Nebahat Albayrak: Een ambitieuze, charmante en kwetsbare staatssecretaris

Ze neemt mensen zoals ze zijn


Auteur: Hugo Logtenberg | 31-10-2007 | Reacties: 2 | Share/Bookmark Mail dit artikel

N Nebahat Albayrak is Nederlands eerste staatssecretaris van Turkse afkomst. Vriend én vijand oordelen gunstig over haar. Hoe krijgt ze dat voor elkaar? 'Het generaal pardon wordt haar echte vuurproef.'



Kort nadat Nebahat Albayrak in 1998 is gekozen als Tweede Kamerlid wordt haar vader op vakantie in Turkije onwel. Met spoed rijdt haar jongere broer Ahmet hem naar het ziekenhuis. Terwijl die belt met de Nederlandse ziektekostenverzekeraar wordt bij zijn vader de diagnose gesteld: een grote hoeveelheid vocht achter de longen. Niet lang daarna komt een verpleegkundige de eerste hulp op lopen en zegt: 'De fax van de verzekering van de heer Albayrak is binnen'. Een naast vader Albayrak gelegen patiënt kijkt Ahmet vragend aan en zegt: 'Zijn jullie familie van die vrouw die in het Nederlandse parlement is gekozen?' De nog steeds moeizaam ademende Albayrak senior schiet overeind en zegt: 'Ja! Dat is mijn dochter!'. 'Alsof ze hem een spuit adrenaline hadden gegeven', zegt Ahmet Albayrak.

Eerder dat jaar is Nebahat Albayrak (1968) uitgegroeid tot een bekende in Turkije door haar toetreding tot het Nederlandse parlement. Turkse cameraploegen verdringen zich in het verlaten ouderlijk huis in Sivas -­ nog altijd volledig ingericht in afwachting van de terugkomst van het gezin uit Nederland na het vertrek in 1970 ­- om achtergebleven familieleden te interviewen over het wonderkind Nebahat. 'Dat gebeurde niet alleen uit trots, ook uit verbazing', zegt Ahmet Albayrak. 'In Turkije is het ondenkbaar dat een daar opgegroeide Nederlander parlementslid wordt.'

Het zou niet de laatste keer zijn dat Nebahat Albayrak, inmiddels staatssecretaris van Justitie, de gemoederen in haar geboorteland danig zou beroeren. Wie is dit politieke talent? Wat drijft haar? En, hoe opereert ze?

Op campagne in Nederland ­ Albayrak is in '98 nummer veertig op de PvdA-kandidatenlijst -­ ontdekt ze al snel dat de verwachtingen hoog gespannen zijn. In ieder buurthuis proeft ze dat de hoop van de voormalige gastarbeiders op lotsverbetering op haar is gevestigd. Albayrak weet dat ze die verwachting niet waar kan maken. Bovendien wil ze niet exclusief voor de Turkse gemeenschap politica zijn. Ook voelt ze zich ongemakkelijk bij de met veel emotie en heftige handgebaren gepaard gaande discussies met haar Turkse achterban. Het is haar stijl niet.

Er zijn ook mooie momenten. Op een bijeenkomst in Deventer vertelt een oude Turkse man met gebroken stem hoe hij sinds zijn komst naar Nederland tot Allah heeft gebeden dat 'één van hen' Kamerlid zou worden. 'Dit meisje is misschien klein en jong', zegt hij, 'maar het werk dat ze doet is heel groot.' Albayrak is ontroerd. De uitspraak appelleert aan de worsteling die ook haar ouders ondergaan. Klassieke gastarbeiders die diep in hun hart weten dat terugkeer naar hun land van herkomst is vervlogen met de worteling van hun kinderen in de Nederlandse samenleving. De heimwee naar Turkije is groot bij Albayraks ouders, maar de toekomstkansen van hun zeven kinderen houden hen hier.

'Van de verantwoordelijkheid die dat met zich meebrengt, was Nebahat zich voortdurend bewust. Ze deed het bijvoorbeeld heel goed op school', zegt Ahmet Albayrak. 'Maar ondertussen wist ze ook precies hoe ze haar vrijheden, om uit te gaan bijvoorbeeld, kon vergroten zonder mijn vader voor het hoofd te stoten.' De politica Albayrak is geboren.

