Krajna - nazwy lokalne

opracowała
BARBARA SZLEZER

Sępólno Kraj. październik 2002r.

Wstęp

Celem pracy jest przedstawienie pochodzenia nazwy mojego miasta oraz okolicznych miejscowości. Miasto Sępólno Krajeńskie jest obecnie miastem gminnym i powiatowym. Regionalnie związane jest z Krajną.
W związku z powyższym ,że powstawanie nazw na tym i nie tylko na tym terenie związane ściśle było z osadnictwem ludności sięgających zamierzchłych czasów oraz z wydarzeniami historycznymi postanowiłam nie tylko wyjaśnić etymologię nazw ,ale także wzbogacić treść właśnie o osadnictwo i dzieje historyczne związane z Krajną ,co będzie stanowić mój pierwszy rozdział pracy. Następnie przedstawię położenie i wczesne dzieje Sępólna Kraj. Kolejny rozdział poświęcę omówieniu nazw miejscowości należących do gminy Sępólno oraz nazw gmin i miejscowości wchodzących w skład powiatu.
Muszę nadmienić ,że korzystałam z różnych źródeł i publikacji dostępnych w bibliotekach na terenie mojego miasta. Dość obszerne informacje znalazłam na temat np. Krajny, Sępólna, Więcborka, Kamienia. Natomiast o innych mniejszych miejscowościach takich jak: Sikorz, Piaseczno itp. brak jest szczegółowych przekazów, zwłaszcza z okresu najwcześniejszego.


