Back to Babel

Esperanto


INTRODUCTION

From the chaos of Volapük came a new approach to creating languages: simplicity and recognizability. Dr. Ludovic Zamenhof, inspired by the universality of Latin and the simplicity and multi-lingual lexicon of English, published in 1880 his brochure La Lingvo Internacia de la Doktoro Esperanto, which proposed a constructed auxilliary language having a somewhat chimeric mix of Latin, French, Italian, English, German, Russian, and others. It was a tentative work, openly requesting suggestions and criticisms, but, of course, most people weren't much interested in artificial languages, and those who were were still absorbed by Volapük. So the only suggestions and criticisms that came did so from Zamenhof himself, and in any case in 1894 they were categorically rejected by a convention that decided to canonize Zamenhof's system without change and put it above discussion. Thus was the boy crowned king, and it is this tentative, rough draft of a language that quickly became the most loved, most hated, most examined and most imitated planned language the world has ever known.

Back to Top


ALPHABET AND PRONUNCIATION

One of Esperanto's most distinctive — and controversial — elements is its famous alphabet, which features several special characters that are generally impossible for most printers to reproduce, and on the Internet require a special Latin-3 font or a browser capable of properly handling Unicode for the use of digraphs:

Unicode H Method X Method English
a a a Like a in English father, e.g., afabla, mateno.
b b b Like b in English bat, e.g., bela, obsedi.
c c c Like ts in English bits, e.g., centro, caro.
ĉ ch cx Like ch in English church, e.g. ĉokolado, aĉeti.
d d d Like d in English dog, e.g., dio, idioto.
e e e Like e in English get, e.g., ekster, baleno.
f f f Like f in English fan, e.g., facila, refuti.
g g g Like g in Garofalo, e.g., galerio, gento.
ĝ gh gx Like g in Geronimo, e.g. mesaĝo, manĝi.
h h h Like h in English home, e.g., homo, alkoholo.
ĥ hh hx Like ch in Scottish loch, e.g., ĥaoso, mariĥuano.
i i i Like i in English machine, e.g., infano, asino.
j j j Like y in English yuppie, e.g., justa, majo.
ĵ jh jx Like j in French Jacques, e.g., ĵurnalo, kreaĵo.
k k k Like k in English kite, e.g., kazo, arkivo.
l l l Like l in English loser, e.g., leono, aglo.
m m m Like m in English munchkin, e.g., movi, amoro.
n n n Like n in English nice, e.g., nacio, pioniro.
o o o Like o in English pole, e.g., oficiala, adori.
p p p Like p in English pot, e.g., polico, imperio.
r r r Like r in Spanish señor, e.g., rekordo, arabo.
s s s Like s in English sock, e.g., seka, absoluta.
ŝ sh sx Like sh in English ship, e.g., ŝako, kaŝi.
t t t Like t in English top, e.g., telefono, akcidento.
u u u Like oo in English moon, e.g., ultimato, industrio.
ŭ u or ù ux Like w in English web, e.g., ŭesto, laŭdi.
v v v Like v in English vicious, e.g., valoro, eviti.
z z z Like z in English zipper, e.g., zebro, terorizi.

Now while I've always liked the Esperanto method of using circumflexes (they seem to me an elegant means of preserving both the look and the sound of its source words on the one hand and deepening the pool from which to draw them on the other), they nevertheless are for most people one of the most offputting traits of the language at first glance, giving it a strange East European look and a type face only a few are able to recreate. And while the language does permit substituting the special characters with digraphs, this doesn't always work very well: gh, hh, and jh make little linguistic sense to most people, and the Internet convention of using x (gx, hx, jx) only worsens the problem by making the language seem like some strange dialect of Basque.

(A compromise system might be the best solution here, using h to create digraphs where it makes linguistic sense, and x to create digraphs where it doesn't: la chehxa gxendarmo ludos shakon je jxaùdo.)

But while xs abound in most any Esperanto sentence on the net, it's where they don't appear that's the focus of another Esperanto controversy — the transliteration of x from its parent languages with ks or kz. (Eg., ekzameni and eksplodi for “examine” and “explode”.) This is sometimes explained as the “one letter, one sound” rule in action, but if Esperanto can afford to have letters like c [ts], ĉ [tŝ], and ĝ [dĵ], there's no reason why x should be barred. Besides, the more a word is changed from its original orthography, the less internationally recognizable it is. (Meksiko would be more recognizable in both sound and spelling as Mexiko.)

This is certainly true of Esperanto's dipthongs (aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ, ja, je, ji, jo, ju), which, while very simple and logical, often lead people to the mistaken first impression that they're looking at an unfamiliar Scandinavian or Slavic tongue, which prompts many to simply turn off rather than decode the more international Latin it's really based on. Liaj fajnaj pojnoj rompiĝis kvazaŭ faritaj el vitro, for example, looks more like an untranslated line from The Seventh Seal than a piece of simplified Latin-Romance. Substituting w for ŭ in rising dipthongs and ĭ for j in falling dipthongs might help to lessen the visual shock a bit: Jamaĭko, Waĭto, kaĭ Eĭro instead of Jamajko, Ŭajto, kaj Ejro.

Back to Top


ACCENT

The Esperanto accent falls without exception on the penultimate syllable: praktika (prak-TI-ka), opero (o-PE-ro), sekretariino (se-kre-ta-ri-I-no), Francio (fran-CI-jo). An easier rule is hard to find in the world of a posteriori conlangs, and Zamenhof's commitment to regularity and simplicity in this case is certainly to be applauded. But one of the casualties in this sometimes procrustean strategy is the final -io, -ie, -ia, etc. of the parent tongues, which are either stressed in a way that runs contrary to the speech habits of nearly everyone (eg., Anglío) or dropped off altogether to conform to them (filo, from filius “son”), which in turn makes the expansion of Esperanto's lexicon trickier by creating new homonyms. (Zamenhof had to turn to German for his word for “thread” — fadeno — because Latin filum, common to English and Romance, would have caused confusion with filo.)