Paars II

Als ze in 1998 Kamerlid wordt, maakt de PvdA onderdeel uit van Paars II: een kabinet met de VVD en D66 onder leiding van Wim Kok. Nederland ligt er aangeharkt bij, de economie draait op volle toeren en integratieproblemen worden nog met een hand voor de mond besproken. De sfeer in de fractie is aanvankelijk goed, herinnert oud-collega en vriendin Marleen Barth zich. 'We hadden veel lol en genoten ook van de glamourkant van de politiek. Zo droegen we mooie hoeden op prinsjesdag, hoewel dat binnen de PvdA niet gangbaar was in die jaren.'

Albayrak komt al snel ook in aanraking met de harde kant van de politiek. Als asielwoordvoerder moet ze het standpunt verdedigen dat in Nederland verblijvende Koerden terug moeten naar Noord-Irak. Levensbedreigingen, in die tijd nog een zeldzaamheid, zijn haar deel en permanente persoonsbeveiliging is het gevolg. Ze beleeft een paar onrustige nachten maar legt zich dan neer bij de situatie. 'Ik dacht wel aan doodgaan, maar meer in de zin van: ben ik wel verzekerd?', zou ze er later over zeggen. Typerend voor de rationele manier waarop ze in het leven staat, zeggen mensen die haar goed kennen. Als de Volkskrant na een maand ontdekt wat er aan de hand is, wordt Albayrak gedwongen haar familie in te lichten. Dat ze dat nog niet had gedaan, zegt veel over haar, zegt haar broer Ahmet. 'Nebahat wil niemand lastigvallen met haar sores, zeker mijn ouders niet. Dat was vroeger al zo.'

Doordat haar moeder ongeletterd is en haar vader ­ steigerbouwer bij Shell -­ weinig thuis is, draagt Albayrak al op vroege leeftijd verantwoordelijkheid. 'Het feit dat je als kind de taal wel machtig bent, geeft je een bijzondere verhouding tot je ouders', zegt Ahmet Albayrak. 'Zeker in het geval van Nebahat. Ze tolkte voor mijn ouders bij de huisarts en vulde belastingformulieren in toen ze twaalf was.' Die gave bleef niet onopgemerkt in Hoogvliet, de Rotterdamse wijk waar het gezin woont. Haar broer: 'Kort daarna stonden ook de buren op de stoep met hun blauwe enveloppe.' Albayrak geniet van haar rol. 'Het is heerlijk om als kind belangrijk gevonden te worden', zegt ze in 2001 tegen Elsevier.

Al vroeg beseft Albayrak dat de maatschappelijke rol die haar ouders vervullen marginaal is. In tegenstelling tot haar vader stimuleert haar moeder de ijverige maar volgens betrokkenen niet bovenmatig intelligente dochter dan ook om door te studeren. 'Zorg dat je niet afhankelijk wordt', houdt ze haar voor. 'Zeker niet van een man.'

'De wil om maatschappelijk actief te zijn spatte er van af', zegt Carry Abbenhues, voormalig lid van de kandidaatstellingscommissie van de PvdA. 'Hoewel ze me in eerste instantie meer opviel door haar Rotterdamse accent dan haar Turkse afkomst, verbond ze in de sollicitatiegesprekken nadrukkelijk haar afkomst met wat ze wilde bereiken in de politiek.'

Dat ze ambitieus was ontging inderdaad niemand, herinnert oud-fractiegenoot Bert Middel zich. Een andere oud-collega, die anoniem wil blijven, memoreert vooral Albayraks feminiene kracht. 'Ze deed wat ze in de disco in Rotterdam ook deed: flirten. En dat is in de politiek verdomd handig, als je dat goed kunt.' 'Ze luistert goed en probeert je op charmante wijze te overtuigen van haar standpunt', zegt Halbe Zijlstra, Kamerlid voor oppositiepartij VVD.

Het is een rode draad in het leven van Nebahat Albayrak: ze inventariseert het belang van alle betrokkenen, laveert behendig langs obstakels, peilt onderwijl het water en komt met een voorstel waarin de belangrijkste betrokkenen zich kunnen vinden. Precies zoals ze als kind deed in onderhandeling met haar vader. 'Nebahat laat mensen altijd in hun waarde', zegt Anne Sastromedjo, oud-collega bij het ministerie van Binnenlandse Zaken. 'Op een dag zaten we te lunchen en namen we een afwezige collega op de hak. "Doen jullie dat altijd?", vroeg Nebahat. Ze stond op en ging elders zitten. Daar deed ze niet aan mee.' Dat principe levert haar in de loop der jaren weinig vijanden op. Geen onprettige bijkomstigheid als je het in de politiek ver wilt schoppen.