Rozdział I

Położenie i zarys osadnictwa na terenie Krajny

Krajna to region leżący na Pojezierzu Krajeńskim. Podobnie jak to stało się na innych terenach Polski, również i tu rzeźba powierzchni i jej sieć wodna ukształtowały się w wyniku działania lodowca. Po zakończeniu epoki lodowcowej i po ostatecznym ustabilizowaniu się klimatu flora i fauna na tym obszarze stopniowo upodobniły się do form współczesnych .Wówczas, a nastąpiło to prawdopodobnie w młodszej epoce kamiennej, od południa zaczęły docierać na tereny Krajny gromady ludzkie ,które z upływem czasu przechodziły do osiadłego trybu życia. Najstarsze osady powstawały przeważnie na wzgórzach morenowych w pobliżu jezior i strumieni. Ludność tu głównie trudniła się rolnictwem.1
W pierwszych wiekach naszej ery przez tereny Krajny wiodło jedno z odgałęzień szlaku bursztynowego. Trasa prowadziła z Wielkopolski przez Nakło, Więcbork, Sępólno Kraj, Tucholę, Czersk i Starogard do Gdańska. Świadczy to o stosunkowo wysokim poziomie życiowym niektórych grup starszyzny rodowej wśród naszych przodków, którzy sprzedawali kupcom miejscowe produkty, a nabywali zbytkowe wyroby. Zetknięcie się naszych przodków z kupcami rzymskimi wpływało na przyśpieszenie rozkładu wspólnoty pierwotnej wśród Słowian. We wczesnym średniowieczu ok. IV-V w. zaczęły się organizować państewka plemienne. Powstały one również na Pomorzu. Pomorze w okresie plemiennym stanowiło jednolitą pod względem etnicznym jednostkę terytorialną ,sięgającą od Wisły do Odry, było jednak zróżnicowanie polityczne. W granicach terytorialnych tych organizmów politycznych znalazły się również obszary ,które później nazwano Krajną. Należy jednak dodać ,że istnieją pewne niezgodności co do przebiegu granicy Krajny. Wiadomo, że leżała ona między Pomorzem a Wielkopolską. Inni sądzą, że obszary Krajny wchodziły w skład Wielkopolski ,a granica plemienna między Polanami a Pomorzanami rozciągała się wzdłuż biegu rzeki Kamionki i Dobrzynki.2
Nazwa "Krajna" po raz pierwszy pojawiła się w 1286 roku w przywileju wydanym w Pyzdrach przez księcia Przemysława II, jednak bez określenia dokładnych granic .Uważa się jednak ,że nazwa ta funkcjonowała już wcześniej i przyjmuje się, że została użyta przez Bolesława Krzywoustego w 1113 roku ,kiedy te ziemie przyłączył do Wielkopolski.3
Przed ukształtowaniem się państwa polskiego tereny Krajny należały do bardzo zalesionych. Cała jej południowa część była w zasięgu Puszczy Nadnoteckiej. Część północna stanowiła przedłużenie Borów Tucholskich. Tereny te ze względu na silne zalesienie i posiadające nie najlepszą glebę nie zostały w okresie wczesnego średniowiecza zbytnio zasiedlone. Oprócz grodzisk istniały wśród lasów stałe zamieszkałe warowne osady, zwane osiekami lub zasiekami. Zmiana w tym zakresie nastąpiła w czasach późnego średniowiecza , zwłaszcza w XIII i XIV wieku, kiedy na ziemiach polskich rozwinął się intensywny ruch osadniczy na prawie czynszowym. O ile do XII wieku nieliczne osady powstawały głównie na obszarach nizinnych nad rzekami, o tyle od XIII wieku rozpoczęło się karczowanie lasów i osiedlanie ludności na wzgórzach. Podaje się ,że w przeciągu 100 lat (XII-XIII w.) powstało 17 nowych osad.