nr.36     05.09.2004        TY również możesz innym poradzić: napisz do PAN - Kramika.

     Systematyka roślin nagozalążkowych (cz. XII)

    3.7.8 Diselma

Dwupienny, wieczniezielony krzew lub niewielkie drzewo, 1-6 m wysokie [Foto1]. Pokrój zwarty lub luźny. Igły łuskowate, ściśle przylegające do osi, nakrzyżległe, na czubku stępione [Foto2].Kwiaty męskie "szczytowe", wrzecionowate, z 3-4 parami pylników [Foto 3]. Szyszki żeńskie na końcach pędów, pojedyńcze, drobne, do 5 mm średnicy, składające się z 2 par łusek [Foto4, Foto5]. Łuski górne pary płodne, z 2 drobnymi, oskrzydlonymi nasionami.
Monotypowy rodzaj występujący w górach zach. Tasmanii.

    3.7.9 Fitzroya

Zimozielone, dwupienne duże drzewa do 45 m wysokości i 300 cm średnicy pnia [Foto6, Foto7]. Kora czerwonawa, spękana, łuszcząca się pasmami [Foto8, Foto9]. Igły łuskowate w nakrzyżległych wiązkach po 3, 3,5 mm długie, odgięte, z 2 białymi paskami na obu powierzchniach [Foto10]. Dolna powierzchnia wypukła, z szerokim nerwem środkowym. Kwiaty męskie pojedyńcze w kątach liści, cylindryczne, z 15-24 pylnikami. Kwiaty żeńskie zbudowane z 9 łusek ułożonych w 3 okółkach po 3 [Foto11]. Najniższe drobne i sterylne, środkowe większe i sterylne lub z 1 2-skrzydłowym nasieniem pod każdą łuską. Górna trójka płodna, z 2-6 nasionami pod każdą łuską. Nasiona drobne opatrzone 2-3 skrzydełkami. Szyszki kuliste, 6-8 mm średnicy [Foto12, Foto13, Foto14]. Trafiają się też egzemplarze hermafrodytyczne, których szyszki zawierają więcej łusek. Liścienie 2.
Jedyny gatunek - Fitzroya cupressoides rośnie w pd. Chile i pd. Argentynie. Jest to jedno z najbardziej długowiecznych drzew. Lara i Villalba w roku 1993 uzyskali wiek przekroju 3622 lat dla egzemplarza pochodzącego z Chile.

    3.7.10 Fokienia

Wieczniezielone drzewa wysokości do 25-35 m, z prostym pniem i piramidalną koroną [Foto15, Foto16]. Kora szarobrązowa, w młodości łuszcząca się, z wiekiem podłużnie spękana. Gałęzie płaskie, pierzasto rozgałęzione w jednej płaszczyźnie [Foto17]. Wygląd zbliżony do Calocedrus macrolepis. Igły łuskowate, w okółkach po 4 równej wysokości, długości 2 mm. Boczne łuski owalne, ściśnięte, środkowe lancetowate z potrójnym czubkiem. Liście młodociane dłuższe, 8 mm długie, z kolczastym czubkiem [Foto18]. Kwiaty męskie krągłe lub cylindryczne, 2,5 mm długości, w kątach igieł. Kwiaty żeńskie podobne jak u Chamaecyparis, kuliste lub gruszkowate, 25 x 22 mm, składające się z 5-8 par łusek, każda z małym wyrostkiem pośrodku [Foto19, Foto20]. Nasiona po 2 na łuskę, kanciaste, zaostrzone, z 2 pęcherzykami żywicznymi i niesymetrycznymi skrzydełkami.
Rodzaj monotypowy, znany z wsch. Chin i Wietnamu.

    3.7.11 Juniperus - Jałowiec

Zimozielone drzewa lub krzewy, o zróżnicowanej wysokości i pokroju (niektóre gatunki dorastają do 30-40 m wysokości [Foto21, Foto22, Foto23], natomiast inne są płożącymi się krzewami [Foto24]). Kora przeważnie cienka i łuszcząca się wąskimi, włóknistymi pasami [Foto25, Foto26]. Igły młodociane są zawsze szpilkowate [Foto27], natomiast u roślin dojrzałych występują igły tyko szpilkowate, tylko łuskowate lub jedne i drugie [Foto28, Foto29, Foto30]. Liście łuskowate ustawione nakrzyżlegle po 4, iglaste zwykle po 3 w okółkach. U niektórych widoczne gruczołki żywiczne. Często pokryte białym nalotem. Kwiaty męskie z 3-7 parami sporofili, z których każdy zawiera 2-8 pylników [Foto31]. Szyszkojagody żeńskie są typowe wyłącznie dla jałowców, powstają wskutek wtórnego zrośnięcia owocolistków [Foto32, Foto33]. Mają różny kształt - kulisty, owalny, sercowaty lub gruszkowaty, na ogół drobne, 5-20(25) mm. Początkowo zielone, pokryte woskowym nalotem, z czasem granatowe lub czarne, w niektórych przypadkach czerwone [Foto34, Foto35]. Niektóre gorzkie, żywiczne, inne słodkie i jadalne. Nasiona nieliczne, 1-3(7) kanciaste, bez skrzydełek. Liścieni 2-6.
Znanych 50-52 gatunków występujących głównie na całej półkuli północnej, tylko jeden gatunek (Juniperus procera) przekracza równik w Afryce Wsch. i sięga do 18° S.