Turkse wortels

'Ze is een intelligente vrouw met een voortreffelijke presentatie', zegt Bram Stemerdink, oud-minister van Defensie, over Albayrak. De twee partijgenoten leren elkaar kennen via het Nationaal Oorlogs- en verzetsmuseum in Overloon waar Albayrak tot haar toetreding tot het kabinet lid van het comité van aanbeveling is. Als Albayrak na de verkiezingen van januari 2003 voorzitter wordt van de vaste Kamercommissie Defensie, belt ze Stemerdink. 'Ik heb haar toen bijgepraat want op Defensiegebied moest ze zich nagenoeg alles nog eigen maken.'

Toch zit Albayrak daar op de goede plek. Ze kan er haar profiel verbreden in opmaat naar een kabinetspost, zo is de gedachte binnen de PvdA. Want ondanks dat haar generatiegenoot Wouter Bos de afstraffing door Pim Fortuyn in mei 2002 heeft goed gemaakt, zit de PvdA weer in de oppositie. Het CDA doet liever zaken met de VVD. Van het aangeharkte Nederland is inmiddels weinig meer over. De door Fortuyn verkondigde boodschap dat het land aan de vooravond staat van een overname door de islam heeft zijn uitwerking niet gemist. De gebrekkige integratie van, met name islamitische, migranten domineert de politieke agenda. Albayrak wordt, meer dan ooit, aangesproken op haar Turkse wortels. En, hoe gelovig is ze eigenlijk?

Knevel

Albayrak voelt zich er steeds ongemakkelijker bij. Wat ze als privé beschouwde is onderdeel geworden van publiek debat. 'Ik had niet gedacht dat ik ooit nog bij Andries Knevel zou zitten om over God te praten', zegt ze in 2004 tegen De Telegraaf. Op jeugdige leeftijd wordt ze geacht de koran te lezen. Het Arabisch is ze echter niet machtig en de Nederlandse vertaling kan volgens haar vader de waarheid niet bevatten. De pragmaticus Albayrak gelooft, maar heeft haar eigen interpretatie van de islam. Zo bidt ze wel, maar in haar hoofd. Niet op een kleedje. En een witbiertje in de zomer is niet verboden. Een feest is sowieso wel aan haar besteed, zeggen vrienden. 'Ze kan bijvoorbeeld ongelofelijk goed dansen', zegt collega-staatssecretaris en partijgenoot Frank Heemskerk.

Aan die vrijheden wordt thuis geen aanstoot genomen, zegt Ahmet Albayrak. 'Helemaal niet. Dat was vroeger al zo als onze oudere, in Turkije opgegroeide, broers en zussen zeiden dat wij meer mochten dan zij. "Ja, zij zijn hier opgegroeid", zei mijn moeder dan met een gezicht van: ik kan er ook niks aan doen.'

Loyaliteit

Floor de Booys, oud-voorlichter van de PvdA, herinnert zich hoe ze in het najaar van 2006 met Albayrak naar een moskee in Zaandam zou gaan. '"Ga je zo mee?", vroeg Nebahat. "Dat wordt lachen". Ik droeg die dag een minirok en was die afspraak helemaal vergeten.' De Booys biedt aan om andere kleren aan te doen maar Albayrak zegt: 'Hoezo? Het is toch een liberale moskee? Dan moet dat nu blijken.'

Het vijandige klimaat in Nederland irriteert Albayrak steeds meer en verleidt haar tot een opmerkelijke uitspraak. 'Opeens realiseerde ik me dat ik me in andere landen meer individu voel dan in Nederland. Ik dacht: ik wil in dat land geen kinderen krijgen. Ik wil niet dat mijn kinderen automatisch weer in een hokje worden geboren waar ze hun hele leven niet meer uitkomen', zegt ze in het boek Kaaskoppen (2005).

'Ja, dat was echt haar gevoel in die periode', zegt Marleen Barth. 'Maar Nebahat scheidt áltijd het persoonlijke van het politieke. Ze neemt mensen zoals ze zijn. Zelfs Geert Wilders.' Zo ondergaat ze uiterlijk onbewogen diens aanvallen over haar loyaliteit aan Nederland als ze weigert haar Turkse paspoort in te leveren bij haar toetreding tot het kabinet. 'Het is ongelofelijk maar ook dat verwijt gleed van haar af', zegt Barth.