(Niektóre źródła podają ,że było ich znacznie więcej).Prawdopodobnie do 1300 roku powstały takie osady jak : Wałdowo, Trzciany, Pęperzyn, Suchorączek,Wiśniewka, Lutowo, Kamień, Obkas, Orzełek, Duża Cerkwica, Tonin, Dziechwo, Witkowo, Płocicz, Wąwelno, Sitno.
Kolejna faza osadnictwa przypada na czasy panowania Kazimierza Wielkiego na tzw. prawie niemieckim. W kolonizacji niemieckiej obok przedstawicieli duchowieństwa i rycerzy uczestniczyli głównie chłopi i mieszczanie. Napływ kolonistów niemieckich na tereny Krajny spowodował też skutki ujemne, gdyż między ludnością polską a napływową dochodziło do licznych konfliktów. Rodziły się też spory językowe ,przenosząc się do szkół i administracji. Wpływowi osadników niemieckich należy przypisać germanizację starych nazw miejscowości np. od XV wieku Więcbork noszący do tej pory nazwę Wansowno przyjmuje nazwę Wicburg ,a Sępólno -Sempelburg. Na okres XIV i XV wieku przypada wiele lokacji nowych osad , ponieważ ponownie przystąpiono do zasiedlania i organizowania nowych osad . W tym czasie powstają m .in. takie miejscowości jak: Śmiłowo ,Jastrzębiec, Zakrzewek, Sypniewo ,Runowo i inne.
Kazimierz Wielki, znany jako dobry gospodarz i wykazujący wiele troski o rozwój gospodarczy kraju lokował wiele wsi i miast ,co znalazło swoje odzwierciedlenie też na Krajnie. Za jego panowania miasta północnej Krajny otrzymały magdeburskie prawa miejskie ; Kamień w 1359 roku, Sępólno w 1360 roku ,a Łobżenica w 1366 roku. Odtąd też północno wschodnia Krajna stała się obszarem postępującego rzemiosła i handlu.
W XV wieku obserwuje się dalszy rozwój akcji osadniczej .Powstają nowe wsie : Zalesie ,Sikorz, Borzyszkowo, Zboże, Witunia, Lutówko, Świdwie i wiele innych.
Tempo osadnictwa zmalało w następnym stuleciu, co wiązało się z powstaniem gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej i licznego zbiegostwa chłopów uchylających się od ciężarów feudalnych. Również kolejne okresy historyczne nie sprzyjały osadnictwu, ponieważ w XVII i początku XVIII wieku tereny Krajny stały się jednym z terenów wojny ze Szwedami. Ludność z tych terenów broniła się ucieczką do Brandenburgii. Reszty dopełniła zaraza ,która zdziesiątkowała ludność. W okresie rozbiorów Polski Krajna stanowiła część Prus zachodnich.3
Reasumując powyższe rozważania największy ruch osadniczy na terenie Krajny miał miejsce od XIV do XVI wieku i w związku z tym, w tym czasie najwięcej lokowano nowych wsi i miast.

 


Rozdział II

Historia, położenie i pochodzenie nazwy miasta Sępólna Krajeńskiego

Miasto i gmina Sępólno Krajeńskie leży na zachodzie województwa kujawsko-pomorskiego pomiędzy 53o a 54o szerokości północnej i pomiędzy 17o a 18o długości wschodniej. Obszar gminy graniczy na północy z gminą Kamień Krajeński, a od wschodu z gminami: Kęsowo i Gostycyn, od południa z gminami Więcbork i Sośno. Granice gminy poza małymi odcinkami wykreślone są sztucznie. Najbardziej naturalna jest granica zachodnia, która biegnie wzdłuż lasów Nadleśnictwa Runowo. Granica ta stanowiła do roku 1939 zachodnią granicę państwa. Sępólno Kraj. jest gminą średniej wielkości (15.544 mieszkańców). Swym obszarem (229 km2.) obejmuje znaczną część Pojezierza Krajeńskiego. Miasto znajduje się na przecięciu tras: Poznań-Gdynia i Warszawa- Bydgoszcz- Koszalin- Kołobrzeg.
Pierwsze informacje na temat osady, na której miejscu znajduje się dzisiejsze miasto pojawiło się w kronikach XI wieku. Zamieszkiwał ją ród Komierowskich, rycerzy wsławianych w walkach o Pomorze. Z kroniki rodu wynika, że został on sprowadzony do Polski z Czech wraz z Dąbrówką. Pierwotnie nazywali się Bossutami. Mieszko I nadał im dobra koło Gniezna, oraz w Komierowie, dzisiejszej wsi leżącej 7 kilometrów na południowy wschód od Sępólna.
Jednak dopiero w 1359 roku osada zaczęła się rozbudowywać pod patronatem i władzą Hektora Ostroroga z Pakości. W rok później osada staje się miastem na mocy prawa magdeburskiego. Przywileju tego udzielił miastu i rodowi Ostrorogów król Polski Kazimierz Wielki.
Nazwa Sępólno w dokumentach niemieckich nazywana była: Sempelbork i kilkokrotne zmieniała swoją nazwę, ok. roku 1360 nazywane było Sampolno, 1388r. Sampulburg ,1393r. Sempelborg, 1409r. Samppilborg, 1422r. Sampolburg, 1456r.Samplbor. Najprawdopodobniej nazwa naszego miasta, której nie poświadcza słownik języka polskiego pochodzi od wyrazu sąpole. W języku rosyjskim znany jest wyraz supolje ,co oznacza pola pograniczne, sąsiadujące ze sobą.5
XV wiek jest dla miasta okresem walk i pożogi. Zaczynają je nękać najazdy krzyżackich komturów. W 1409 roku Sępólno zostało prawie całkowicie spalone. Uciążliwa dla miasta była również wojna trzynastoletnia z Krzyżakami. W 1496 roku Sępólno zostało podzielone pomiędzy dwóch synów sędziwego Ostroroga-Stanisława i Mikołaja, którzy przyjęli nazwisko Sępelborskich.
XVI wiek przynosi nowego właściciela Sępólna. Stał się nim Mikołaj Zebrzydowski, który pojął za żonę córkę byłego właściciela. Po jego śmierci Sępólnem władał ród hrabiego Aleksandra Potulickiego. W tym czasie panowała zaraza morowa, w wyniku której zginęło 1000 osób.
W XVII wieku Polska znalazła się pod zaborami. Sępólno zostało zagarnięte przez Prusy. Miasto było wówczas reprezentowane przez burmistrza Gotlieba Schuberta. Jeśli chodzi o ludność Sępólna, to większość stanowiła ludność żydowska, było to ok.40% mieszkańców.
W okresie zaborów miasto nie miało warunków rozwoju z braku inwestycji przemysłowych. Sępólno wróciło do Polski w 1920 roku w wyniku traktatu wersalskiego i stało się siedzibą nowo utworzonego powiatu.
W latach 1939-1945, czyli w czasie trwania II wojny światowej powiat sępoleński był częścią okręgu Rzeszy Niemieckiej Gdańsk- Prusy Zachodnie. Powiat dzielił się na gminy, które terytorialnie pokrywały się z przedwojennym podziałem administracyjnym. Nazwa Sępólno też uległa zniemczeniu i nosiła nazwę Sempelburg. Działania wojenne okresu II wojny światowej, deportacje ludności powiatu, masowe przesiedlenia zakłóciły życie gospodarcze i nie stwarzały korzystnych perspektyw rozwojowych powiatowi Sępoleńskiemu.
W roku 1945 powiat Sepoleński obejmował powierzchnię 681 km2.i pod względem administracyjnym dzielił się na 3 miasta i 6 gmin wiejskich. Pierwsze lata powojenne były okresem częstych wahań w liczbie ludności. Decydowały o tym ruchy migracyjne, jakie miały miejsce na terenie powiatu do 1950 roku. W tym czasie trwał odpływ ludności niemieckiej za Odrę i napływ osadników zza Bugu i Polski Centralnej. W 1955 roku ludność powiatu osiągnęła poziom przedwojenny -61,5 tysiąca osób, a w kolejnych latach przyrost naturalny sukcesywnie się zwiększał6.
W okresie powojennym zaszły również zmiany w strukturze społeczno- zawodowej ludności. Zaczęło wzrastać zatrudnienie ludności w mieście ,co było związane z powstawaniem zakładów przemysłowych i usługowych. Wzrost ludności powodował rozbudowę miasta. Zaczęły powstawać nowe osiedla i nowe ulice. Władze nadawały im różnego rodzaju nazwy, które pogrupować można w następujący sposób:
· Od nazwisk ludzi zasłużonych np. Oś. Juliusza Słowackiego, Tadeusza Kościuszki, Elizy Orzeszkowej, Władysława Broniewskiego
· Od obiektów znajdujących się w pobliżu np. Kościelna, Młyńska, Szkolna, Kolejowa
· Od połączeń komunikacyjnych z innymi miejscowościami np. Chojnicka, Komierowska, Koronowska

 

Rozdział III

Nazwy lokalne na terenie powiatu sępoleńskiego.

Obecnie w skład powiatu sępoleńskiego wchodzą 4 gminy tj. Gmina :Sępólno, Więcbork, Sośno i Kamień Krajeński. Sępólno zostało omówione w poprzednim rozdziale. Jeśli chodzi o pozostałe siedziby gmin to proces ich powstawania związany też był z osadnictwem na Krajnie. I tak Więcbork we wczesnym średniowieczu był grodem, który został nazwany "Wanszowna"-Wiązowna. Jako miasteczko istniało w 1385 roku i stanowiło pierwotną posiadłość Marka z Pęperzyna. Następnie przeszło ono pod władanie Zebrzydowskich, później Gorczynskich, a od XVII wieku do czasów rozbiorów stanowiło własność Potulickich. Za ich staraniem miejscowość ta w 1767 roku otrzymała prawa miejskie. Pod wpływem osadników niemieckich następuje zniemczenie nazwy Wiązowno na Wicborg (Więcbork)7.
Drugą co do wielkości gminą jest Kamień Krajeński. Miasto i gmina Kamień leży w północnej części powiatu Sępoleńskiego przy trasie kolejowej Bydgoszcz-Koszalin. Zajmuje ok. 365 hektarów i liczy 2400 mieszkańców. Nazwa Kamień Krajeński, którego pierwotna nazwa brzmi Wawrzyszkowo. Od XII wieku miejscowość stanowiła własność arcybiskupa Gnieźnieńskiego. W 1389 roku arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki lokował miasto na prawie magdeburskim nadając mu nazwę Kamień. Od przepływającej rzeki Kamionki. Miasto wraz z okolicznymi wsiami do1772roku stanowiło tzw. Klucz kamieński i przez cały ten czas podlegało arcybiskupstwu gnieźnieńskiemu8.
Kolejną gminą wchodzącą w skład powiatu Sępoleńskiego jest Sośno, które leży w południowo- zachodniej części powiatu. Jest gminą typowo rolniczą, 75% powierzchni stanowią grunty rolne. Pierwsze wzmianki o osadzie Sośno sięgają XIII wieku, a sama nazwa pojawiła się w 1441 roku. Najprawdopodobniej nazwa wywodzi się od dużej ilości lasów sosnowych, które tą okolicę porastały.
Dużą wioską na terenie gminy i powiatu Sępólno jest Wałdowo, które zaliczane jest do najstarszych osad na obszarze Krajny. Powstało ono w 1289 roku, a jego pierwszymi właścicielami byli Wałdowscy. W dokumentach pierwsza nazwa Wałdowo pojawiła się w 1311 roku ,a od 1388 roku wieś występuje pod nazwą Wałdowo lub Wałdowie9.
Inną, znaną miejscowością znajdującą się w okolicach Sępólna jest Komierowo. Wieś zamieszkana była przez blisko 900 lat przez tę samą rodzinę- Komierowskich herbu Pomian, wywodzących się od Bossutów, którzy to nazwisko przyjęli od nazwy wsi. Natomiast nazwa wsi Komierowo po raz pierwszy pojawia się w roku 1376. Warto nadmienić, że ród Komierowskich został sprowadzony z Czech wraz z Dąbrówką i Mieszko I nadał im dobra koło Gniezna, w Komierowie i Włościborzu.10

Najbliżej Sępólna są położone wsie:
- Sikorz, wieś, która istnieje od 1424 roku, pierwotna nazwa to Szykorys,
- Włościbórz istnieje od 1373 roku, nazwa ulegała kilkakrotnym zmianom, i tak: 1728- Zasowo, 1546- Włościbór, 1728- Zościbór, wieś w posiadaniu Wałdowskich, którzy pisali się też Włościborskimi,
- Trzciany w1432 roku należały do dobra Trzciańskich od których przyjęły nazwę, pierwotna nazwa to Trzcyany,
- Lutowo istnieje od 1370 roku pierwsza nazwa -Lutau, stanowiła własność kościelną i należała do tzw. Klucza kamieńskiego
- Dziechowo-notowane od 1259 roku jako wieś Zdziechowo do którego przynależało pobliskie Piaseczno (Petznick) oddane i zapisane było miechowitom św. globu w Gnieźnie, jako uposażenie kościoła w Sępólnie. Do XIX wieku było własnością Kościoła.
- Niechorz- wieś od 1432 roku zmieniła nazwę i tak w 1506 roku Nychorz, 1653 Niechocz
- Wiśniewka (Wisniewko) powstała w 1412 roku należała do hrabiego Potulickiego, który chciał tu przed wojną szwedzką założyć miasto, czego śladem są szerokie ulice, miało się ono nazywać Gogolinem od tutejszego jeziora11.

