na biskupstwo łuckie (1736), następnie objął biskupstwo chełmińskie (1739), a przeniesiony 2 V 1746 do Krakowa założył kanclerstwo. Współzałożyciel wraz z bratem Józefem Andrzejem, biskupem kijowskim, słynnej Biblioteki Kałuskich w Warszawie. Kościół św. Stanisława i hospicjum rzymskie dla Polaków gruntownie odnowił, tak, że został nazwany drugim po Stanisławie Hozjuszu założycielem tejże instytucji. Konstytucja sejmowa z 3 XII 1764 oddała zarząd kościoła św. Stanisława i hospicjum biskupom krakowskim. Załuski założył trzecie oprócz zamkowego i stradomskiego seminarium duchowne w Krakowie, tzw. Akademickie z drukarnią przy ul. Wiślanej. Zmarł 16 XII 1758 i pochowany został w kaplicy Grota naprzeciw Krucyfiksu św. królowej Jadwigi. Po jego śmierci administrował diecezją sufragan biskup Franciszek Potkański.

66. Kajetan Ignacy Sołtyk (1759 - 1788) h. własnego, od 1749 koadjutor biskupa kijowskiego, przeniesiony do Krakowa 12 III 1759. W 1767 był wywieziony wraz z Józefem Andrzejem Kałuskim i dwoma Rzewuskimi do Kaługi, gdzie spędził 5 lat (do 1773). Wrócił z oznakami nienormalnego stanu umysłu. Miał zatarg z kapitułą i Hugonem Kołłątajem, który reformował Akademię Krakowską, nazwaną Szkołą Główną Koronną. Gdy choroba Sołtyka wzrastała, wywieziono go do Kielc, a zarząd diecezji cum plena iurisdictione objął Michał Jerzy Poniatowski, brat króla, biskup płocki, a później arcybiskup gnieźnieński, który w 1784 zreorganizował w całej diecezji działalność charytatywną (Bractwo miłosierdzia). W części diecezji zawiślańskiej aż do utworzenia diecezji tarnowskiej rządził Józef Kierski, biskup przemyski. W 1790 została od diecezji oderwana część lubelska i przyłączona do diecezji chełmskiej, a niedługo potem do utworzonej diecezji lubelskiej. Sołtyk zmarł w Kielcach 30 VII 1788 i pochowany został w katedrze krakowskiej. W kaplicy świętokrzyskiej stanął jego pomnik. Po śmierci Sołtyka Sejm Czteroletni uchwalił zabór księstwa siewierskiego i przyłączenia go do Królestwa polskiego (1789). Rządy poniatowskie w diecezji krakowskiej zaznaczyły się znoszeniem wielu kościołów i klasztorów.

67. Feliks Paweł Turski (1790 - 1800) był biskupem chełmskim (1765 i łuckim (1771), dnia 20 XI 1790 przeniesiony do Krakowa. Zarząd diecezji odebrał z rąk Michała Poniatowskiego w 1791. Diecezja krakowska po 2 i 3 rozbiorze Polski prawie cała dostała się pod panowanie austriackie. Austriacy kasowali kościoły, przykładowo kościół karmelitów bosych św. Michała zamienili na więzienie, zakonnice od św. Agnieszki zostały przeniesione do kościoła św. Józefa przy ul. Poselskiej. Biskup Turski, ostatni, tylko tytularny książe siewierski, zmarł 31 III 1800. Po śmierci Turskiego administratorem diecezji został sufragan biskup Józef Olechowski. Za jego rządów władze austriackie przeniosły parafię św. Szczepana w Krakowie do kościoła karmelitów na Piasku (1801), a kościół na Placu Szczepańskim zburzyły. W tymże roku 1801 seminaria zamkowe i akademickie zostały połączone ze stradomskim.