Another drawback to Esperanto's stress scheme is that, in conversation, verb endings are often hard to distinguish in the present, future, and conditional tenses. (Try saying faras, faros, farus five times fast and you'll see what I mean.)

Back to Top


DERIVATION

Although Zamenhof had formulated a principle for selecting the most international roots for his language, it was not a principle he observed with much regularity. Of course, some less than internationally familiar roots are arguably justifiable — tago (“day”), for example, was taken from German Tag, since dio (“god”) prevented the use of Latin dia and “deo” would have created too much confusion with de(-). But there's hardly any justification for German and English based words like ŝajni, ŝipo, rajdi, etc. — none of which are likely to be recognized even by English or German speakers — when there are more international roots for these words in Latin-Romance.

Back to Top


ARTICLES

Unlike English and the Romance languages, Esperanto has no indefinite articles: viro donis ĉi tion al mi “a man gave this to me”. To emphasize a noun’s indefiniteness, iu (“some”) is used: iu viro donis ĉi tion al mi “some man gave this to me”. Iu is also used to make countable nouns out of proper nouns: la saĝo de iu Sokrato “the wisdom of a Socrates”.

Esperanto’s only definite article is la, which does not vary according to gender or number: la domo ("the house"), la domoj ("the houses"). While its usage is less standardized than in other languages, it is generally used in the following cases:

  • When the noun (singular or plural) represents the entire class of that noun, or every individual within the class: la leono ne vere estas la plej potenta besto en la arbaro, ĉar ĝi ne vivas tie “the lion is not really the mightiest beast in the forest, because it doesn’t live there”; la abeloj havas felon, sed ili ne taŭgas por karesi “bees have fur, but are not good for petting”.

  • When the noun denotes one or more countable, determinate individuals of a class (that is, it singles out one or more objects from other, similar objects): la KD-j de mia samĉambrano “my roommate’s CDs” (the complement de mia samĉambrano determines KD-j); enirigu la klaŭnojn “send in the clowns” (the ones we hired; simply klaŭnojn would mean “send in some clowns”); la miaj KD-j kaj la viaj “my CDs and yours” (but not anyone else’s); la stelŝipo Enterprise flugis cirkaŭ la suno “the starship Enterprise flew around the sun” (Enterprise determines la stelŝipo, and “the sun” is the one at the center of whatever solar system the Enterprise is flying through).

  • When the noun denotes a kinship relation, body part, article of clothing, or other object intimately associated with the speaker: Jakomo kulpigis la belegan fratinon Anĝelina pri la makulo en la pantalono “James blamed his gorgeous sister Angelina for the stain in his pants”.

  • When it precedes the adjective name of an ethnic group to form the name of its language: la rusa, la ĉina, la elfa.
Unlike other Western languages, Esperanto does not use the definite article:
  • When the noun is a material, mass noun, indeterminate abstract entity, quality, virtue, etc., since these are not a class of objects nor a countable, individual object: maljuneco, amoro, kuraĝo, energio. However, not all Esperantists are agreed on this point, and many prefer to use la here.

  • When the noun is the name of a science or art: fiziko, geometrio, kendo.

  • When the noun is any sort of proper name without an adjective, including those of rivers, mountains, seasons, months, and days: Himalajoj, Mediteraneo, Danubo. Proper names modified by an adjective or introduced by another noun, however, are another matter: la Nigra Maro, la rivero Gango, la reĝo Salomono, Aleksandro la Granda.

Back to Top


NOUNS

All singular nouns end in -o, all plurals in -j. Technically there's no grammatical gender of any kind — i.e., filo should no more indicate the male sex than it does the female — although in practice any word that isn't explicitly feminine is by default masculine. To make a word feminine, simply add -ino to the root: filo (“son”), filino (“daughter”).

Esperanto plurals are another one of its less popular features. Apologists often explain that they're just like Greek plurals, but it seems that most people aren't sufficiently familiar with Greek to make that a strong selling point. (We don't say “It's all Greek to me” for nothing.)

Back to Top


PROPER NOUNS

Proper nouns present something of a problem in Esperanto, since grammar demands that all nouns end in -o, but doing so is not always easy. For example, there would be no way to distinguish between Romance names like Mario and Maria (both would be normalized to Mario), unless Maria were distorted to Mariino. And non-Latin names present an even bigger problem. How does one Esperanto-ize names like Wo and Woo? Should they both be “Vo”, or should Woo be made into “Vuo”? Either way, confusion is now made with the Asian name Vu. And so on, ad nauseam.

What people generally do to remedy the situation is this: Common European names are translated into one of their standard Esperanto equivalents (i.e., John, Johann, Ivan, etc. all become Johano; Michael, Miguel, Mikhail become Mikelo), and the feminine of such names are usually terminated in -a (Maria, Johana). On the other hand, people whose names have no Esperanto equivalent, or who simply don't care for them, either spell their name phonetically (Majk, Tuncez) or literally but with an Esperanto pronunciation (Mike = MEE-keh).

Back to Top


ADJECTIVES/ADVERBS

All adjectives in Esperanto end in -a, and agree in case and number with the words they modify (eg., domo blanka, domoj blankaj, domojn blankajn). There is also an unofficial adjectival suffix -ala, proposed as a means of making adjectives out of adjectives in noun form (varma “hot”, varmo “heat”, varmala “caloric”) and resolving confusion in other composed words (ŝtatigi might be mistaken to mean “to make into a state” instead of “to nationalize”, but ŝtataligi can only mean “to nationalize”). It can also be added to noun roots to clear up potential ambiguities: knaba ludilo “boy toy”; knabala ludilo “toy for boys”.

Most adjectives come before the nouns they modify in Esperanto (eg., propra Jesuo), except when:

  • The adjective is particularly long: anksio dekkelkjarula “teen angst”

  • The adjective is meant to be emphasized: Tio estas bebo turpa! “That’s an ugly baby!”