Maar de kwestie heeft grote invloed op haar privéleven. Het voorgenomen huwelijk met haar vriend, een in Engeland woonachtige wetenschapper van Turkse komaf, is tot nader orde uitgesteld. 'Het kan een verkeerd beeld geven in haar functie en dat wil ze voorkomen. Dat gaat ver, maar het is haar keuze', zegt haar jongere broer Ahmet, 'bovendien is mijn moeder ernstig ziek.'  'Dat huwelijk komt wel', zegt Albayrak zelf. 'Hij loopt niet weg .'

Zelf aan de knoppen zitten

Als in de zomer van 2006 het kabinet van CDA, VVD en D66 ten val komt en vervroegde verkiezingen aanstaande zijn, beraadt Albayrak zich op haar toekomst. Ze voelt zich thuis in de politiek maar heeft het Kamerwerk na acht jaar oppositievoeren wel gezien. Ze wil nu zelf aan de knoppen zitten. Een eerder verzoek om lijsttrekker te worden in Rotterdam met zo uitzicht op een wethouderschap, slaat ze af ('Ik heb niks met lokale politiek'). Ook voor het Kamervoorzitterschap, dat partijgenoten voor haar in gedachten hebben, bedankt ze: 'Ik heb geen zin om vier jaar lang protocollair bezig te zijn.' Daarbij speelt mee dat ze weet dat een hoge positie op de kandidatenlijst, en daarmee een kabinetspost, in het verschiet ligt. Wat heet. Ze wordt de nummer twee, achter lijsttrekker Wouter Bos. Tot verbazing van sommige collega's. 'Maar ja, als Sharon Dijksma je grootste concurrent is, ben je al snel een aantrekkelijk alternatief', zegt één van hen. De Haagse kinnesinne ontgaat Albayrak niet, maar ze reageert niet. 'Ze is meester over haar emotie, ook als de schimpscheuten niet van de lucht zijn', zegt Anne Sastromedjo.

Onder kiezers is Albayrak populair, merkt haar broer Ahmet. 'Laatst zat ik met haar te eten in een restaurant waar de tafeltjes heel dicht op elkaar stonden. Voor ik mijn bord leeg had, zat ik middenin een kringgesprek met mij onbekende mensen.' Bij de verkiezingen in november 2006 wordt haar populariteit duidelijk: ze krijgt ruim 120 duizend voorkeurstemmen, goed voor twee Kamerzetels. Het hadden er duizenden meer kunnen zijn. Een campagnehype over de Turkse massamoord op de Armeniërs in 1915 voorkomt dat echter. Als Turkse CDA-kandidaten die genocide ­ het officiële Nederlandse standpunt ­ ontkennen, richt de media-aandacht zich op andere Turkse kandidaten. Hoe staan zij in deze kwestie? Erdinç Saçan, PvdA-kandidaat van Turkse komaf, weigert het woord genocide in de mond te nemen. Dat is tegen het zere been van Wouter Bos die zetelverlies vreest door de negatieve publiciteit. 'De pleister moet zo snel mogelijk van de knie', zegt Bos tegen partijvoorzitter Michiel van Hulten. 'Alles beter dan dat het doorettert.'

Albayrak beseft dat het schrappen van Saçan van de lijst haar in een benarde positie brengt. Achter de schermen probeert ze een verzoenende rol te spelen en hem voor de lijst te behouden. Tevergeefs. Van Hulten is de onduidelijkheid van Saçan zat en knikkert hem, per sms, van de lijst. Albayrak stoort zich geweldig aan de handelswijze van Van Hulten en Bos, die haar als nummer twee nergens bij betrekt, maar uit dat niet. Zelf gaat ze ook in de fout. Aanvankelijk zegt ze zich 'nog nooit echt in de Armeense kwestie te hebben verdiept' om na aanhoudende mediadruk te stellen dat 'ze zich geen oordeel kan vormen omdat alle bronnen besmet zijn'. Een opmerkelijke contradictie. 'Het was haar ultieme poging om de Turkse kool en de Nederlandse geit te sparen', zegt een ingewijde. De PvdA verliest uiteindelijk opnieuw, maar komt wel in het kabinet.