68. Andrzej Rawa Gawroński (1804 - 1813) eks-jezuita, mianowany biskupem krakowskim 24 IX 1804, a przybył z Wiednia do Krakowa 13 IV 1805. Niedługo potem (13 VI 1805) Pius VII zniósł biskupstwo tarnowskie i utworzył diecezję kielecką. Część zawiślańską diecezji krakowskiej od Białej po okręg bocheński wróciła do macierzy, a północna część diecezji przypadła Kielcom. Gdy w 1809 książe Józef Poniatowski przyłączył Kraków do Księstwa Warszawskiego, część zawiślańska diecezji znalazła się w obcym (austriackim) państwie, dlatego dla niej utworzono osobny wikariat generalny starosądecki. Gawroński zmarł 7 IV 1813. Diecezją administrowali po jego śmierci Michał Sołtyk, dziekan kapituły, (w 1813), a po nim Józef Wojciech z Bożej Woli Górski, biskup kielecki (1813-1815).

69. Jan Paweł Woronicz (1815 - 1829) h. Pawęza, biskup wolnego, niepodległego i ściśle neutralnego miasta Krakowa z okręgiem. Mianowany 24 VI 1815, konsekrowany w Warszawie 8 V 1816. Rządził bezpośrednio poza Krakowem tylko nad trzema dekanatami: czernichowskim, nowogórskim i bolechowickim. Woronicz przyjmował na Wawelu zwłoki księcia Józefa Poniatowskiego, a w 1818 Tadeusza Kościuszki. W 1818 ukazała się bulla Piusa VIII "Ex imposita nobil", która zniosła diecezję kielecką, a jej terytorium podzieliła między diecezję krakowską (7 dekanatów) i nowo utworzoną diecezję sandomierską. Terytorium diecezji krakowskiej na południe od Wisły zajęła utworzona w 1821 diecezja tyniecka, której stolica została w 1826 przeniesiona do Tarnowa. Przy końcu życia Woronicz został przeniesiony do Tarnowa. Przy końcu życia Woronicz został przeniesiony 28 II 1828 na arcybiskupstwo warszawskie. Jako "prymas Królestwa Polskiego" (kongresowego) koronował cara Mikołaja I na króla polskiego. Umarł w Wiedniu 6 II 1829 i według swego życzenia pochowany został na Wawelu w kaplicy biskupa Grota. Po odejściu Woronicza do Warszawy administrował diecezją krakowską Karol Skórkowski, dziekan kapituły.

70. Karol Wincenty Sariusz Skórkowski (1829 - 1835) mianowany biskupem krakowskim 27 VII 1829, konsekrowany 29 I 1830. Za sprzyjanie powstaniu listopadowemu naraził się carowi Mikołajowi I, który zażądał usunięcia go z Krakowa. Skórkowski zrzekł się jurysdykcji 2 VII 1835 i udał się do Opawy. Administratorami sedes impedita stante vita episcopi byli: a) sufragan biskup Franciszek Ksawery Zglenicki. Na część diecezji krakowskiej pozostającej pod berłem rosyjskim otrzymał nominację od nuncjusza jako wikariusz apostolski. Zmarł 27 I 1841. b) Następcą Zglenickiego, wybranym przez kapitułę krakowską 30 I 1841 był Ludwik Łętowski, kustosz, później dziekan i wreszcie biskup in partibus. Wykonywał też rządy nad częścią kielecką diecezji krakowskiej w charakterze wikariusza apostolskiego. Po powstaniu krakowskim (1846) Kraków został przyłączony do Austrii. Car zażądał ustąpienia Łętowskiego z wikariatu, czego biskup dokonał w 1848, a zarząd części kieleckiej objął Maciej Majerczyk, który w 1862 otrzymał sakrę biskupią. Łętowski rządził jeszcze pewien czas w Krakowie, aż do rezygnacji w dniu 4 V 1849. c) Trzecim administratorem sede impedita był Maciej Gładyszewski, kustosz katedralny, aż do śmierci biskupa Skórkowskiego, który umarł w Opawie 25 I 1851. Gładyszewski przeżył wielki pożar Krakowa w lipcu 1850 r. 
Administratorzy sedes vacante: a) Na wieść o śmierci biskupa kapituła przystąpiła do wyboru swego wikariusza, czyli administratora sede vacante, którym został tenże sam Maciej Gładyszewski, od 5 II 1851. Zmarł on nagle 28 V 1862. b) Drugim administratorem sede vacante, wybranym przez kapitułę, był Karol Teliga, prof. Uniw. Krak., z czego władze austriackie nie były zadowolone. Aby go usunąć od rządów, nuncjuszowi pozostał tylko jeden sposób: postarać się dla Krakowa o nominację wikariusza apostolskiego. Rzeczywiście został nim Antoni Junosza Gałecki, prekonizowany 25 IX 1862, konsekrowany 19 X 1862. Bardzo nielubiany, zwłaszcza z powodu wrogiego nastawienia do powstania styczniowego. W Dzień Zaduszny 1869 wyjechał na Sobór Watykański I, gdzie w sprawie nieomylności papieża zachował neutralność. Po powstaniu styczniowym przybyły do Krakowa felicjanki z Warszawy, a także ofiary Kulturkampfu urszulanki z Poznania i z Gniezna (te ostatnie przeszły do Tarnowa). Przez założenie w 1871 Akademii Umiejętności Kraków stał się stolicą nauki polskiej. W 1879 Gałecki został zwolniony i wyjechał do Wiednia, gdzie zmarł po pięciu latach.

71. Albin kardynał Dunajewski (1879 - 1894) h. Sas, mianowany biskupem krakowskim 21 IV 1879, prekonizowany 15 V tegoż roku i konsekrowany 6 VI 1879. Nastąpiło odnowienie uszczuplonego terytorium diecezji. W 1880 i 1886 przyłączone zostały dekanaty leżące na południe od Wisły, które oderwano od diecezji tarnowskiej. Dunajewski przystąpił do restauracji katedry krakowskiej: odnowił konfesję św. Stanisłwa i kaplicę Zygmuntowską. W 1889 cesarz nadał biskupstwu krakowskiemu tytuł książęcy (zniesiony 1951), a 26 VI 1890 Dunajewski został kreowany kardynałem prezbiterem, tyt. śś. Gerwazego i Protazego. Zmarł 18 VI 1894, a administratorem został wybrany Feliks Gawroński, kustosz kapituły krakowskiej.

72. Jan kardynał Puzyna (1894 - 1911) kniaź z Kozielska, h. Ogińczak, z sufragana lwowskiego mianowany biskupem krakowskim 7 X 1894. Ingres odbył się 17 II 1895 i zaraz przystąpił do restauracji katedry krakowskiej, która została na nowo otwarta w 1901. Na Podzamczu wybudował gmach seminarium duchownego i w 1901 przeniósł kleryków od misjonarzy na Stradomiu do nowego budynku. Kardynałem prezbiterem, tyt. śś. Witalista i Towarzyszy, został kreowany 15 IV 1901. Na konklawe w 1903 założył w imieniu cesarza Franciszka Józefa veto przeciw wyborowi na papieża kardynała Rampoli. Nie popularny, zrażał sobie społeczeństwo krakowskie takimi decyzjami, jak odmówienie przyjęcia prochów Juliusza Słowackiego na Wawel, nie zezwoleniem na mszę polową w dniu postawienia Pomnika Grunwaldzkiego (1910) i wielu innymi. W 1907 założył Muzeum Diecezjalne, rozumiał też znaczenie ochrony zabytków sztuki. Zmarł 8 IX 1911 i pochowany został w katedrze krakowskiej w kaplicy Bodzentyńskiej.

73. Adam Stefan kardynał Sapieha (1911 - 1951) h. Lis, od 1906 rzeczywisty szambelan papieski w Watykanie, mianowany biskupem krakowskim 27 XI 1911, sakrę otrzymał z rąk papieża Piusa X 17 XII 1911 w kaplicy sykstyńskiej. Do Krakowa przybył 1 III 1912, a 3 III 1912 odbył uroczysty wjazd na stolicę św. Stanisława. Odznaczał się miłością kapłanów i ludu, dlatego do późnej starości przeprowadzał swoje wizytacje. Szczególnie zaś kochał biednych i nieszczęśliwych. W czasie I wojny światowej słynne kolumny Krakowskiego Biskupiego Komitetu przejeżdżały przez kraj, niosąc lekarstwa, odzież i żywność, w czym mu pomagał cały świat chrześcijański, do którego zwrócił się z apelem 25 XII 1914. Dzięki jego inicjatywie i poparciu grupy sanitarne młodzieży akademickiej UJ zaszczepiły przeszło 2 miliony ludzi przeciw chorobom zakaźnym. Sapieha odbył dwa synody diecezjalne: w 1923 i 1938. Dla rozwijającej się wówczas Akcji Katolickiej zbudował wielki Dom Katolicki w Krakowie, popierał budowę 100 domów parafialnych. Wystawił dom dla księży przy ul. Św. Marka, w seminarium duchownym dobudował skrzydło południowe. Od 14 XII 1925 Kraków stał się stolicą metropolii i odtąd skupił przy Wydziale Teologicznym w Krakowie studentów seminarium częstochowskiego i katowickiego. W 1935 - 1937 wystawione były w pierwszej krypcie katedry zwłoki Marszałka Józefa Piłsudskiego, którym młodzież z całego kraju oddawała cześć, a tymczasem urządzano nową kryptę pod wieżą srebrnych dzwonów. Po dwóch latach krypta była gotowa, a mimo to odkładano przeniesienie zwłok. Wówczas Sapieha po zawiadomieniu władz sam tego dokonał, co wywołało tzw. konflikt wawelski. W 1939 znalazła się Polska pod okupacją hitlerowską, która zgotowała narodowi polskiemu straszliwe cierpienia. Sapieha wszczął wówczas akcję interwencyjną, był symbolem nieugiętości wobec wroga i zachowania wobec niego narodowej godności. Kiedy 17 III 1946 wracał z Rzymu obdarzony godnością kardynalską, Krakowianie zgotowali mu wielką manifestację miłości i przywiązania. Sapieha, nazywany "jałmużnikiem Polski", przewodził od 1945 do 1950 Krajowej Centrali "Caritas". Do końca wspierał budowę nowych kościołów parafialnych, których za jego rządów powstało 65, a dla seminarium odbudował dom przy ul. Manifestu Lipcowego 4. Zasnął snem wiecznym 23 VII 1951. Pogrzeb prowadził i przemówił nad trumną prymas Stefan Wyszyński; trumnę złożono pod konfesją św. Stanisława. Po śmierci Sapiehy zarządzał diecezją jako administrator apostolski arcybiskup Eugeniusz Baziak (3 V 1951 - 15 VI 1962). Jego sufragan Karol Wojtyła, mianowany po śmierci biskupa Stanisława Rosponda, przygotował organizację Papieskiego Wydziału Teologicznego, przedłużającego działalność takiego Wydziału istniejącego na Uniwersytecie Krakowskim od 1397 do 1954.

74. Karol Kardynał Wojtyła (1964 - 1978), sufragan krakowski (nominacja 4 lipca 1958, sakra 28 września t.r.), wikariusz kapitulny (1962), mianowany metropolitą krakowskim 18 stycznia 1964 przez papieża Pawła VI, kreowany kardynałem w 1967. Ojciec soboru watykańskiego II (1962 - 65; poświęcił mu pracę U podstaw odnowy, 1972) oraz uczestnik synodów biskupich (1967, 1969, 1971, 1974, 1977). Posługę duszpasterską pełnił w zderzeniu z brutalną rzeczywistością komunistyczną (m.in. inwigilacja, agresja propagandowa, likwidacja domów i dzieł zakonnych, zakaz tworzenia parafii i budownictwa sakralnego, zamknięcie Wydziału Teologicznego, pobór kleryków do wojska itd.). Symbolem owych zmagań były starania, a następnie budowa kościoła - Arki Pana w Nowej Hucie - Bieńczycach (konsekracja w 1977). Przeprowadził w diecezji (fragment dzieła ogólnopolskiego) Wielką Nowennę oraz Millenium chrztu Polski; zreorganizował studia teologiczne w ramach Papieskiego Wydziału Teologicznego. Kardynał patronował też duszpasterstwom specjalistycznym (np. duszpasterstwo rodzin, akademickie i in.) oraz posoborowym ruchom eklezjalnym (zwł. ruchowi Światło-Życie). W latach 1972 - 79 przeprowadził synod diecezji (wedle nowatorskiej metody, opartej na pracy przeszło 500 zespołów synodalnych), nawiązujący do 900 rocznicy męczeństwa św. Stanisława. Z posługą biskupią łączył także pracę naukową w Lublinie (KUL) i Krakowie, oraz pisarską: Miłość i odpowiedzialność (1962), Osoba i czyn (1969) i in. 16 października 1978 obrany papieżem, przyjął imię Jana Pawła II. Jako papież pozostał bliski wszystkim sprawom swojej ojczyzny, a szczególnie diecezji, (którą odwiedzał aż 7-krotnie: 1979, 1983, 1987, 1991, 1997, 1999, 2002). Zmarł 2 kwietnia 2005.