  • The adjective has a complement: neĝo flava pro urino “Snow yellow from urine”

Adverbs made from non-adverbial roots add -e, as do predicate adjectives when the subject is an infinitive, clause, or simply doesn't exist: Estas malvarme hodiaŭ. “It's cold today”. Adverbs can precede or follow the verbs they modify, as long as no other words come between them: Li rapide mortis pro honto / Li mortis rapide pro honto. The exceptions are ne, tre, and nur, which always precede the words they modify.

Back to Top


MAL-

One of Esperanto's most ingenious innovations is the prefix mal-, which roughly translates to “opposite of” or, occasionally, “un-”. For example, bona “good”, malbona “bad”, granda “big”, malgranda “small”, espero “hope”, malespero “despair”. This greatly simplifies the language by reducing the number of separate roots needed for pairs like “good” and “bad”, and is very convenient for beginners who don't know that many roots to begin with. The downside, though, is that mal- is already known internationally as a prefix meaning “bad”, so that words like malfermi look more like “to close badly” or “to mis-close”.

Back to Top


COMPARATIVES

Comparatives are made along the following model:

Mia laktoskuaĵo estas malpli bona ol la via. My milkshake is worse than yours.
Mia laktoskuaĵo estas tiel bona kiel la via. My milkshake is as good as yours.
Mia laktoskuaĵo estas pli bona ol la via. My milkshake is better than yours.
Mia laktoskuaĵo estas la malplej bona el chiuj. My milkshake is the worst of all.
Mia laktoskuaĵo estas la plej bona el chiuj. My milkshake is the best of all.

Back to Top


ACCUSATIVE

The accusative in Esperanto is expressed by -n, and is used to mark the direct object in a sentence, indicate motion toward something, or to fill in for a preposition that's been left out. Voku por mi taksion. “Call me a taxi”. La muso kuris sub la lito. “The mouse ran around under the bed”. La muso kuris sub la liton. “The mouse ran under the bed”. Li restis en la necesejo je du horoj/Li restis en la necesejo du horojn. “He stayed in the bathroom for two hours”. The accusative also allows for greater freedom of word order: Fafon frapis Hovardo = Hovardo frapis Fafon = “Howard hit Fafa”.

The accusative case is without question the biggest convert-killer of the language, the thing that frustrates beginners and occasionally trips up even fluent speakers. Apologists point to its usefulness in eliminating ambiguity in certain situations as well as its general convenience, but the grief it causes by far outweighs these relatively minor benefits.

Back to Top


PRONOUNS

mi
ci
vi
li
ŝi
ĝi
si
I
thou
you
he
she
it
himself/herself/itself (reflexive)
ni
vi
vi
ili
ili
ili
si
we
you all
you all
they
they
they
themselves (reflexive)
mia
cia
via
lia
ŝia
ĝia
sia
my
thy
your
his
her
its
his/her/its (reflexive)
nia
via
via
ilia
ilia
ilia
sia
our
your
your
their
their
their
their (reflexive)

It is the custom of many languages to use the second person plural instead of the singular as a way of grammatically averting one’s eyes, reserving the singular for family and close friends. Esperanto, on the other hand, follows English practice by using vi with everyone in both the singular and plural and reserving ci for antiquarian effect.

In recent times, many have decried Esperanto’s apparent lack of an epicene pronoun — that is, one that can refer to entities of either (or no) gender. But in fact, Esperanto’s ĝi is just such a pronoun; it is the Esperantists themselves who, uncomfortable with using the same word to refer to people and inanimate objects alike, have limited ĝi to objects, animals, and babies, with the result that tiu (“that”) has been adopted as a make-shift epicene pronoun: plej bone ridas tiu, kiu ridas la lasta “he who laughs last, laughs best”.

Back to Top


NUMBERS

The numbers are: nul, unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, dek, cent, mil. The ordinal, multiple, and fractional numbers are made by adding -a, -opl-, and -on-, respectively.

Back to Top


CONCLUSION

Perhaps the most alluring aspect of Esperanto is its storybook history: the triumph of a young visionary (an occulist, no less) over parental opposition, popular inertia, betrayal and civil war, attempted bribery, and innumerable rivals. It's the story of a linguistic Camelot, an enduring symbol of a more hopeful age — and the sort of PR that can help keep the fires burning for any cult language fortunate enough to have it. But then there's the language itself — quirky yet practical, grotesque to behold but generally pleasant to the ear, the ingenious product of one man's vision. A work of art. But an art piece too often too complicated for everyone except language enthusiasts, especially for those not already familiar with the capricious conventions of Western languages.

Of course, the bottom line is this: Esperanto is the best known of all the conlangs, and if there's any hope at all for the international language movement, it rests largely on the success of Esperanto, the language against which all other language projects are likely to be judged. Esperanto may not be the best solution to the world's language problem — it may even be the worst — but where other constructed languages have scarcely made it beyond the pamphlet or web page they were proposed on, Esperanto is a fact. And that, in the end, may be all that really matters.

Back to Top


SAMPLE TEXT

LA RAKONTO PRI BABEL
  1. Sur la tuta tero estis unu lingvo kaj unu parolmaniero.

  2. Kaj kiam ili ekiris de la oriento, ili trovis valon en la lando Ŝinar kaj tie ekloĝis.

  3. Kaj ili diris unu al alia: Venu, ni faru brikojn kaj ni brulpretigu ilin per fajro. Kaj la brikoj fariĝis por ili ŝtonoj, kaj la bitumo fariĝis por ili kalko.

  4. Kaj ili diris: Venu, ni konstruu al ni urbon, kaj turon, kies supro atingos la ĉielon, kaj ni akiru al ni gloron, antaŭ ol ni disiĝos sur la supraĵo de la tuta tero.

  5. Kaj la Eternulo malleviĝis, por vidi la urbon kaj la turon, kiujn konstruis la homidoj.

  6. Kaj la Eternulo diris: Jen estas unu popolo, kaj unu lingvon ili ĉiuj havas; kaj jen, kion ili komencis fari, kaj ili ne estos malhelpataj en ĉio, kion ili decidis fari.