Jako, że Krajna związana była historycznie z dziejami Niemiec przedstawiam wykaz wszystkich miejscowości leżących na terenie powiatu Sępoleńskiego oraz ich nazwy niemieckie, a także przybliżone daty powstania tych miejscowości. I tak:

GMINA KAMIEŃ KRAJEŃSKI - tab.1

Nazwa polska

Nazwa niemiecka

Data powstania

Antoniewo

Antoniewo

1863

Dąbrowa

Eichsiedel

1819

Duża Cerkwica

Gross Zirkwitz

1217

Filipowo

Philippshohe

1848

Niwy

Blumfelde

1354

Nowa Wieś

Annafeld

1812

Obkas

Oberwalden

1217

Orzełek

Wordel

1217

Płocicz

Plotzig

1260

Witkowo

Wittkau

1259

Zamarte

Jacobsdorf

1354

GMINA SĘPÓLNO KRAJEŃSKIE - tab.2

Nazwa polska

Nazwa niemiecka

Data powstania

Chmielniki

Hopsengarten

1653

Dziechowo

Sechau

1259

Grochowiec

Mullerhof

1849

Iłowo

Illowo, Ihlau

1370

Jazdrowo

Hirschhagen

1653

Kawle

Kawlen

1496

Komierówko

Kleinwallusch

1744

Komierowo

Wallbusch

1376

Lutowo

Gross Lutau

1370

Lutówko

Klein Lutau

1511

Lutówko-Młyn

Klein Lutau Muhle

1773

Niechorz

Neuhorst

1432

Piaseczno

Petznick

1366

Radońsk

Waldraden

1432

Siedlisko

Mathildenhof

1653

Sikorz

Schonhorst

1424

Świdwie

Schwiede

1552

Teklanowo

Theklashof

1903

Wałdówko

Hofwaldau

1484

Wilkowo

Wulfsiedel

1362

Wiśniewka

Kirschwiesen

1412

Włościbórek

Klein Lossburg

1750

Wysoka Krajeńska

Hohenfelde

1511

Zalesie

Salesch

1420

Zboże

Grunlinde

1453

GMINA SOŚNO - tab.3

Nazwa polska Nazwa niemiecka Data powstania
Borówki Borowke 1744
Dębiny Eichfelde 1766
Dziedno Dzidno 1310
Jaszkowo Buchheim 1483
Morucin Falkental 1374
Olszewka Maienthal 1488
Płosków Lindenbuden 1766
Przepałkowo Zempelfeld 1429
Roztoki Klotzbuden 1767
Sitno Sittnow 1300
Szynwałd Schonwalde 1766
Tonin Grosstonen 1225
Tuszkowo Bischofstal 1288
Wąwelno Lindenwald 1290
Wielowicz Gross Wlwitz 1432
Zielonka Gundhal 1834

GMINA WIĘCBORK - tab.4

Nazwa polska Nazwa niemiecka Data powstania
Dalkowo Dalkeshof 1850
Dorotowo Dorotheenhof Kol. 1830
Frydrychowo Friedrichsau 1830
Górowatki Joachimstal 1597
Jastrzębiec Falkendorf 1445
Jeleń Lilienhecke 1853
Karolewo Karlshof 1876
Katarzyniec Katharinendorf 1800
Lubcza Lubcza 1534
Ludwikowo Ludwigshof 1802
Łukowo Lukowo 1260
Młynki Muhlekawel 1766
Nowy Dwór Neuhof 1674
Puszcza Rothof 1850
Runowo Krajeńskie Ruhnau 1325
Sypniewo Sypniewo 1380
Śmiłowo Schmilowo 1405
Zgniłka Gnilke 1511
Zakrzewek Seemark 1453
Zabartowo Bartenau 1279
Witunia Wittun 1444