    3.7.12 Libocedrus

Wieczniezielone, jednopienne lub sporadycznie dwupienne drzewa lub krzewy [Foto36, Foto37]. Kora cienka, łuszcząca się długimi pasmami [Foto38]. Rozgałęzienia dwustronne, płaskie, w jednej płaszczyźnie, w formie podobnej do paproci [Foto39]. Igły łuskowate, w okółkach po 4, płaskie, zbiegające, przylegające ściśle do pędu, boczne znacznie dłuższe, rozpostarte, środkowe mniejsze [Foto40]. Liście juwenilne większe, zbliżonego kształtu [Foto41]. Kwiaty męskie i żeńskie pojedyńcze, na czubkach pędów. Kwiaty męskie podłużne, z 6-12 sporofilami. Kwiaty żeńskie złożone z 4 zdrewniałych łusek, z odstającymi, wywiniętymi ku górze kolcami, zewnętrzne łuski mniejsze i sterylne [Foto42, Foto43]. Łuski płodne zawierają 1-2 nasiona, dwustronnie nierówno oskrzydlone.
Znanych 5 gatunków, charakterystycznych dla lasów Nowej Zelandii i Nowej Kaledonii.

    3.7.13 Microbiota

Dwupienne, zimozielone krzewy, z rozłożystymi gałęziami, dorastające 75-100 cm [Foto44]. Rozgałęzienia płaskie, dwustronne, o delikatnej budowie. Drewniejące pędy jasnobrązowe. Drobne gałązki spłaszczone obustronnie, zielone, matowe [Foto45], zimą brązowo-fioletowe. Igły łuskowate, owalne, dł. 2 mm, ściśle przylegające do pędu. Na pędach wegetatywnych łuski z mało widocznym gruczołkiem żywicznym. Na pędach przewodzących występują krótkie, odstające igiełki, długości 4 mm. Pędy juwenilne, niekiedy w głębi starszych krzewów z podobnymi igiełkami [Foto46]. Szyszki suche, małe, 6 x 3 mm, złożone z 2-4 łusek, z których 2 mają ostry wyrostek poniżej wierzchołka [Foto47, Foto48]. Tylko jedna łuska płodna i zawiera pojedyńcze nasienie. Nasienie eliptyczne, bez skrzydełek, z dużym gruczołkiem żywicznym.
Jedyny gatunek, mikrobiota syberyjska, rośnie w pd-wsch. Syberii, w Kraju Nadmorskim, w górach Sikote-Alin, powyżej granicy lasu.

    3.7.14 Neocallitropsis

Nieduże drzewa, do 10 m wysokości, często w formie "kandelabru", lub szerokie, z górnymi gałęziami skierowanymi w górę [Foto49]. Kora brązowawa, z wiekiem szara, łuszcząca się cienkimi pasemkami. Drewno wydziela silny zapach kamfory. Igły juwenilne oszczepowate, w górnej części przewężone, 8-14 x 0,8 mm [Foto50], przechodzące stopniowo w formę pośrednią. Liście "przejściowe", 6-15 x 2-2,5 mm, zagięte ku górze. Igły dojrzałe łuskowate, oszczepowate, z wyraźnym, grzbietowym wybrzuszeniem, w górnej części wcięte, i zaostrzone, 4-5 x 2 mm [Foto51]. Kwiaty męskie, na szczytach gałązek, owalne 8-10 x 6 mm. Mikrosporofile zaostrzone i cierniste, 3 x 3 mm u podstawy szyszki, malejące ku górze [Foto52]. Kwiaty żeńskie również szczytowe, na krótkiej szypułce, 10 x 8 mm, złożona z 8 łusek, z dziobkiem na czubku, wpierw częściowo okryte otaczającymi od spodu łuskami, odsłaniające się w miarę dojrzewania [Foto53]. Dojrzała szyszka zawiera 1-4 nasion, z drobnym skrzydełkiem [Foto54].
Rodzaj monotypowy, występujący na Nowej Kaledonii.

    Zdjęcia:

Foto 1      © Rainer Oberle
Foto 2,36,40,41,42      © C.J. Earle
Foto 3      © Murray Fagg
Foto 4,11,12,13,17,19,29,31,32,43,48      © Armin Jagel
Foto 5      © F. Kiss
Foto 6      © Ann Mei Chang
Foto 7      © Jardin Botanique Alpin de Lautaret
Foto 8,44      © NN
Foto 9      © Marcelo Fabian Canoa
Foto 10      © www.ecoworld.org
Foto 14      © Michael P. Frankis
Foto 15      © Geoff Bryant
Foto 16      © Juan Pablo Moreiras
Foto 18      © Flora of China
Foto 20      © K. Rushforth
Foto 21      © Peter Kelly
Foto 22      © R. Van Pelt
Foto 23      © John Shaw
Foto 24      © Joy Spurr
Foto 25,27,33,35      © Th. Fabbro &Th.; Zumbrunn
Foto 26      © W.H. Hodge
Foto 28,34,45      © W.J. Hayden
Foto 30      © T. Gauquelin
Foto 37,49,50,52,53      © Bernard Suprin
Foto 38      © Tony Foster
Foto 39      © Daniel &Irene; Letocart
Foto 46      © Panu Maekinen
Foto 47      © Arboretum Trompenburg
Foto 51      © Christian Letocart
Foto 54      © David J. de Laubenfels

Adam Łapott


     
     1  2  3  4  5  6  7  8  9  10  11  12  13  14  15   16  17  18  19  20  21  22  23  24  25  26  27  28  29  30  31  32  33  34  35

        


powrót