  7. Ni malleviĝu do, kaj Ni konfuzu tie ilian lingvon, por ke unu ne komprenu la parolon de alia.

  8. Kaj la Eternulo disigis ilin de tie sur la supraĵon de la tuta tero, kaj ili ĉesis konstrui la urbon.

  9. Tial oni donis al ĝi la nomon Babel, ĉar tie la Eternulo konfuzis la lingvon de la tuta tero kaj de tie la Eternulo disigis ilin sur la supraĵon de la tuta tero.

Genezon 11:1-9 el la hebrea originalo
tradukis Lazaro Ludiviko Zamenhof

בבל
  1. ויהי כל-הארץ שפה אחת ודברים אחדים.

  2. ויהי בנסעם מקדם וימצאו בקעה בארץ שנער וישבו שם.

  3. ויאמרו איש אל-רעהו הבה נלבנה לבנים ונשרפה לשרפה ותהי להם הלבנה לאבן והחמר היה להם לחמר.

  4. ויאמרו הבה נבנה-לנו עיר ומגדל וראשו בשמים ונעשה-לנו שם פן- נפוץ על-פני כל-הארץ.

  5. וירד יהוה לראת את-העיר ואת-המגדל אשר בנו בני האדם.

  6. ויאמר יהוה הן עם אחד ושפה אחת לכלם וזה החלם לעשות ועתה לא- יבצר מהם כל אשר יזמו לעשות.

  7. הבה נרדה ונבלה שם שפתם אשר לא ישמעו איש שפת רעהו.

  8. ויפץ יהוה אתם משם על-פני כל-הארץ ויחדלו לבנת העיר.

  9. על-כן קרא שמה בבל כי-שם בלל יהוה שפת כל-הארץ ומשם הפיצם יהוה על-פני כל-הארץ.



UNU LINGVO POR REGI ILIN ĈIUJN

Tri Ringoj por la elfoj sub la hela ĉiel'
Sep por la gnomoj en salonoj el ŝton'.
Naŭ por la homoj sub la morto-sigel',
Unu por la Nigra Reĝo sur la nigra tron'
Kie kuŝas Ombroj en Mordora Land'.
Unu Ringo ilin regas, Unu ilin prenas,
Unu Ringo en mallumon ilin gvidas kaj katenas
Kie kuŝas Ombroj en Mordora Land'.

Urka verso far J.R.R. Tolkien
tradukita el la angla far William Auld
(kursivaj linioj el la Ringa enskribo)

ONE TONGUE TO RULE THEM ALL

Three Rings for the Elven-kings under the sky,
Seven for the Dwarf-lords in their halls of stone,
Nine for Mortal Men doomed to die,
One for the Dark Lord on this dark throne
In the Land of Mordor where the Shadows lie.
One Ring to rule them all, One Ring to find them,
One Ring to bring them all and in the darkness bind them,
In the Land of Mordor where the Shadows lie.


Orkish verse by J.R.R. Tolkien
(lines in italics from the Ring inscription)




LA ALTA LINGVO

“Ho Belaj Popolanoj! Ĉi tiu fortuno estas pli multa ol mi esperis,” diris Pippin. Sam estis senparola. “Mi ja dankas vin, Gildor Inglorion,” diris Frodo klinante sin. “Elen síla lúmenn’ omentielvo, stelo brilas en la horo de nia renkonto,” li aldonis en la alta lingvo de la Elfoj.

“Gardu sin, amikoj!” kriis Gildor ridante. “Parolu neniajn sekretojn! Jen erudiciulo pri la Antikva Lingvo. Bilbo estis bona majstro. Saluton, amiko de la Elfoj!” li diris, klinante sin al Frodo. “Venu jam kun viaj amikoj kaj aliĝu al nia kompanio!”....

Selektaĵo de La Kunularo de la Ringo far J.R.R. Tolkien
tradukita el la Angla far Fafa Floly

THE HIGH SPEECH

“O Fair Folk! This is good fortune beyond my hope,” said Pippin. Sam was speechless. “I thank you indeed, Gildor Inglorion,” said Frodo bowing. “Elen síla lúmenn’ omentielvo, a star shines on the hour of our meeting,” he added in the high elven-speech.

“Be careful, friends!” cried Gildor laughing. “Speak no secrets! Here is a scholar in the Ancient Tongue. Bilbo was a good master. Hail, Elf-Friend!” he said, bowing to Frodo. “Come now with your friends and join our company!”....

Selection from The Fellowship of the Ring by J.R.R. Tolkien




D-RO ZASLAVSKIO, AŬ:
KIEL MI LERNIS ĈESI MALTRANKVILI KAJ AMI LA RUSAN

La rusa lingvo estas fariĝinta mondlingvo ... La serio de lingvoj kuras tra la epokojn. Latino estis la lingvo de la mondo antikva, la franca de la mondo feŭda, la angla de kapitalismo. La rusa estas la mondlingvo de socialismo. La franca estas la ornamita lingvo de korteganoj kaj la angla la ĵargono de komercistoj. Ili estis la lingvoj de la klasoj regantaj kaj de klasafektaj intelektuloj. La angla lingvo koruptis popolojn en fremdaj landoj. La rusa estas la unua mondlingvo de internaciismo. Neniu povas nomi sin klerulo se tiu ne scias la rusan.

Selektaĵo de “La granda lingvo de nia epoko” far Davido Zaslavskio
Literatura gazeto, Moskvo, n-ro 1, 1 januario 1949
tradukita far Fafa Floly

DR. ZASLAVSKY, OR:
HOW I LEARNED TO STOP WORRYING AND LOVE RUSSIAN

The Russian language has become a world language ... The succession of languages runs through the ages. Latin was the language of the ancient world, French of the feudal world, English of capitalism. Russian is the world language of Socialism. French is the fancy language of courtiers and English the jargon of traders. They were the tongues of the ruling classes and of snobbish intellectuals. The English language corrupted peoples in foreign lands. Russian is the first world language of internationalism. No one can call himself a scholar if he does not know Russian.

Отрывок из «Великий язык нашей эпохи» Давида Заславского
Литературная газета, Москва, № 1, 1 января 1949




ACHTUNG ESPERANTISTOJ!