75. Franciszek kardynał Macharski (1978 - 2005), biskup (sakra 6 stycznia 1979 w Rzymie z rąk Jana Pawła II), kardynał (29 czerwca 1979), Wielki Kanclerz Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie (od 1981). W swej posłudze biskupiej, inspirowanej szczególnie myślą papieża-Polaka, główny nacisk kładł na charyzmat miłosierdzia - inspirując praktyczne działania (począwszy od Arcybiskupiego Komitetu Pomocy Więźniom i Internowanym w czasie stanu wojennego w 1981-3 aż po szereg instytucji posługujących chorym, bezdomnym, kobietom oczekującym potomstwa), a także wskazując wzory miłosierdzia, jak np. św. Brat Albert (beatyfikacja 1983; kanonizacja 1989) i św. Faustyna Kowalska (beatyfikacja 1993; kanonizacja 2000). Syntezą tego nurtu była budowa sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Łagiewnikach (konsekrowanego w 2002 przez Jana Pawła II). Spośród wielu osób wyniesionych na ołtarze dzięki jego staraniom trzeba jeszcze wyróżnić św. Jadwigę Królową (kanonizacja 1997 na krakowskich Błoniach). Szczególnie w latach 1979  - 1989 z posługą biskupią musiał łączyć istotną rolę społeczną, zwł. współprzewodnicząc Komisji Wspólnej Rządu i Episkopatu; w diecezji patronował wówczas takim inicjatywom, jak tygodnie kultury chrześcijańskiej czy duszpasterstwo świata pracy. Szczególne zasługi Kardynał położył na polu organizacji struktur diecezjalnych  - erygował blisko 200 nowych parafii; przeprowadził nowy podział dekanatów (po reorganizacji polskiego Kościoła w 1992). W 1992 otwarł także pierwszy pawilon Centrum informacji, wychowania, spotkań i modlitwy w Oświęcimiu.

76. Stanisław kardynał Dziwisz (2005 -), wcześniej Prefekt Domu Papieskiego i osobisty sekretarz papieża Jana Pawła II, biskup od 1998; mianowany arcybiskupem Krakowskim 3 czerwca 2005; zaś 24 marca 2006 z rąk papieża Benedykta XVI otrzymał insygnia kardynalskie. Quem Deus pro bono gregis diutissime incolumen conservet archidioecesi Cracoviensi.

 

 



 

Kalendarz Liturgiczny


  • 14 czerwiec 2011
    Wtorek XI tygodnia okresu zwykłego
    
  • 15 czerwiec 2011
    Środa XI tygodnia okresu zwykłego, Wspomnienie obowiązkowe Bł. Jolanty
    
  • 16 czerwiec 2011
    Czwartek XI tygodnia okresu zwykłego
    
  • 17 czerwiec 2011
    Piątek XI tygodnia okresu zwykłego, Wspomnienie dowolne Św. Alberta Chmielewskiego
    
  • 18 czerwiec 2011
    Sobota XI tygodnia okresu zwykłego
    
  • 19 czerwiec 2011
    XII Niedziela okresu zwykłego, Uroczystość Trójcy Przenajświętszej
    
  • 20 czerwiec 2011
    Poniedziałek XII tygodnia okresu zwykłego

Kalendarium wydarzeń

There are no upcoming events currently scheduled.
Jeśli chcesz dodać jakieś ważne wydarzenie wypełnij
FORMULARZ

Memento

 

Zmarł +Michał Fidelus, brat Ks. Infułata Bronisława Fidelusa, wikariusza generalnego.Msza św. pogrzebowa zostanie odprawiona w Zembrzycach, w poniedziałek 13 czerwca 2011 r. o godz. 15.00.