Zakończenie

Po wnikliwej analizie dotyczącej powstawania nazw lokalnych nasuwają się następujące wnioski, że powstawanie nazw lokalnych było nieodłącznie związane z osadnictwem sięgającym już epoki kamiennej, a także ze stopniowym przechodzeniem ludności do prowadzenia osiadłego trybu życia. Niemały wpływ wywarł też proces powstawania państw plemiennych, a także planowe akcje osadnicze na terenie Krajny ( np. czasy Kazimierza Wielkiego ). Największe nasilenie osadnictwa na tereny Krajny przypadło na okres od XIV do XVI w. W tym też okresie pojawia się najwięcej lokacji nowych miejscowości, a co za tym idzie nowych nazw. Nazwy miejscowości często ulegały zmianom, ale nieznacznym ( np. Sępólno - Sembelburg, Więcbork - Wiecburg itp.) Wpływ na nazewnictwo znacząco wywierali osadnicy niemieccy, których na terenie powiatu sępoleńskiego był znaczny procent ( np. w 1783 r. Niemcy stanowili 40,1 % ogółu ludności ). Ponad to losy powiatu sępoleńskiego, jak i Krajny związane były w wielu okresach historycznych z Niemcami. Przytoczę tu chociażby czasy krzyżackie, zabory Polski, czy okres II wojny światowej. Stąd duże wpływy niemieckie na tych terenach, co znalazło również swoje odzwierciedlenie w niemieckim nazewnictwie miejscowości. Często były to zmiany formalne, albowiem zmieniała się pisownia, a brzmienie nazw pozostawało " jakoby bez zmian". W większości przypadków nazewnictwo, które kształtowało się od zarania dziejów pozostało bez większych zmian. Zmiany w nazewnictwie bardziej dotyczą samych nazw ulic w miastach: Sępólno, Kamień Kraj, czy Więcbork. Zmieniano je pod wpływem przeobrażeń ustrojowych, jakie miały miejsce po 1989r. w Polsce. I tak np. w Sępólnie Kraj. zmieniono nazwę ulicy z 22 lipca na Hallera. Oprócz tego miasta te rozbudowują się, w związku z czym, nowo powstałym ulicom nadaje się nowe nazwy np. w Sępólnie Kraj. ul. Zielona, Kwiatowa, Turystyczna itp. Jeśli chodzi o perspektywiczne przekształcenia w nazewnictwie miejscowości lokalnych, to nie widzę tu jakiejś rewolucji. Nie sądzę też by zaczęły powstawać nowe miasta czy wsie na terenie Krajny. Jedynie, jak już wspomniałam miasta i wsie się rozbudowują w związku z czym proces tworzenia nowych nazw dla ulic, placów, czy osiedli będzie trwał.

Przypisy

1. F. Żmudziński, Rozwój Sępólna i okolic na tle dziejów Krajny do 1914 roku Bydgoszcz 1974, s.58-62

2. Praca zbiorowa, Szkic monografii miasta Więcborka, Więcbork 1993, s.15-20

3. Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski t. I, Poznań1875, s.158

4. F. Żmudziński, op.cit., s. 70-20, praca zbiorowa, Dzieje Sępólna i okolic Bydgoszcz 1794 s. 55-62

5. S. Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin, Warszawa- Wrocław-Kraków, Zakład Narodowy Ossolińskich 1984, s.120

6. Dzieje Sępólna … op.cit. ,s. 89-131

7. S. Rospond, op. cit.,s.132 Słownik Geograficzny…,op.cit, s.520-521

8. Ibidem, s.87-88

9. Ibidem, 520-521

10. T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej Poznań 1888 s.184

11. Słownik Geograficzny…, op.cit, s.45, 512, 610

12. Krajeńskie zeszyty historyczne, 80 rocznica powstania Powiatu Sępoleńskiego 1920-2000, Sępólno 2000, s.61-64

Bibliografia

1. Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, Poznań 1875

2. Praca zbiorowa, Dzieje Sępólna i okolic, Bydgoszcz 1974

3. Praca zbiorowa, Krajeńskie zeszyty historyczne, Sępólno 2000

4. Praca zbiorowa, Szkic monografii miasta Więcborka, Więcbork1993

5. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego pod red. B.Chlebowskiego, Warszawa1890

6. S. Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin, Warszawa-Wrocław-Kraków 1984

7. P. Szafran, Osadnictwo historycznej Krajny w XVI-XVIII w.,Gdańsk1961

8. F. Żmudziński, Rozwój Sępólna i okolic na tle dziejów Krajny do 1914r., Bydgoszcz 1974

9. T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, Poznań 1888r.