Sur ĉi tiu unua kaj plej granda mensogo, ke la judoj ne estas raso sed religio, konstruiĝas do en necesa konsekvenco ĉiam pluaj mensogoj. Al ili apartenas ankaŭ la mensogo koncerne la lingvon de la judo. Ĝi ne estas ĉe li la rimedo por liajn pensojn esprimi, sed la rimedo por ilin kaŝi. Dum li parolas france, li pensas jude, kaj dum li germanajn versojn tornas, li vivas nur laŭ la naturon de sia nacieco. Kie la judo ne fariĝis la sinjoro de aliaj popoloj, li devis por bono aŭ malbono iliajn lingvojn paroli, sed tuj kiam ili estis liaj servutuloj, ili ĉiuj devis lerni lingvon universalan (ekz-e Esperanton!), por ke per ankaŭ ĉi tiu rimedo la judoj ilin pli facile povu domini!

Selektaĵo el Mein Kampf, Volumo 1, Ĉapitro 11,
“Popolo kaj Raso”, far Adolfo Hitlero
tradukita el la germana far Fafa Floly

ACHTUNG ESPERANTISTEN!

Auf dieser ersten und größten Lüge, das Judentum sei nicht eine Rasse, sondern eine Religion, bauen sich dann in zwangsläufiger Folge immer weitere Lügen auf. Zu ihnen gehört auch die Lüge hinsichtlich der Sprache des Juden. Sie ist ihm nicht das Mittel, seine Gedanken auszudrücken, sondern das Mittel, sie zu verbergen. Indem er französisch redet, denkt er jüdisch, und während er deutsche Verse drechselt, lebt er nur das Wesen seines Volkstums aus. Solange der Jude nicht der Herr der anderen Völker geworden ist, muß er wohl oder übel deren Sprachen sprechen, sobald diese jedoch seine Knechte waren, hätten sie alle eine Universalsprache (z. B. Esperanto!) zu lernen, so daß auch durch dieses Mittel das Judentum sie leichter beherrschen könnte!

Auswahl von Adolf Hitlers Mein Kampf,
Erster Band, Kapitel 11 „Volk und Rasse”




LA ÜBER-LINGVO

Brigito foriris de sia leciono pri la germana, firme decidinta ĝin ne studi. Antaŭ ĉio, unu-flanke, ŝi vidis en la lingvo de Goeto por si nenian bezonon (la lecionojn trudis al ŝi la patrino), aliflanke ŝi sentis sin profunde malakorda kun la germana. La lingvo agacis ŝin per ĝia manko de logiko. La hodiaŭa ekzemplo vakigis ŝian paciencon: la prepozicio ohne (sen) alprenas la akuzativon, la prepozicio mit (kun) alprenas la dativon. Kial? Antaŭ ĉio, la du prepozicioj signifas la pozitivan kaj negativan aspekton de la sama rilato, kaj do ili rilatu al la sama kazo. Ŝi protestis pri tio al sia instruisto, juna germano, kiu embarasiĝis kaj tuj sentis sin kulpa. Li estis simpatia, milda viro kiu trovis doloriga aparteni al nacio kiu permesis sin esti regata far Hitlero. Preta vidi en sian nacio ĉian malvirton, li tuj kredis, ke estas nenia akceptinda kaŭzo, kial la prepozicioj mit kaj ohne rilatu al du diferencaj kazoj.

— Ĝi ne estas logika, mi scias, sed ĝi ja estis akceptita dum la jarcentoj, — li diris, kvazaŭ petante la junan francinon kompati lingvon malbenitan far la historio.

— Mi ĝojas, ke vi tion konfesas. Ĝi ne estas logika. Sed lingvo ja devas esti logika, — diris Brigito. La juna germano akordis:

— Bedaŭrinde, mankas al ni iu Kartezio. Tio estas nepardonebla breĉo en nia historio. En la germana ne estas tradicio de la racio kaj klaro, en ĝi estas multo de metafizika nebuleto kaj Vagnera muziko, kaj ni ĉiuj scias, kiu estis la plej granda admiranto de Vagnero: Hitlero!

Brigiton interesis nek Vagnero nek Hitlero kaj ŝi sekvis sian propran pensadon:

— Lingvon kiu ne estas logika povas lerni infano, ĉar infano ne pensas. Sed ĝin neniam povas lerni adoltulo. Tial, por mi, la germana ne taŭgas kiel lingvo de monda komunikado.

— Vi absolute pravas, — diris la germano, kaj li aldonis mallaŭte, — Almenaŭ vi vidas kiel absurda estis la germana strebo al la monda dominado!

Kontenta kun si mem, Brigito sidiĝis en sian aŭton kaj veturis al Faŝono aĉeti botelon da vino....

Selektaĵo el Senmorteco far Milano Kundera
tradukita el la angla far Fafa Floly

ÜBER-ЯЗЫК

Брижит уходила с урока немецкого, твердо решив им не заниматься. С одной стороны, потому что в языке Гёте не видела для себя никакой надобности (к его изучению ее принудила мать), с другой — потому что ощущала с немецким глубокое несогласие. Этот язык раздражал ее своей нелогичностью. Сегодняшний пример переполнил чашу ее терпения: предлог ohne (без) управляет винительным падежом, предлог mit (с) — дательным. Почему? Ведь оба предлога означают позитивный и негативный аспект одного и того же отношения, поэтому должны были бы управлять одним и тем же падежом. Она сказала об этом учителю, молодому немцу, который смутился и фазу же почувствовал себя виноватым. То был симпатичный мягкий человек, страдающий от того, что он представитель народа, который позволил властвовать над собой Гитлеру. Готовый видеть в своем отечестве все пороки, он мгновенно согласился, что не существует никакого приемлемого основания, чтобы предлоги mit и ohne управляли двумя различными падежами.

— Нелогично, я знаю, но так уж принято в течение веков, — говорил он, словно просил молодую француженку смилостивиться над языком, проклятым историей.

— Я рада, что вы с этим согласны. Это нелогично. А язык должен быть логичным, — говорила Брижит. Молодой немец подпевал ей:

— К сожалению, у нас не было Декарта. Это непростительная брешь в нашей истории. В Германии нет традиции разума и ясности, в ней полно метафизического тумана и вагнеровской музыки, и мы все знаем, кто был величайшим поклонником Вагнера: Гитлер!

Брижит не интересовали ни Вагнер, ни Гитлер, и она следовала за своей мыслью:

— Языком, в котором нет логики, может овладеть ребенок, потому что ребенок не думает. Но им никогда не сможет овладеть взрослый иностранец, поэтому для меня немецкий не является языком мирового общения.

— Вы абсолютно правы, — сказал немец и тихо добавил: — По крайней мере, вы видите, насколько абсурдно было стремление немцев к мировому господству!

Довольная собой, Брижит села в машину и поехала к «Фашон» купить бутылку вина...

Отрывок из романа Бессмертие Милана Кундеры
Перевод с чешского Нины Шулъгиной




LA LINGVO DE AMORO

Do Braĉano, Olimpia, Kiĝo kaj mi pasis en la sekretan kabineton plezuran de la princino, kie pluaj abomenindaĵoj celebriĝis, kaj mi ruĝiĝas, pro honoro, al vi ilin konfesi. Tiu malbenita Borgeso havis ĉian guston, ĉian fantazion. Eŭnuko, hermafrodito, nano, virino aĝa okdek jarojn, meleagro, simio, tre granda dogo, kaprino kaj malgranda knabo aĝa kvar jarojn, la pranepo de la maljuna virino, estis la objektoj de volupto kiujn al ni prezentis la duenjoj de la princino.

— Ho! Granda Dio! — mi ekkriis kiam mi vidis ĉion tion, — Kia depravicio!

— Ĝi estas la plej natura afero konata, — diris Braĉano: — la eluzo ĝuojn necesigas serĉi aliajn. Supersata pri ordinaraĵoj, oni deziras la strangajn, kaj jen kial la krimo iĝas la fina grado de la volupto. Mi ne scias, Julieta, kian utilon vi trovos en ĉi tiuj strangaj objektoj, sed mi diras al vi ke la princino, mia amiko kaj mi certe trovos grandajn plezurojn per ili.

— Nu necesas ke ankaŭ mi kontentigu min — mi respondis, — kaj mi vin sendubigas anticipe ke vi neniam vidos min en la ariero kiam temas pri diboĉado kaj maldecaĵoj.

Eĉ antaŭ ol mi finis paroli, la granda dogo, sendube kutimanta al ĉi tia atrakcio, venis serĉosnufadi sub miaj jupoj.

— Ha! Jen Lucifero komencas! — diris Olimpia ridante. — Julieta, senvestigu vin; liveru viajn ĉarmojn al la lascivaj karesoj de ĉi tiu superba besto, kaj vi vidos kiom vi estos kontenta.

Mi akceptas ... post ĉio, kia hororo povus naŭzi min, mi kiu ĉiutage ĉian hororon serĉas tiel atente? Oni min metas sur kvar piedojn meze de la ĉambro; la dogo turniĝas, min snufas, lekas, suriras, kaj finas per min enpiĉumi mirinde kaj ŝprucigi al mi en la uteron. Sed okazis io iom stranga: la membro de la dogo tiom grandiĝis dum la agado, ke liaj provoj retiri ĝin kaŭzis al mi enormajn dolorojn. La amuza besto tiam volis rekomenci; oni decidis ke tio estus la plej rapida solvo: efektive debiligita far dua ŝpruco, li retiris sin estante dufoje ŝprucmakulinta min per sia spermo.

— Jen, — diris Kiĝo, — vi baldaŭ vidos S-ron Luciferon trakti min kiel Julietan. Ekstreme libertina pri siaj gustoj, ĉi tiu ĉarmanta besto honoras la belon ĉie, kie li ĝin trovas: li fikos mian pugon kun tiu sama plezuro, kun kiu li fikis la piĉon de la sinjorino, mi vetas. Sed mi ne imitos la neagon de nia kara amiko, kaj mi fikos ĉi tiun kaprinon dum mi ludos putinon al Lucifero.

Mi neniam ion ajn vidis tiel bizara kiel ĉi tiun ĝuadon. Kiĝo, avara je sia fikaĵo, ne ŝprucigis; tamen li ŝajnis preni tre grandajn plezurojn de ĉi tiu volupta ekstravaganco.

— Rigardu min, — diris Braĉano, — mi donos al vi alian spektaklon...

Li bugrigas sin per la eŭnuko kaj bugras la meleagron. Olimpia, kun siaj gluteoj turniĝintaj al li, tenis inter siaj femuroj la kapon de la birdo; ŝi ĝin detranĉas je la momento kiam la kuracisto perdas sian semon.

— Jen, — diris la libertino, — la plej delica el plezuroj! Oni ne povas imagi la sensaĵon faritan far anuso meleagra kiam ĝi konstriktiĝas dum ke oni tranĉas al la birdo la kolon ĝuste je la kriza momento.

— Mi ĝin neniam provis, — diris Kiĝo; — sed mi aŭdis onin tiel forte laŭdi ĉi tiun manieron de fikado, ke mi jam devas provi por mi mem... Julieta, — li diris al mi, — tenu ĉi tiun infanon inter viaj femuroj dum ke mi lin bugros; poste, je la momento kiam miaj blasfemoj al vi anoncos mian deliron, vi tranĉu al li la kolon.

— Bone, — diris Olimpia, — sed servante vian plezuron, mia kara, ankaŭ mia amikino devas havi da plezuro. Mi metos la hermafroditon sub ŝian buŝon, kaj karesante samtempe al ĝi la du seksojn, ŝi al ĝi suĉos alterne la pruvon kaj de la vireco kaj de la virineco.

— Atendu, — diris Braĉano, — la pozicio povas aranĝiĝi tiel, ke mi povos bugri la hermafroditon kaj min fikigi per la eŭnuko, havante super mia nazo la pugon de la maljunulino, kiu al mi kakos sur la vizaĝon.

— Kia depravicio! — diris Olimpia.

— Sinjorino, — diris Braĉano, — ĉio tio havas sian eksplikon; estas eĉ ne unu gusto, eĉ ne unu inklino, de kiu oni ne povas riveli la kaŭzon.

— Mi ne kredas ĉi tion, — diris Kiĝo, — Pro ke ĉio vi vin ligis unu al alian, necesas ke la simio bugru min dum ke la nano, rajdante la malgrandan knabon, al mi presentu siajn gluteojn por kisi.

— Nu tio iras belege, — diris Olimpia; — sed restas neokupata ĉi tie Lucifero, la kaprino kaj mi.

— Nenio estos pli facila, — diris Kiĝo, — ol ĉiujn nin meti en la scenon. La kaprino kaj vi vin metu proksima al mi; mi alternos de unu pugo al alia, kaj Lucifero vin sodomios kiam mi ne okupos vian pugon; sed mi ankoraŭ intencas ŝprucigi en tiun malgrandan knabon, kies kolon Julieta tranĉos tuj kiam ŝi min vidos sveni.

La sceno aranĝiĝas: neniam antaŭe io tiel monstra estis farita pro lasciveco; ĉiuj ni tamen ŝprucigis; la infano estis senkapigita tuj je la ĝusta momento, kaj ni disrompis la scenon nur por glori la diajn plezurojn kiujn ĉi tiu bizaraĵo akiris por ni ĉiuj.

Selektaĵo el Julieta far la Markizo de Sado
tradukita el la franca far Fafa Floly

LA LANGUE DE L’AMOUR

Bracciani, Olympe, Chigi et moi, nous passâmes donc dans le cabinet secret des plaisirs de la princesse, où de nouvelles infamies se célébrèrent, et je rougis, d'honneur, de vous les avouer. Cette maudite Borghèse avait tous les goûts, toutes les fantaisies. Un eunuque, un hermaphrodite, un nain, une femme de quatre-vingts ans, un dindon, un singe, un très gros dogue, une chèvre et un petit garçon de quatre ans, arrière-petit-fils de la vieille femme, furent les objets de luxure que nous présentèrent les duègnes de la princesse.

— Oh ! grand Dieu ! m'écriai-je en voyant tout cela, quelle dépravation !

— Elle est on ne saurait plus naturelle, dit Bracciani : l'épuisement des jouissances nécessite des recherches. Blasés sur les choses communes, on en désire des singulières, et voilà pourquoi le crime devient le dernier degré de la luxure. Je ne sais, Juliette, quel usage vous ferez de ces bizarres objets, mais je vous réponds que la princesse, mon ami et moi, nous allons sûrement trouver de grands plaisirs avec eux.

— Il faudra bien que je m'en arrange aussi, répondis-je, et je puis vous assurer d'avance que vous ne me verrez jamais en arrière quand il s'agira de débauche et d'incongruités.

Je n'avais pas fini, que le gros dogue, accoutumé sans doute à ce manège, vint farfouiller sous mes jupes.

— Ah ! voilà Lucifer en train ! dit Olympe en riant. Juliette, déshabille-toi ; livre tes charmes aux libidineuses caresses de ce superbe animal, et tu verras combien tu en seras contente.

J'accepte... Et comment une horreur m'eût-elle révoltée, moi qui, journellement, les recherchais toutes avec tant de soins ? On me place à quatre pattes au milieu de la chambre ; le dogue tourne, me flaire, lèche, monte sur mes reins, et finit par m'enconner à merveille, et me décharger dans la matrice. Mais il arriva quelque chose d'assez singulier : son membre grossit tellement dans l'opération, qu'il n'essayait de le retirer qu'en me causant des douleurs énormes. Le drôle alors voulut recommencer ; on décida que c'était le plus court : une seconde décharge l'ayant effectivement affaibli, il se retire après m'avoir deux fois arrosée de son sperme.

— Tenez, dit Chigi, vous allez voir M. Lucifer me traiter bientôt comme Juliette. Extrêmement libertin dans ses goûts, ce charmant animal honore la beauté partout où il la trouve : il va foutre mon cul avec le même plaisir qu'il vient de baiser le con de madame, je le parie. Mais je n'imiterai point l'oisiveté de notre chère amie, et je vais foutre cette chèvre tout en servant de putain à Lucifer.

Je n'ai jamais rien vu de si bizarre que cette jouissance. Chigi, avare de son foutre, ne déchargea point ; mais il eut l'air de prendre de bien grands plaisirs à cette voluptueuse extravagance.

— Regardez-moi, dit Bracciani, je vais vous donner un autre spectacle...

Il se fait enculer par l'eunuque et encule le dindon. Olympe, les fesses tournées vers lui, tenait entre les cuisses la tête de l'animal ; elle la coupe au moment où le physicien perd sa semence.

— Voilà, dit le libertin, le plus délicieux des plaisirs ! On n'imagine pas ce que fait éprouver le resserrement de l'anus du dindon, quand on lui coupe le cou, positivement à l'instant de la crise.

— Je ne l'ai jamais essayé, dit Chigi ; mais j'ai si fort entendu vanter cette manière de foutre, qu'il faut que j'essaie dans un autre genre... Juliette, me dit-il, tenez cet enfant entre vos cuisses pendant que je l'enculerai ; puis, au moment où mes blasphèmes vous annonceront mon délire, vous lui couperez le cou.

— Bien, dit Olympe, mais en le servant, mon cher, il faut que mon amie ait du plaisir. Je vais placer l'hermaphrodite sous sa bouche, et caressant à la fois dans lui les deux sexes, elle lui gamahuchera tout à tour, et les preuves de sa virilité et celles de sa féminine existence.

— Attendez, dit Bracciani, la posture peut s'arranger en telle sorte que je puisse enculer l'hermaphrodite et me faire foutre par l'eunuque, ayant sous mon nez le cul de la vieille, qui me chiera sur le visage.

— Quelle dépravation ! dit Olympe.

— Madame, dit Bracciani, tout cela s'explique ; il n'est pas un seul goût, pas un seul penchant, dont on ne puisse dévoiler la cause.

— Allons, dit Chigi, puisque vous vous enchaînez tous, il faut que le singe m'encule, pendant que le nain, à cheval sur les reins du petit garçon, me présentera ses fesses à baiser.

— Voilà qui va le mieux du monde, dit Olympe ; il n'y a donc de vacant ici que Lucifer, la chèvre et moi.

— Rien de plus aisé, dit Chigi, que de nous mettre tous en scène. Que la chèvre et vous se placent près de moi ; je varierai d'un cul à l'autre, et Lucifer vous sodomisera quand je n'occuperai pas votre cul ; mais je déchargerai toujours dans celui du petit garçon, dont Juliette coupera le cou dès qu'elle me verra pâmer.

Le tableau s'arrange : jamais rien d'aussi monstrueux ne s'était fait en lubricité ; nous n'en déchargeâmes pas moins tous ; l'enfant fut décapité très à point, et nous ne dérangeâmes le tableau que pour faire l'éloge des divins plaisirs que cette bizarrerie venait de nous procurer à tous.

Morceau choix de Juliette par le marquis de Sade


OTHER EXAMPLES

Click to enlarge the pictures

Laetitia Casta Afghan Refugee Bat Boy iPod

Back to Top


RIISMO

A popular subject in Esperanto newsgroups concerns the “Riismo” movement, which has the utopian goal of purifying sexist thinking from Esperanto by doing away with the default masculinity of words not suffixed in -in-. Just how does it hope to do this? Its strategy is simple:

-IN- AND -IĈ-

A lot of the gender inequality in Esperanto, it's argued, is based on the lack of a suitable and convenient suffix corresponding to -in-, a fact that encourages the masculinization of otherwise gender-neutral words. Thus one is obliged to assume that words like amiko, avo, timulo, vendisto, etc. are masculine as long as they don't end in -in-. The prefix vir- doesn't get used all that much, partially because of its ambiguity: virbovo can mean both minotaur and bull. But a regular masculine suffix, on the other hand, would solve the problem by neutering all nouns while offering a standardized, symetrical means of gender expression.

As for the suffix itself, -iĉ- is usually presented as the logical derivative of the already existing male suffix -ĉj- (following the symmetry of -in- and -nj-), and as such has been independently invented by a number of people over the years. One can also claim a slavic origin for the word, for Russian patronymics end in either -iĉ or -na according to gender (Petrovich, Petrovna are in literal Esperanto “Petridiĉo”, “Petridino”).

Such a suffix is especially useful because it completely does away with the need to use gender suffixes at all. Most often when speaking about friends, salespeople, cowards, or whatever, the gender is either already clear from the context or simply irrelevant. The absence of -iĉ- forces all genderizable words to be masculine unless suffixed by -in-; its presence allows one to circumvent the whole question of gender simply by not using either -iĉ- or -in-.

LI, ŜI, ĜI...RI?

A more radical proposal is the pronoun ri, meaning “he and/or she”. The more avid Riists hope that ri will generally replace li and ŝi except when the gender must absolutely be known. Others seem content to offer it as a convenient alternative to always saying “he or she” when referring to both sexes (or neither sex) — essentially, they propose a pronomial version of ge-. This certainly seems a more sensible approach, for beyond this practical use ri is little more than a politically correct contrivance that defies the speech habits of most of the Western world. Getting people interested in Esperanto is difficult enough without the hassle of alien linguistics being added into the mix.

And the word ri itself doesn't help. It neither looks nor sounds like a pronoun in any widely known language, nor even in Esperanto. Worse, it sounds very much like the prefix re-, and words like rigardas, ripetas, rilegas, rimarkas, etc. are bound to cause confusion. But the solution to this problem can be found in Esperanto itself — consider: the proposed pronoun is very similar in meaning to ge- and is the “personal” answer to ĝi, just as -iĉ- is similar in meaning to -ĉj- and is the masculine answer to -in-. Following the analogy, ri should more properly be gi. All this would eliminate the confusion surrounding ri and reassert Esperanto's internal logic and resourcefulness.

Back to Top


OTHER REFORMS

As passionately devoted to their kara lingvo as Esperantists tend to be, it's a rare Esperantist who doesn't secretly entertain various pet reforms to the language. Some of these improvements constitute entirely new dialects, and indeed, a good deal of the constructed language projects that have come out since Esperanto began as mere reforms of that language. Others are less drastic, addressing specific problems but leaving the rest of the language alone:

  • Orthographical reforms. Probably the most common (and most conservative) of these is the proposed replacement of kv and gv with and for a more “natural” look and sound. (Some prefer to use w instead of ŭ.) Others have gone further and suggested the replacement of ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ and ŭ with ch, j, k, j, sh and u, and adopting the Ido system of dipthongs so that ĉeĥaj homoj would become chekai homoi. Diereses would be used to prevent dipthongization of certain words, like biografïo. Of somewhat less demand is the substitution of x for ks, kz and gz.

  • Grammatical reforms. “Esperanto Sine Flexione” is the usual proposal in this department, and involves little more than simply not using the accusative case except when clarity demands it. Also, many feel that using -e as a “neuter” adjectival ending (as in Estas varme ĉi tie) is nonsensical, and use -a instead.

  • Lexical reforms. Many feel that Esperanto harbors far too many non-Latin roots in its lexicon, roots that have been so transformed that they're usually unrecognizable even to speakers of the language from which the root was taken. Equally obnoxious to some is Esperanto's dependence on mal-, which, while admittedly handy, in cases like malbona can seem confusing and nonsensical to speakers of Latin languages where mal- means “bad”. To solve the problem, many alternate words have been proposed to replace the offending ones, some of which (like fini) have caught on and replaced the original words used.

Back to Top


WHERE CAN I LEARN ESPERANTO?

Back to Top


ESPERANTO-RELATED LINKS

Back to Top

Back to Babel