Kosta Rika

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kosta Rika
República de Costa Rica
Flag of Costa Rica.svg Coat of arms of Costa Rica.svg
Flago di Kosta Rika Blazono di Kosta Rika
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Noble patria, tu hermosa bandera
(Nobla patrio, tua bela flago)
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationCostaRica.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: San Jose
· Habitanti: 288,054 (2011)
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: San Jose
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: hispaniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Luis Guillermo Solís
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (128ma granda)
· Totala: 51,100 km²
· Aquo: 0.7%
Habitanti: (119ma granda)
· Totala: 4,509,290 (2009)
· Denseso di habitantaro: 85 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Colón
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .cr
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: katolikismo (91%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Kosta Rika esas lando qua jacas en Central-Amerika. Lua vicina landi esas:

En esto jacas Karibeano, ed en westo, Oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Kosta Rika.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Kosta Rika.
Ceramikajo trovita en Nicoya peninsulo.

Evidenci di homi vivanta en la regiono di nuna Kosta Rika evas de 10 mil yari ante nun. Nicoya peninsulo, en la nordo di lando, esis la maxim sudala punto ube l'influo di Nahuatl populo trovesis.

Kirko Inmaculada Concepción ("senmakula gravidesko"), l'unesma konstruktita da Hispani, en la 1560a yari.

L'unesma Europano qua arivis en la regiono esis Cristoforo Colombo ye la 18ma di septembro 1502[1]. Dum la kolonial epoko, la regiono esis la maxim sudala provinco de la Kapitenio di Guatemala. Hispaniani konsideris la regiono nefacila por vivar, pro lua poka precoza rekursi. Nur en la yaro 1562 Juan Vásquez de Coronado fondis l'urbo di Cartago[1]. Hispania interdiktis komerco inter la regiono e Panama, lore parto di la Vice Rejio di Nova Granada. La regiono restis povra e poke populizita por la manko di mineyi di oro ed arjento[2]. Kosta Rika deskriptesis kom "la maxim povra e mizeroza Hispana kolonio en Amerika" da un Hispaniana guberniestro, en 1719[3].

Flago di Kosta Rika.

Kosta Rika divenis nedependanta de Hispania ye la 15ma di septembro 1821 kom parto di la kapitenio di Guatemala, qua unionis su a Mexikia. Agustín de Iturbide, chefo di la provizora guvernerio, divenis Mexikian imperiestro.

Kande un revoluciono renversis Agustín de Iturbide, un nova kongreso permisis Central-Amerikana regioni decidar lua propra futuro. Do, la Federala Republiko di Central-Amerika kreesis. Kosta Rika abandonis la federuro en 1838. En la 31ma di agosto 1848 José María Castro Madriz deklaris Kosta Rika un naciono suverena e nedependanta, e divenis lua unesma prezidanto.

En la komenco dil 19ma yarcento komencis la plantacajo di kafeo en Kosta Rika. Lando komencis exportar ol en 1843, e balde ol divenis la precipua kultivo. Kafeo kontinuis la precipua richeso-fonto dum la 20ma yarcento. Kosta Rika exportis ol tra la portuo di Puntarenas. La precipua konsumeri por Kosta-Rikana kafeo esis la Europani, do balde divenis importanta konstruktar un fervoyo vers Karibeana portuo di Limón. Ta fervoyo inauguresis en 1890.

Kande William Walker arivis en Nikaragua e konquestis povo en ta lando, Kosta Rikana guverno konsideris il un menaco. En la 27ma di februaro 1856 prezidanto Juan Rafael Mora Porras obtenis de Kostarikana kongreso permiso por deklarar milito kontre la trupi di Walker, ed en 20 di marto sam yaro, en Santa Rosa batalio, stranjera forci vinkesis.

Historiale, Kosta Rika esas un di la maxim pacoza e stabila landi dil mondo. Tamen, de la fino dil 19ma yarcento til nun lando havis violenta periodi en lua historio. De 1917 til 1919 generalo Federico Tinoco Granados guvernis kom diktatoro til esar ekpulsita de povo. En 1948 José Figueres Ferrer komandis revolto pos disputar prezidantal elekti kontre Rafael Ángel Calderón Guardia e Otilio Ulate Blanco. La revolto kauzis plu kam 2,000 morti. La rebeli formacis uniono qua guvernis lando, abolisis militala forci e skribis nuna konstituco.

Pos la stato-stroko, José Figueres Ferrer divenis nacionala heroo e vinkis l'unesma prezidantal elekto pos la konstituco, en 1953. Pos ta dato til nun ja okuris 13 prezidantal elekti, lasta en 2010.

Politiko[redaktar | edit source]

Nuna prezidanto Luis Guillermo Solís.

Kosta Rika esas la maxim stabila republiko di Central-Amerika, kun plu kam 59 yari di demokratio. Lua prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 4 yari. L'exekutiva povo anke havas du vice-prezidanti. Pos 8 di mayo 2014 guvernas lando Luis Guillermo Solís.

La legifala povo kompozesas da la parlamento qua havas unika chambro, la Nacional Asemblajo (Asamblea Legislativa) kun 57 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo. Ne existas senato.

La supra korto esas la maxim alta instanco di judiciala povo ed esas kompozata da 22 judiciisti elektita por 8 yari da Nacional Asemblajo. Nuna prezidanto di supra korto esas Luis Paulino Mora Mora.

Nuna konstituco adoptesis en 1949 ed esas un di poka nuna konstituci qua konsideras un religio, katolikismo, l'oficala religio dil stato, en lua artiklo 75ma[4].

Geografio[redaktar | edit source]

Plajo Hathan, en la insulo del Coco.
Volkano Arenal.

Kosta Rika jacas en Central-Amerika, inter la latitudi 8° e 12º norde de Equatoro. Lua litoro havas 1,228 kilometri di extenso, di qui 212 km en Karibeano e 1016 km en Pacifiko. Ol anke havas 309 km di frontieri en nordo kun Nikaragua e 639 km en sudo e sud-westo kun Panama.

La maxim alta monto di Kosta Rika esas Cerro Chirripó, kun 3,819 metri di altitudo, la 5ma maxim alta de Central-Amerika. La maxim alta volkano esas Irazú, kun 3,411 metri di altitudo. Existas 14 volkani en Kosta Rika, di qui 6 havis aktivesi dum lasta 75 yari.[5]

Lando anke havas multa insuli. Le precipua esas Calero insulo (151.6 km², la maxim granda di lando), e Isla del Coco (24 km²) qua distas 300 km de la kontinento.

La klimato di lando esas tropikala kun du sezoni en granda parto dil teritorio. La sika sezono - nomizita verano ("somero") por lokala habitanti - de decembro til aprilo, e la pluvoza - (inverno, "vintro") - de mayo til novembro. "Vintro" preske koincidas kun la sezono dil uragani en l'Atlantiko.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Fabrikerio di mikrokomponenti de Intel en Kosta Rika.
Naturala peizaji di Kosta Rika atraktas stranjera turisti.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Kosta Rika.

Nune turismo esas la precipua fonto di revenuo por Kosta-Rikan ekonomio.[6] La majoritato dil turisti venas de Usa, Kanada, e de l'Europana Uniono.[6] Lando havas regioni por ekoturismo e kun variita peizaji (plaji, boski, montala regioni), e bona substrukturo di hoteli. La saneso-turismo e l'aferala-turismo ank esas importanta.

L'exportacajo di agrokultivada vari (banano, kafeo, sukro, kakao, ananaso) kontinuas esar importanta. Kosta-Rikana kafeo konsideresas di bona qualeso. Lando havas cirkum 8,000 hektari di tereni por kultivado sen l'uzado di insekt-ocidili ed altra kemiala produkti.

La industrio di komponenti por komputori (Intel havas fabrikerio di mikrocirkuiti ibe) esis responsebla por 20% de la exportacaji e 4.9% de KLP til 2014.

Demografio[redaktar | edit source]

Demografiala kontado en 2011 trovis 4,301,712 habitanti. Blanki e mestici esis 83.63%, dum ke 1.05% esis nigri, 6.12% mulati, 2.4% indijeni, 0.2% Chini, e 6.6% altra. Kristanismo esas la precipua religio e, segun la konstituco adoptita en 1949 katolikismo esas l'oficala religio di lando.

La precipua urbo esas San Jose. Altra importanta urbi esas Alajuela e Cartago.

Kulturo[redaktar | edit source]

En Kosta Rika la kulturi de Central-Amerika e Sud-Amerika kunfuzas. La nordo di lando recevis Nahuatl influo, dum ke la sudo recevis Chibcha influo. La koquarto mixuras Indijena, Hispana, Afrikala ed multa altra influi, ma esas simila a de altra Central-Amerikana vicini.

En la literaturo la maxim notora skriptisto esas Oscar Núñez Oliva. En la folklorala muziko la precipua exempli originas de Nicoya peninsulo (de Maya kulturo) e de Atlantiko (Afro-Karibeana muziko). La precipua lokala ritmi esas tambito e punto. Ta lasta dividas su en punto guanacasteco (de la provinco di Guanacaste) e punto sancarleño, (de l'urbo San Carlos, en la provinco di Alajuela). Diversa ritmi de Usana o Karibeana origino esas populala en Kosta Rika: calypso, soca, reggaeton, Tex-Mex, rumba, salsa, rock, Hip hop, edc.

Claudia Poll, Kostarikana natistino.

Futbalo esas la maxim populala sporto di lando. En 1996 natistino Claudia Poll ganis l'unesma ora medalio en l'Olimpiala Ludi por Kosta Rika, en natado. Lia fratino Silvia Poll ganis arjenta medalio pri natado en l'Olimpiala Ludi en Seoul, 1988.

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Costa Rica - History & Culture
  2. "A Brief History of Costa Rica: Colonial Times". URL vidita ye 21 di decembro 2007.
  3. Shafer, D. Michael (1994). Winners and losers: how sectors shape the developmental prospects of states. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press
  4. Constitución Política de la República de Costa Rica 1949.
  5. List of volcanoes in Costa Rica (in Angla). Wikipedia. URL vidita ye 13 di mayo 2014.
  6. 6.0 6.1 Luis Ramírez Salazar (22 di januaro 2015). Visitas de turistas al país incrementó 4,1% el año anterior (in Hispana). URL vidita ye 22 di januaro 2015.