Generaal pardon

Hoewel Albayrak hoopt op een ministerspost is ze blij als Bos haar belt voor haar huidige functie. Met haar portefeuille, asielzaken en tbs, kun je in Den Haag gezien worden. Terwijl andere collega's nog door het land toeren in het kader van de honderd dagen tournee van het kabinet, timmert Albayrak haar generaal pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers in elkaar. 'Hoewel ze makkelijk door haar studie rolde, is Nebahat altijd meer een doener geweest', zegt Ayla Ekiz, die met Albayrak rechten studeerde in Leiden. Ook Albayraks ambtenaren zijn enthousiast. 'Ze weet waar ze het over heeft', zegt één van hen.

Kort voor het Kamerdebat over het generaal pardon overlijdt haar vader. Niemand in Den Haag die daar iets van merkt. Emoties bewaart Albayrak voor zichzelf. Haar plannen loodst ze met succes door de Kamer. 'Dat deed ze knap', zegt CDA-Kamerlid Wim van de Camp. 'Maar december 2009 is haar echte vuurproef. Dan moet blijken of het generaal pardon is uitgevoerd en de mensen die daar niet onder vallen werkelijk zijn uitgezet. Als dat namelijk niet zo is, heeft ze een probleem.'

In de ogen van Ben Eggens, die Albayrak op de Rotterdamse Giuseppe Verdi basisschool drie jaar onder zijn hoede had, is ze al geslaagd. 'Dankzij Nebahat mag een aantal oud-leerlingen nu toch in Nederland blijven. Haar cirkel is rond.'

CV Nebahat Albayrak

1968 Geboren in Sivas, Centraal Turkije
1970 Verhuisd naar Rotterdam
1987-1991 Studie Rechten, Universiteit Leiden
1991-1992 Studie Rechten, Universiteit van Ankara
1992-1993 Studie Politicologie, L'Institut d'Études Politiques, Parijs
1993-1995 Beleidsmedewerker internationale en Europese zaken, ministerie Binnenlandse Zaken
1995 Lid Partij van de Arbeid
1995-1998 Beleidsmedewerker Coördinatie Integratiebeleid minderheden, ministerie                        Binnenlandse Zaken
1998-2007 Tweede-Kamerlid Partij van de Arbeid
2007-heden Staatssecretaris Justitie


Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'De loopbaan van'

Reageer, print of deel dit artikel

  • Reageer (2)
  • Print
  • Share/Bookmark Mail dit artikel
Reacties op dit artikel:
Hatice Polat | 14 juli 2010 (1:09)

ik wil heel graag met N Albayrak in contact komen wie kan me daar bij helpen aub

Elise | 14 juli 2010 (9:42)

Probeer het eens via de PvdA. Op de website www.pvda.nl staat een e-mailadres en contactformulier.

Het kan enige tijd duren voordat je reactie geplaatst wordt.

Het is de redactie van Intermediair toegestaan om de inhoud van de reactie met naam en toenaam te hergebruiken in de print uitgave van Intermediair.

Reacties worden niet direct op de site geplaatst. De redactie controleert vooraf of de reactie aan een aantal voorwaarden voldoet. Deze voorwaarden zijn:

  • Reacties dienen betrekking te hebben op de inhoud van het betreffende artikel of onderwerp.
  • Reacties mogen geen beledigingen, bedreigingen, al dan niet fictief, aan het adres van de andere sitebezoekers of aan prominente personen bevatten.
  • Uitingen van geweld, racisme, anti-semitisme, het zwartmaken van individuen, groepen of organisaties worden niet getolereerd.
  • De reactie moet kort en bondig zijn (maximaal 1.000 karakters), te lange reacties worden niet geplaatst.
  • Het plaatsen van persoonsgegevens zoals telefoonnummers en adressen in de tekst van de reacties is niet toegestaan.
  • Links naar websites en reclame voor producten en/of diensten worden niet geplaatst.
  • Reacties die volledig in hoofdletters zijn getypt en/of vol staan met uitroeptekens en vraagtekens worden niet geplaatst.
  • Reacties die vol staan met taalfouten worden niet geplaatst.

De redactie behoudt zich het recht voor om reacties aan te passen, in te korten of te verwijderen. De redactie gaat niet in discussie over geplaatste of verwijderde reacties.


Ik ga akkoord met de voorwaarden

Zoek in vacatures voor hoogopgeleiden: