۱۳۸۴/۶/۲۶ - 7:37:00

   نسخه چاپي خبر   اين صفحه را براي دوستان خود بفرستيد
 مطالب مرتبط
محمدرضا نصيري، دبير فرهنگستان زبان و ادب فارسي شد
فرهنگستان زبان و ادب فارسي نشست هاي تخصصي برگزار مي کند
دكتر حسن حبيبي : براي تشكيل كتابخانه ديجيتال به يك پروتكل فارسي احتياج داريم
فرهنگستان زبان و ادب فارسي 15 ساله شد
26 شهريورماه روزي است كه نخستين جلسه شوراي فرهنگستان زبان و ادب فارسي در شهريورماه سال 1369 در محل نهاد رياست جمهوري برگزار شد. شورای عالی انقلاب فرهنگی، هفده تن از صاحب نظران برجسته زبان فارسی را برای عضويت در شورای فرهنگستان به ریاست جمهوری معرفی کرد.

تهران- میراث خبر
سایت کتاب- گروه گزارش - مهبود مهرنوش: 26 شهريورماه روزي است كه نخستين جلسه شوراي فرهنگستان زبان و ادب فارسي در شهريورماه سال 1369 در محل نهاد رياست جمهوري برگزار شد.
در بدو تاسیس فرهنگستان، شورای عالی انقلاب فرهنگی، هفده تن از محققان و ادیبان و صاحب نظران برجسته زبان و ادب فارسی را انتخاب و برای صدور حکم عضویت در شورای فرهنگستان به ریاست جمهوری معرفی کرد كه اين اعضا به دعوت وزارت فرهنگ و آموزش عالي (وزارت علوم، تحقيقات و فناوري امروز) در نخستین جلسه شورای فرهنگستان كه در 26 شهريورماه 1369در محل نهاد ریاست جمهوری برگزار شد، حضور يافتند.
ضرورت و اهميت تاسيس فرهنگستان زبان فارسي با بررسي و مطالعه پيشينه انجمن هاي ادبي دوره قاجار كه پيشگامان معادل سازي براي واژه هاي فرنگي بوده اند به خوبي آشكار مي شود كه اين امر بعدها كار اول فرهنگستان اول شد.
اما اندیشه تاسیس سازمانی رسمی به نام فرهنگستان، از آنجا پدید آمد که عده ای از بیدار دلان اهل درد، که در زبان و ادب فارسی حق آب و گل داشتند، زبان پرسابقه فارسی را، که حامل فرهنگی پرمایه و درخشان است، در معرض خطر تجاوز و کج اندیشی شماری نا اهل دیدند، که به بهانه اصلاح و پرورش آن، درصدد وضع واژه ها و اصطلاحات و نشاندن آنها به جای کلمات عربی بر آمده بودند. از این رو، پیش از تاسیس فرهنگستان ایران(فرهنگستان اول)در سال 1313 ، ابتدا وزارت معارف درصدد برآمد انجمن هایی متشکل از کارشناسان و ارباب فن برپا کند که آکادمی طبی نخستین گام در این راه بود. جلسه های آن آکادمی با شرکت چند تن از پزشکان معروف و دانشمند برگزار می شد. معادل فارسی" فرهنگستان" در برابر واژه بیگانه " آکادمی" در این زمان انتخاب و سرانجام در 29 اردیبهشت 1314 فرهنگستان ایران تشکیل شد. برخی از اعضای پیوسته فرهنگستان ایران عبارت بودند از: ملک الشعرا بهار، علامه دهخدا، محمد علی فروغی، ابوالحسن فروغی، سعید نفیسی، سید نصرالله تقوی، رضازاده شفق، بدیع الزمان فروزانفر،علی اصغر حکمت، عبدالعظیم خان قریب، حسین گل گلاب، رشید یاسمی و از اعضای وابسته فرهنگستان نیز می توان از محمد علی جمال زاده، فخر ادهم، کریستین سن(دانمارک) و هانری ماسه( فرانسه) نام برد.
فضای سیاسی حاکم آن زمان، فرهنگستان را ناگزیر ساخت که بیشتر وقت خود را صرف انتخاب معادل برای اصطلاحات و واژگان خارجی کند. می توان گفت که فرهنگستان اول، بیشتر مهارکننده و بازدارنده بود تا سازنده. فرهنگستان ایران در بهمن 1315 نظامنامه ای برای بازبینی اصطلاحات علمی تصویب کرد و در آن راه و روش و ضوابط معادل یابی را تعیین نمود. تدابیر حاکم بر این نظامنامه، اتخاذ طریقی سالم و معتدل، دور از تعصب عرب زدایی و سره آفرینی و منطبق با طبیعت زبان انسانی و تحول و تطور در امر واژه گزینی بود، از این رو عملکرد فرهنگستان در این حوزه موفقیت آمیز بود و نتایج مصوبات آن از اقبال عمومی خوبی برخوردار شد. فرهنگستان اول، با پیشگیری به موقع از آفتی که به زبان فارسی روی آورده بود، وظیفه خود را ادا کرد. فرهنگستان ایران در سال 1333 رسما" تعطیل شد. حاصل کار این فرهنگستان به تصویب رساندن 2000 واژه تا سال 1320 بود. همچنین این فرهنگستان، انتشار نامه فرهنگستان را از سال 1233 آغاز کرد.
9 سال پس از تعطیل شدن فرهنگستان اول در سال 1342 ، استاد محمد مقدم، پایه گذار گروههای آموزشی زبان شناسی، درباره خطر حضور و هجوم واژه های بیگانه هشدار داد و در رسانه ها نیز بحث های بسیاری درباره لزوم حراست از زبان پرمایه فارسی و پروراندن آن برای جوابگویی، به مقتضای پیشرفت های علمی و فنی جدید مطرح شد كه با اين مقدمه، زمينه اي براي بازگشایی فرهنگستان فراهم شد و سرانجام در پنجم مرداد سال 1347 فرهنگستان زبان ایران( فرهنگستان دوم) تاسیس شد. در این دوره، فرهنگستان در پی تشکیل جلسه های شورای خود در سال 1349، چهار پژوهشکده واژه گزینی، گردآوری واژه های فارسی، زبان های باستانی و میانه و دستور را، به همت وزیر فرهنگ و هنر و ده نفر از اعضای پیوسته ایجاد کرد که تا سال 1357 دایر بود. با این فرهنگستان افرادی چون ذبیح بهروز، محمود حسابی، رضا زاده شفق، جمال رضایی، سپهبد علی کریملو، صادق کیا، حسین گل گلاب، یحیی ماهیار نوابی، محمد مقدم و مصطفی مقربی به عنوان اعضای پیوسته همکاری داشتند.
این فرهنگستان، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران برای مدت کوتاهی فعال بود، سپس در سال 1360 با ادغام یازده مرکز و سازمان تحقیقاتی که فرهنگستان دوم نیز جزو آنها بود، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی ( پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، پدید آمد.
در چارچوب فعالیت های علمی فرهنگستان دوم، دو برنامه عمده در نظر بود. یکی برنامه واژه گزینی، که به گزینش معادل های فارسی برای واژگان و اصطلاحات بیگانه اختصاص داشت و دیگری، بررسی و مطالعه درباره زبانها و گویش های ایرانی.
طرح های تحقیقاتی فرهنگستان زبان ایران در 9 پژوهشگاه سازمان یافت. وسیع ترین فعالیت این فرهنگستان در زمینه واژه گزینی بود و تا سال 1351،گروههای واژه گزینی، مجموعا" 6650 واژه فارسی در برابر واژه های بیگانه پیشنهاد کردند.
گروه واژه گزینی از 9 کمیسیون علمی و فنی، پزشکی و کشاورزی و طبیعی، زبان و ادب، تاریخ، فلسفه و علوم اجتماعی و تربیتی و روان شناسی، هنرهای زیبا، ارتش، اقتصاد و بازرگانی، حقوق و علوم اداری و سیاسی و جغرافیا تشکیل می شد. این فرهنگستان هر چند در زمینه واژه سازی و واژه گزینی به دلیل اختیار کردن روش افراطی با ناکامی روبه رو شد، اما در زمینه پژوهش های زبانی و چاپ آثار گران سنگ، اجرای برنامه های سودمندی را وجهه همت خود ساخت.
پس از آن ضرورت تاسيس و پيدايش فرهنگستان زبان و ادب فارسي به وجود آمد و از آنجا كه در نزد اديبان، سخنوران و پژوهشگران اين حقيقت مسلم بود كه زبان فارسی، زبان دوم عالم اسلام و کلید بخش عظیمی از ذخایر ارزشمند علمی و ادبی تمدن اسلامی، و خود از ارکان هویت فرهنگی ملت ایران است و از آنجا که بنا بر اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، زبان مذکور، زبان رسمی و مشترک ملت ایران است، به منظور حفظ سلامت و تقویت و گسترش این زبان و تجهیز آن برای برآوردن نیازهای روز افزون فرهنگی و علمی و فنی و رفع تشتت و ایجاد هماهنگی در فعالیت های مراکز فرهنگی و پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و سازمان دادن به تبادل گسترده و پربار تجربه در زمینه تحقیقات و مطالعات در این حوزه و صرفه جویی در نیرو و استفاده صحیح از کارشناسان و پژوهشگران و ایجاد مرجعی معتبر و برخوردار از وجهه و حیثیت جهانی در ایران، شورای عالی انقلاب فرهنگی اساسنامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی را در جلسه های 208 و 209 ، مورخ 26/10/68 و 24/11/68 به تصویب رساند.
اعضای منتخب اولیه شورای فرهنگستان عبارت بودند از: استاد احمد آرام، دکتر نصرالله پورجوادی،دکتر حسن حبیبی، دکتر غلامعلی حداد عادل، استاد بهاءالدین خرمشاهی، دکتر محمد خوانساری، دکتر محمد تقی دانش پژوه، دکتر علی رواقی، دکتر سید جعفر شهیدی، دکتر حمید فرزام، دکتر فتح الله مجتبایی، دکتر مهدی محقق، استاد سید محمد محیط طباطبایی، استاد ابوالحسن نجفی، دکتر غلامحسین یوسفی، دکتر سیمین دانشور و دکتر طاهره صفارزاده. البته از میان این منتخبان، سه نفر به نام های دکتر سیمین دانشور، دکتر سید جعفر شهیدی و دکتر غلامحسین یوسفی از ابتدا به علت گرفتاری های شخصی از حضور در شورا و عضویت در فرهنگستان عذرخواهی کرده و استعفا دادند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسی با اهدافی چون حفظ قوت و اصالت زبان فارسی، به عنوان یکی از ارکان هویت ملی ایران و زبان دوم عالم اسلام و حامل معارف و فرهنگ اسلامی، پروردن زبانی مهذب و رسا برای بیان اندیشه های علمی و ادبی و ایجاد انس با مآثر معارف تاریخی در نسل کنونی و نسلهای آینده، رواج زبان و ادب فارسی و گسترش حوزه و قلمرو آن در داخل و خارج از کشور و ایجاد نشاط و بالندگی در زبان فارسی، به تناسب مقتضیات زمان و زندگی و پیشرفت علوم و فنون بشری با حفظ اصالت آن به کار خود ادامه داده و مي دهد.
این فرهنگستان همچنین دارای وظایفی چون سازمان دادن و تمشیت فعالیت های ناظر به حفظ میراث زبانی و ادبی فارسی، تاسیس واحدهای واژه سازی و واژه گزینی و سازمان دادن واحدهای مشابه در مراکز دانشگاهی و دیگر سازمانهای علمی و فرهنگی و هماهنگ ساختن فعالیت های آنان از راه تبادل تجارب،نظارت بر واژه سازی و معادل یابی در ترجمه از زبان های دیگر به زبان فارسی و تعیین معیارهای لازم برای حفظ و تقویت بنیه زبان فارسی در برخورد با مفاهیم و اصطلاحات جدید، کمک به معرفی و نشر میراث زبانی و ادبی فارسی به صورت اصلی و معتبر، اهتمام در حفظ فرهنگ های علمی و مردمی و جمع آوری وضبط و نشر امثال و حکم و کلیه اعلام و اصطلاحات فارسی در همه زمینه ها و بهره برداری از آنها برای پرورش و تقویت زبان و ادب فارسی، سازمان دادن تبادل تجربه ها و دستاوردهای مراکز پژوهشی در حوزه زبان و ادب فارسی و تامین موجبات بهره برداری صحیح از این تجربه ها، بهره برداری صحیح از زبانهای محلی( در داخل و خارج از ایران) به منظور تقویت و تجهیز این زبان و غنی ساختن و گستردن دامنه کارکرد آن، معرفی محققان و ادیبان و خدمتگزاران زبان و ادب فارسی و حمایت از نشر آثار ایشان و کمک به تامین وسایل فعالیت علمی و فرهنگی آنان و فراهم آوردن موجبات تقدیر از خدمات آنها و بررسی و تصویب نتایج فعالیت های مراکز پژوهشی و فرهنگی که در تهذیب و اصلاح یا توسعه و تقویت زبان فارسی مفید شمرده می شوند و ابلاغ و توصیه کاربرد آنها به موسسات علمی و فرهنگی و سازمانها و نهادهای عمومی است.
طبق اساسنامه، فرهنگستان دارای اعضای پیوسته، وابسته وافتخاری است. تعداد اعضای پیوسته ایرانی حداقل پانزده و حداکثر بیست و پنج نفر، و تعداد اعضای پیوسته غیر ایرانی ده نفر است.
در حال حاضر اعضای پیوسته شورای فرهنگستان، دکتر عبدالمحمد آیتی، دکتر قیصر امین پور، دکتر حسن انوری، دکتر نصرالله پور جوادی، دکتر یدالله ثمره، دکتر حسن حبیبی، دکتر غلامعلی حداد عادل، استاد بهاءالدین خرمشاهی، دکتر محمد خوانساری، دکتر علی رواقی، دکتر بهمن سرکاراتی، استاد اسماعیل سعادت، استاد احمد سمیعی( گیلانی)، دکتر علی اشرف صادقی، استاد کامران فانی، دکتر حمید فرزام، دکتر بدرالزمان قریب، دکتر فتح الله مجتبایی، دکتر مهدی محقق، هوشنگ مرادی کرمانی، دکتر حسین معصومی همدانی، دکتر محمد علی موحد، استاد ابوالحسن نجفی و دکتر سلیم نیساری و اعضای غیر ایرانی شورای فرهنگستان نیز دکتر محمد جان شکوری، دکتر عبدالقادر منیازوف(از تاجیکستان)، فضل الله قدسی، دکتر غلام سرور همایون، دکتر محمد حسین یمین( از افغانستان) هستند.
در چند سال اخیر استادانی چون سید محمد محیط طباطبایی، دکتر محمد تقی دانش پژوه، احمد آرام، دکتر احمد تفضلی، دکتر مصطفی مقربی و دکتر جواد حدیدی از اعضای پیوسته فرهنگستان نيز بوده اند كه چهره در نقاب خاک کشیده اند.
شورای فرهنگستان زبان وادب فارسی با حضور حداقل دو سوم اعضای پیوسته فرهنگستان رسمیت می یابد و تصمیمات آن با اکثریت حداقل دو سوم آرای اعضای حاضر معتبر است. این شورا هر دو هفته یک بار در محل فرهنگستان زبان و ادب فارسی تشکیل می شود.
رئیس فرهنگستان را شورای فرهنگستان از میان اعضای خود، برای مدت چهار سال انتخاب، و برای تایید و صدور حکم به رئیس جمهور، ریاست عالیه فرهنگستانها معرفی می کند.از وظایف او ارائه طرحهای پژوهشی و علمی و انتشاراتی به شورای فرهنگستان جهت تصویب است و نیز تهیه طرح تشکیلات داخلی فرهنگستان و ارائه آن برای تصویب هیات امنای فرهنگستانها پس از تایید شورای فرهنگستان است. او همچنين پيشنهاد عضويت فرهنگستان در مجامع بين المللي به شوراي فرهنگستان و پيگيري آن با رعايت مقررات و قوانين كشور برعهده دارد و انتصاب روساي گروههاي علمي و پژوهشي، پيگيري و نظارت بر حسن اجراي تصميمات شوراي فرهنگستان و نيز دعوت از اعضاي شوراي فرهنگستان براي تشكيل جلسات از وظايف اوست.
رياست فرهنگستان زبان و ادب فارسي از 17/2/1370 تا 28/1/1374 بر عهده دكتر حسن حبيبي بود كه پس از استعفاي او دكتر غلامعلي حداد عادل از تاريخ 28/1/1374 به اين سمت انتخاب شد كه فعاليت او تا سال 1383 ادامه داشت.از سال 83 به دليل انتصاب حداد عادل به رياست مجلس شوراي اسلامي، دكتر حبيبي با حكم رياست جمهور و راي اكثريت شورا به رياست اين فرهنگستان انتخاب شد كه در حال حاضر نيز در اين سمت به كار خود ادامه مي دهد.
دبير فرهنگستان كه به انتخاب و حكم رئيس فرهنگستان منصوب مي شود هم اكنون مهندس احمد ارژمند است كه تامين نيروي انساني مورد نياز فرهنگستان، نظارت بر حسن اجراي طرح هاي طبقه بندي مشاغل و رفع نيازهاي آموزش ضمن خدمت كاركنان، نظارت بر امور مربوط به تهيه، تنظيم، پيشنهاد و دفاع از بودجه، برحسب برنامه ها و فعاليتها، در چارچوب خط مشي ها و اهداف فرهنگستان، نظارت بر اجراي بودجه مصوب در قالب بودجه هاي تفصيلي، نظارت بر تهيه و تنظيم سازمان، شرح وظايف و تشكيلات تفصيلي فرهنگستان، و پيشنهاد آن به رياست فرهنگستان براي تصويب در مراجع قانوني، نظارت و مطالعه مداوم، به منظور تفكيل، تقسيم و جلوگيري از تكرار و تداخل وظايف، و سعي در بهبود روشهاي انجام كار، نظارت بر اجراي كليه امور مالي فرهنگستان و پرداخت هزينه ها در چارچوب اعتبارات ابلاغي، نظارت بر حفظ و نگهداري اموال منقول و غير منقول فرهنگستان، نظارت بر اجراي امور مكاتبات، ثبت و ضبط و توزيع نامه هاي فرهنگستان، و طبقه بندي و نگهداري سوابق و نيز نظارت بر اجراي خدمات عمومي و رفاهي كاركنان را بر عهده دارد. از ديگر وظايف او شركت در جلسات هيات امنا، شوراهاي علمي و شوراي فرهنگستان، نظارت بر تهيه و تنظيم صورتجلسه هاي شوراي فرهنگستان و در صورت لزوم ابلاغ مصوبات به مراجع و واحدهاي ذيربط، همكاري با گروههاي پژوهشي به منظور تسهيل امور پژوهشي فرهنگستان از طريق ارائه خدمات مالي و اداري، پيشنهاد نصب و عزل مديران واحدهاي تابعه به رياست فرهنگستان و نظارت بر حسن اداي وظايف واحداهاي تحت نظر است.
تا پيش از انتصاب مهندس ارژمند به عنوان دبير فرهنگستان افرادي چون دكتر محمد رضا نصيري، مهدي فيروزان، مسعود فراهاني پارسا دبيران اين فرهنگستان بوده اند كه همه آنها با حكم رئيس فرهنگستان،دكتر حداد عادل انتخاب شدند.
از آنجا كه رئيس فرهنگستان در صورتي كه لازم بداند مي تواند يك يا چند معاون را از ميان اعضاي پيوسته تعيين و منصوب كند تا كنون افرادي چون دكتر احمد تفضلي و دكتر بهمن سركاراتي به عنوان معاونين علمي اين فرهنگستان از سوي دكتر حداد عادل منصوب شده اند.
فرهنگستان زبان و ادب فارسي شامل 11 گروه است كه عبارتند از گروه ادبيات تطبيقي، گروه ادبيات معاصر، گروه دانشنامه زبان و ادب فارسي، گروه دانشنامه زبان و ادب فارسي در شبه قاره،گروه دستور زبان فارسي و رسم الخط، گروه زبان و رايانه، گروه زبانهاي ايراني، گروه فرهنگ نويسي،گروه گويش شناسي،گروه نشر آثار، گروه واژه گزيني.
مديريت گروه "ادبيات تطبيقي" را استاد ابوالحسن نجفي بر عهده دارد كه معاون اجرايي او نيز سيده ناهيد حجازي است و اعضاي شوراي علمي اين گروه را دكتر طهمورث ساجدي، استاد احمد سميعي، دكتر بهمن نامور مطلق، دكتر ضياء موحد و استاد ابوالحسن نجفي تشكيل مي دهند. طرح تشكيل ادبيات تطبيقي در جلسه شوراي فرهنگستان مورخ 5/2/79 تصويب شد.
هدف از تشكيل اين گروه آگاهي از داد و ستدهاي ادبي ميان ملت هاي مختلف و يا نويسندگان يك ملت است كه به منظور گسترش افق فكري دانشجويان و دانش پژوهان فارسي زبان صورت مي گيرد.
اين گروه با بررسي تاثير ادبيات فارسي بر ادبيات كشورهاي ديگر اعم از نزديك مانند هند، پاكستان و تركيه و يا دور دست مانند آلمان، انگليس، فرانسه و ايتاليا و آمريكا و همچنين با بررسي تاثير ادبيات كشورهاي غربي بر ادبيات فارسي در طول دو قرن اخير و ارزيابي نقش آنها در پيدايش انواع ادبي جديد، مانند رمان و داستانهاي كوتاه و نمايشنامه و شعر نو و تدوين فرهنگ واژه هاي دخيل فارسي در زبانهاي ديگر، به خصوص عربي، تركي، فرانسه و انگليسي به كار خود ادامه مي دهد.
از ديگر گروه هاي فرهنگستان همانطور كه پيشتر اشاره شد گروه "ادبيات معاصر" است كه استاد احمد سميعي (گيلاني) مديريت آن را عهده دار است و محمد رضا علي بخشي معاون اجرايي است. در اين گروه افرادي چون دكتر قيصر امين پور، استاد بهاءالدين خرمشاهي، هوشنگ مرادي كرماني، دكتر حسين معصومي همداني، استاد ابوالحسن نجفي به عنوان اعضاي شوراي علمي حضور دارند.
از اهداف اين گروه بايد به ارزيابي دستاوردهاي محققان و اثر آفرينان معاصر در حوزه ادبيات معاصر زبان فارسي و تعيين مراحل و گرايشهاي عمده آن و آشنا ساختن جامعه ادبي ايران با نتايج مطالعات در اين زمينه اشاره كرد. ضمن آنكه برقراري روابط با محققان و نويسندگان و شاعران معاصر كه در ارتقاي سطح ادبي زبان فارسي و توسعه دامنه و تنوع آن نقش موثر داشته اند و كمك به ايجاد زمينه هاي مساعد براي تبادل آرا در محيط سالم و تقويت همبستگي آنان و نيز تقويت مناسبات جامعه ادبي ايران با مراكز و محافل ادبي جهاني و كمك به معرفي فرآورده هاي ادبي معاصر زبان فارسي در مقياس بين المللي از ديگر اهداف اين گروه است.
در اين گروه در حال حاضر كار بر روي طرح پژوهشي با عنوان " تطور مضامين داستاني در ادبيات فارسي طي دو قرن اخير" آغاز شده است. در اين طرح، انواع مضامين داستاني از جمله تاريخي، اجتماعي، سياسي، مذهبي، شرايط زنان، مسائل كودكان، نوستالژي ايران باستان، جنگ و مهاجرت، مورد بررسي قرار خواهد گرفت.
تا كنون در اين زمينه پژوهشي جدي با اين وسعت ميدان تحقيق صورت نگرفته است در حالي كه با اين طرح، زمينه اي براي نوشتن تاريخ ادبيات معاصر ايران ايجاد مي شود. همچنين به دليل بازتاب شرايط گوناگون سياسي و اجتماعي كشور در ادبيات داستاني، مطالعه ادبيات داستاني مي تواند در مطالعه جامعه شناسي تاريخي راهگشا باشد.
محمد رضا علي بخشي، معاون گروه ادبيات معاصر فرهنگستان معتقد است با صورت گرفتن اين طرح دو منبع مهم ديگر در قالب بانك اطلاعات ادبيات معاصر ايران و منبعي براي تحقيقات تاريخي، اجتماعي، انسان شناسي و قوم شناسي در اختيار پژوهشگران قرار خواهد گرفت.
در اين طرح، مطالعه ادبيات داستاني ايران در هشت دوره تاريخي بررسي مي شود كه عبارتند از پيدايش داستان نويسي جديد، عصر قاجار، عصر مشروطيت، پس از مشروطيت، پس از مشروطيت تا 1304، دوره ديكتاتوري رضا شاه، پس از شهريور 1320 تا كودتاي 28 مرداد، پس از كودتا تا انقلاب اسلامي، از انقلاب اسلامي به بعد. سرپرست اين طرح استاد احمد سميعي( گيلاني) و مشاوران آن حسن مير عابديني و دكتر حسين پاينده هستند و در حال حاضر گروه پژوهشگرن فرهنگستان در مرحله شناسايي و گردآوري آثار داستاني مهم و منابع مربوط به آنها هستند.
در اين فرهنگستان گروه "دانشنامه زبان و ادب فارسي" با سرپرستي استاد اسماعيل سعادت اداره مي شود و رئيس شوراي علمي دانشنامه را استاد عبدالمحمد آيتي عهده دار است و معاون اجرايي، جعفر شجاع كيهاني نام دارد. اعضاي شوراي علمي اين گروه نيز استاد عبدالمحمد آيتي، دكتر قيصر امين پور، دكتر نصر الله پور جوادي، دكتر غلامعلي حداد عادل، دكتر محمد خوانساري، داستاد اسماعيل سعادت، استاد احمد سميعي، دكتر علي اشرف صادقي، استاد كامران فاني، زين العابدين موتمن، دكتر محمد علي موحد، استاد ابوالحسن نجفي و دكتر حسين معصومي همداني هستند.
هدف اين گروه تاليف دانشنامه جامع زبان و ادب فارسي با تهيه و نگارش مقالات در موضوعات رجال و آثار است. مقالات مربوط به رجال شامل احوال شاعران فارسي زبان از پيش از رودكي تا معاصر، احوال صاحبان آثار و احوال مستشرقاني كه در حوزه ادب فارسي پژوهش كرده اند. و مقالات آثار شامل معرفي آثار مهم ادبي به زبان فارسي يا معرفي آثار مرجع فارسي زبانان به زبان عربي و نيز آثار خارجي مهم ترجمه شده به زبان فارسي است.علاوه بر اين مقالات اين بخش مربوط به ادبيات پيش از اسلام، اسطوره ها، نامهاي شاهنامه، جشنها و آيينها، دستور زبان فارسي، اصطلاحات بلاغت، اصطلاحات عروض و قافيه، اصطلاحات زبان شناسي، اصطلاحات عرفان و تصوف، اصطلاحات نظم و نثر، قالبهاي شعري، انواع ادبيات، انواع ادبي، انجمنهاي ادبي، سبكهاي ادبي، اماكن و ابنيه تاريخي و جغرافيايي مهم و زبانهاي ايراني است.
از فعاليت هاي انجام شده در اين گروه، تهيه فهرست مدخلهاي دانشنامه است كه براي به انجام رساندن آن مراحلي چون استخراج حدود 000/20 مدخل خام از حدود 150 كتاب مرجع و دست اول، غني كردن مدخل هاي دانشنامه و بررسي آنها در جلسه هاي تخصصي و گزينش 000/5 مدخل به عنوان مواد اصلي تاليف دانشنامه، بررسي نهايي مدخلهاي دانشنامه، مختصر كردن آنها در 3500 مدخل، اعم از اصلي و ارجاعي، و تنظيم آنها در قالب دو دفتر 500 صفحه اي ، موضوع بندي مدخلهاي دانشنامه، بررسي و ويرايش نهايي مدخلهاي دانشنامه، انطباق مدخلها با مصوبه هاي شورا انجام شده است.
تاليف مقاله، ويرايش اوليه كه شامل يك دست كردن اعلام و تاريخها، اعمال شيوه نامه، كنترل ارجاعها و بررسي اصالت مقاله ها و تشكيل پرونده علمي از ديگر كارهاي انجام شده در اين گروه است. هم اكنون جلد اول دانشنامه زبان و ادب فارسي كه شامل تعداد 807 مقاله اعم از اصلي و ارجاعي از حروف "آ" تا "پ" است در دست انتشار است.
گروه "دانشنامه زبان و ادب فارسي در شبه قاره هند" نيز با مديريت دكتر علي محمد موذني اداره مي شود و هدي سيد حسين زاده معاونت اجرايي آن را بر عهده دارد. اعضاي شوراي علمي اين گروه شامل دكتر غلامعلي حداد عادل، دكتر بهمن سركاراتي، استاد احمد سميعي (گيلاني)، دكتر فتح الله مجتبايي، دكتر مهدي محقق، دكتر علي محمد موذني هستند. اين دانشنامه در سال 1372 بنيان گذاري شد. و هدف از تدوين آن ارائه گستره زبان و فرهنگ ايراني- اسلامي و تاثير آن در ناحيه شبه قاره ( هند، پاكستان، و بنگلادش امروزي )است. نشان دادن سهم فرهنگ ايراني و اسلامي و نقش زبان و ادب فارسي در تاريخ و فرهنگ اين منطقه و همچنين بررسي اشتراكها و پيوندهاي ديرين اين دو سرزمين باستاني، به ويژه در دوره بعد از اسلام ساختار اصلي اين دانشنامه است. تا كنون در اين گروه فعاليت هايي انجام شده و در دست اجراست كه از آن ميان كارهايي چون مدخل گزيني، تهيه شيوه نامه تاليف و ويرايش، انتشار مقالات حرف "آ" در يك جزوه 206 صفحه اي كه شامل 178 مدخل است، صورت گرفته است . هم اكنون نخستين جلد دانشنامه ( شامل حروف آ- الف) تهيه شده كه در دست انتشار است.
گروه "دستور زبان فارسي و رسم الخط" اين فرهنگستان كه دكتر علي اشرف صادقي مديريت آن را بر عهده دارد و دكتر محمد دبير مقدم مشاور آن است ،اعضاي شوراي علمي متشكل از افرادي چون دكتر حسن انوري، دكتر يدالله ثمره، دكتر علي رواقي، استاد احمد سميعي ( گيلاني)، دكترعلي اشرف صادقي، استاد ابوالحسن نجفي، دكتر سليم نيساري است و مهم ترين هدف اين گروه، تدوين دستور زبان فارسي امروز است. اين دستور صرفا" جنبه توصيفي دارد و بر اساس نظريه ساختارگرايي است و به هيچ يك از شاخه هاي اين نظريه، به طور اخص، وابسته نيست و از تمام دستاوردهاي اين نظريه و نيز ديگر نظريه هاي زبان شناسي استفاده مي كند. در اين گروه فعاليت هايي كه تا كنون انجام شده و در دست انجام است عبارتند از:تهيه و تنظيم دستور خط فارسي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي، طرح "وضعيت دستور در نظام آموزشي پيش از دانشگاه" كه اين طرح در قالب مقاله اي در پنجمين كنفرانس زبان شناسي در تاريخ 21 تا 22 اسفند ماه 79 در دانشگاه علامه طباطبايي ارائه شد و در مجموعه مقاله هاي پنجمين كنفرانس زبان شناسي به چاپ رسيد. طرح بررسي تحليلي دستورهاي زبان فارسي نيز از ديگر طرحهاي ارائه شده در اين گروه بود كه در اين طرح مجموعا" 60 عنوان كتاب دستور، 13 عنوان به زبان انگليسي و 47 عنوان به زبان فارسي بررسي شد. نتايج اين طرح در قالب مقاله اي در نخستين هم انديشي دستور زبان فارسي، در تاريخ 28 تا 29 بهمن 1383 در فرهنگستان زبان و ادب فارسي ارائه شد و در ويژه نامه دستور اين فرهنگستان در دست چاپ است.
طرح "فرهنگ املايي" بر اساس دستور خط فارسي مصوب فرهنگستان از ديگر طرح هاي اين گروه است. در اين پژوهش،تهيه فهرستي از واژه هاي مركب و تركيبهاي فارسي، تركيبهاي پيشوندي و پسوندي و جز آن و واژه هاي دخيل عربي و خارجي، با مراجعه به چند فرهنگ معتبر فارسي مد نظر بوده است تا به كمك آن مراجعه كننده به آساني بتواند به صورت صحيح واژه ها از نظر اتصال و انفصال يا شكل نوشتاري آن دست يابد. مراحل طرح شامل استخراج واژه ها از فرهنگ هاي مذكور و نيز دسته بندي آنها و تعيين شكل صحيح املايي تعدادي از آنها و نيز تعيين شكل صحيح موارد مشكل آفرين انجام شده و فرهنگ در مرحله حروف نگاري است.
طرح " واژه- دستور" زبان فارسي نيز در قالب يك بانك اطلاعاتي، ويژگي هاي دستوري واژگان زبان فارسي را جهت استفاده پژوهشگران آماده مي كند. واژه هاي گردآوري شده در اين بانك اطلاعاتي، در مقوله هاي مختلف بررسي مي شوند و اطلاعات مربوط، به صورت جداولي با علامت هاي دو تايي، كليه ويژگي هاي موجود را در تك تك واژه ها و با ارجاع به پيكره زباني، نشان مي دهند و زمينه مطالعه و بررسي ويژگي هاي صرفي و نحوي واژه هاي زبان فارسي را فراهم مي آورند. اين طرح در حال حاضر فقط براي صفت هاي زبان فارسي انجام شده و بالغ بر چهار هزار صفت زبان فارسي معاصر، با استفاده از فرآيندهاي صرفي و نحوي شناخته شده زبان فارسيي بررسي شده اند. نتايج حاصل از اين طرح در قالب مقاله اي در نخستي هم انديشي دستور زبان فارسي نيز ارائه شد.
اين گروه علاوه بر ارائه طرح و كار بر روي آن به برگزاري "هم انديشي دستور زبان فارسي" اقدام كرده است كه نخستين هم انديشي دستور زبان فارسي در روزهاي 28 و 29 بهمن ماه 1382 با حضور جمعي از استادان، صاحب نظران و علاقه مندان به مسائل دستور، در تالار اجتماعات مهمان سراي فرهنگستان برگزار شد.در اين هم انديشي مجموعا" 21 مقاله ارائه شد. محور اصلي سخنراني ها توصيف انواع ساخت هاي صرفي و نحوي زبان فارسي با بهره گيري از نظريه هاي زبان شناختي بود.
از ديگر گروه هاي اين فرهنگستان گروه "زبان و رايانه" است كه دكتر حسين معصومي همداني مديريت آن را بر عهده دارد و اعضاي شوراي علمي آن شامل افرادي چون مهندس محمد آزادنيا، مهندس احمد ارژمند، دكتر محمود بيجن خان، مهندس روزبه پور نادر، دكتر يحيي تابش، مهندس نصرالله جهانگرد، دكتر حسن حبيبي، دكتر سياوش شهشهاني، دكتر حسين غريبي، مهندس محمد رضا محمدي فر، دكتر حسين معصومي همداني، دكتر ابراهيم نقيب زاده مشايخ و دكتر سليم نيساري هستند.
اين گروه با هدف برآوردن مشكلات و مسائل كلي در خط فارسي در محيط رايانه اي و تعيين و تدوين استانداردهايي براي كاربرد خط فارسي در محيط رايانه، ايجاد ارتباط ميان حوزه بررسي هاي زبان شناختي و فعاليت هاي فرهنگستان زبان و ادب فارسي از يك سو، و حوزه دانش هاي رايانه اي و فناوري اطلاعات از سوي ديگر در جهت بهره گيري از تواناييها و امكانات و اين ارتباط و شناخت مشكلات و تنگناهاي آن به كار خود ادامه مي دهد.
گروه "زبانهاي ايراني" اين فرهنگستان با مديريت دكتر بهمن سركاراتي اداره مي شود كه دكتر محمد حسن دوست به عنوان كفيل گروه همكاري دارد و اعضاي شوراي اين گروه را دكتر بهمن سركاراتي و دكتر بدرالزمان قريب تشكيل مي دهند.
از اهداف اين گروه، دستيابي به شناختي بهتر از هر يك از زبانهاي ايراني كنوني و پيشين، تهيه كارمايه اي حاوي اطلاعات لازم براي اجراي تحقيقي جامع در زمينه فقه اللغه ايراني و بهره جويي از نتايج اين پژوهش ها براي شناسايي بيشتر زبان فارسي و يافتن راه هاي مناسب براي پيشبرد و گسترش آن است.
گروه زبانهاي ايراني تا كنون بر روي آثار بازمانده از زبان فارسي باستان بررسي هاي جامعي بعمل آورده است.اهميت كار بر روي اين طرح از آنجا بوجود آمد كه در ميان همه زبانهاي ايراني و حتي هند و اروپايي، فارسي باستان تنها زباني است كه مي توان تاريخ تكوين و تطور آن را در طول مدتي بيش از دو هزار و پانصد سال با مراجعه به آثار و اسناد مكتوب به جاي مانده تحقيق و بررسي كرد. بررسي زبان فارسي باستان، علاوه بر ارزش ماهوي خود و اهميتي كه به لحاظ زبان شناسي تاريخي السنه ايراني و مطالعات لغوي هند و اروپايي دارد، از نظر شناسايي تاريخ و پيشينه زبان فارسي، از اهميت بسزايي برخوردار است. اين طرح در سه بخش به مرحله اجرا در آمده است كه عبارتند از، ويراستن متن همه كتيبه هاي فارسي باستان به صورت حرف نگاري و آوا نگاري شده به الفباي لاتين و ترجمه آنها به زبان فارسي، اليف دستور تاريخي و تطبيقي زبان فارسي باستان و تدوين فرهنگ واژگان زبان فارسي باستان.
" تدوين فرهنگ ريشه شناختي زبان فارسي" از ديگر فعاليت هاي اين گروه است كه در تدوين آن در وهله اول به بررسي شناختي فعل ها در زبان فارسي پرداخته مي شود. مراحل اجرايي اين طرح بدين صورت است كه بر اساس فرهنگ هاي معتبر و نيز با مراجعه به متون نظم و نثر فارسي در موارد خاص، نخست مصدرهاي زبان فارسي فهرست مي شود سپس در مقابل هر مصدر، ماده مضارع و ماضي آن از يكديگر تفكيك شده، در مقابل هر ماده( مضارع و ماضي)، اصل آن ماده در زبان فارسي ميانه و معادل آن در ديگر زبانهاي ايراني نظير زبانهاي پارتي، سغدي، سكايي يا ختني، خوارزمي، بلخي و نيز زبانهاي ايراني جديد مانند آسي، پشتو، و غيره بيان مي شود، آنگاه ريشه اي كه معادل ماده هاي مضارع و ماضي دوره ميانه از آن مشتق شده است، در زبانهاي ايراني باستان، يعني زبانهاي اوستايي و فارسي باستان و اصل آن در زبان هند و اروپايي ذكر مي شود. در برخي موارد، در صورت لزوم، واژه هاي مشتق از اصل هند و اروپايي، مانند يوناني و لاتيني و غيره نيز مي آيد. در پايان زير هر مدخل مشتق هاي مختلف آن ريشه ذكر مي شود.
درباره گروه "فرهنگ نويسي" بايد گفت با مديريت دكتر علي اشرف صادقي اداره مي شود و معاون اجرايي آن ابوالفضل خطيبي است.اعضاي شوراي علمي اين گروه دكتر علي اشرف صادقي، استاد ابوالحسن نجفي، دكتر حسين سامعي، مهندس علي كافي و ابوالفضل خطيبي هستند.
از اهداف اين گروه تدوين " فرهنگ جامع زبان فارسي" است كه منظور از تدوين اين فرهنگ، ارئه تصويري همه جانبه از واژگان زبان فارسي، در طول تاريخ تكوين اين زبان و ايجاد امكان دستيابي به انواع اطلاعات واژگاني شامل تلفظ، هويت دستوري، معاني، ريشه تاريخي و جز آن است.
هم اكنون اين گروه درحال تدوين اين فرهنگ است كه زير نظر دكتر علي اشرف صادقي انجام مي شود. اين گروه همچنين در نظر دارد نشريه اي تخصصي با موضوع فرهنگ نويسي به ضميمه نامه فرهنگستان منتشر كند. ضمن آنكه اين گروه فراخواني صادر كرده و از پژوهشگراني كه مايل به ارائه مقاله، ترجمه يا نقد كتاب در اين زمينه هستند، دعوت كرده نوشته هاي خود را تا اول آذر ماه 1384 به دفتر گروه فرهنگ نويسي ارائه دهند.
از فعاليت هاي ديگر اين گروه انتخاب متون كهن زبان فارسي و تدوين ضوابط دقيق انتخاب واحدهاي واژگاني از درون اين متون و وارد كردن آنها در رايانه و حروف نگاري همه مدخل هاي اصلي و فرعي چندين فرهنگ معتبر فارسي، براي تهيه بانك اطلاعات جنبي است. قرار است اين مدخل ها با كمك نرم افزاري ويژه با يكديگر درآميزند تا فهرست يگانه اي فراهم شود. غالب مدخل هاي اين فهرست علاوه بر مدخل هايي كه از متون استخراج خواهد شد، كل مدخل هاي فرهنگ جامع را تشكيل مي دهند. تا سال 1383 حدود 380 عنوان كتاب در دستور كار گروه فرهنگ نويسي قرار گرفته و كار انتخاب واحدهاي واژگاني دويست و پنجاه و دو عنوان كتاب و برگه نويسي يكصد و هجده عنوان كتاب و برگه نگاري رايانه اي به تعداد يك ميليون و سيصد و چهل و يك هزار و سيصد و شصت و چهار مدخل به پايان رسيده است. تصحيح برخي فرهنگ هاي فارسي و تحقيق در فرهنگ نويسي فارسي نيز از ديگر فعاليت هاي اين گروه است كه در اين زمينه تا كنون دو جزوه و يك مقاله به چاپ رسيده است كه عبارتند از "خلاصه لغت فرس اسدي طوسي" و ترجمه فارسي " الابانه، شرح السامي في الاسامي ميداني" است كه به كوشش دكتر علي اشرف صادقي نگاشته شده و در نامه فرهنگستان، در ضميمه هاي شماره 9 و 10 توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسي در تير ماه 1379 به چاپ رسيده است." نگاهي به فرهنگ هاي شاهنامه( از آغاز تا امروز)" عنوان ديگري است كه ابوالفضل خطيبي آن را تاليف كرده و در نامه فرهنگستان سال چهارم ، شماره سوم در پاييز 1377 منتشر شده است.
گروه "گويش شناسي" اين فرهنگستان نيز با مديريت دكتر بدرالزمان قريب اداره مي شود و دكتر حسن رضائي باغ بيدي معاونت گروه را عهده دار است. اين گروه با حضور افرادي چون دكتر يدالله ثمره، دكتر بهمن سركاراتي، دكتر بدرالزمان قريب و هوشنگ مرادي كرماني به عنوان اعضاي شورا به كار خود ادامه مي دهد. از اهداف اين گروه " پيشبرد مطالعات گويش شناسي در ايران و طبقه بندي زبانها و گويشهاي ايراني نو" است.تاكنون در اين گروه فعاليت هايي در زمينه برگزاري هم انديشي گويش شناسي ايران انجام شده است كه نخستين هم انديشي در تاريخ 9 تا 11 ارديبهشت سال 80 برگزار شد.از ديگر كارهاي انجام شده معرفي زبانها و گويشهاي ايران، راهنماي گردآوري گويشها، كتاب شناسي گويشهاي ايراني، فهرست پايان نامه هاي كارشناسي ارشد و دكتري در زمينه گويشهاي ايران، انتشار مجموعه مقالات نخستين هم انديشي گويش شناسي ايران و انتشار مجله گويش شناسي است.
اين گروه همچنين فعاليت هاي ديگري در زمينه تاليف واژه نامه مشترك گويشهاي ايراني را در دست اجرا دارد. در اين واژه نامهف در برابر هر واژه فارسي، معادل آن در هفتاد گويش ايراني نو غربي ارائه خواهد شد. برخي از اين گويشها عبارتند از: آراني، آشتياني، ابوزيد آبادي، افتري، اناركي، بختياري، بستكي، بلوچي، بهديني، تاتي، تالشي، تفرشي، خوانساري، خوري، دواني، راجي، سرخه اي، سمناني، سنگسري، شهميرزادي، قائني، كردي، گيلكي، لارستاني، لاسگردي، لري، لكي، مازندراني، وفسي و هرزني و نائيني هستند.
گردآوري و بررسي گويشهاي استان فارس از ديگر كارهاي در دست اقدام اين گروه است.
اين گروه در نظر دارد گويشهاي هر يك از استان ها را جداگانه گردآوري، بررسي و طبقه بندي كند، تا زمينه انتشار اطلس زبان شناسي ايران فراهم شود. نخستين استاني كه براي بررسي در نظر گرفته شده، استان فارس است، همچنين مقدمات گردآوري گويشهاي استانهاي قزوين، اصفهان و آذربايجان شرقي نيز فراهم شده است.
گروه " نشر آثار" از جمله گروههاي اين فرهنگستان است كه فعاليت خود را با سرپرستي دكتر علاءالدين طباطبايي آغاز كرد. در اين گروه افرادي چون مهندس احمد ارژمند، دكتر نصرالله پورجوادي، دكتر غلامعلي حداد عادل، دكتر محمد خوانساري، دكتر بهمن سركاراتي، استاد احمد سميعي( گيلاني)، دكتر علي اشرف صادقي، دكتر علاءالدين طباطبايي، استاد كامران فاني، دكتر مهدي محقق و دكتر محمد علي موحد به عنوان اعضاي شورا همكاري دارند و كارهاي اين گروه را با هدف فراهم آوردن مقدمات لازم براي معرفي فرهنگ ايراني و زبان و ادب فارسي از آغاز تا امروز انجام مي دهند.در اين راستا اين گروه توانسته است آثاري چون قران مترجم، نگاهي به گويش نامه هاي ايراني، مجموعه مقالات نخستين هم انديشي مسائل واژه گزيني و اصطلاح شناسي، لهجه تهراني، نامه سيرجان، مفتاح الهدايه و مصباح العنايه، فرهنگ گويش دواني، فرهنگ زرقان، دستور زبان پارتي، كتاب شناسي دستور زبان فارسي، گلهاي شهر سبز، مناظر الانشاء، واژه نامه گويش بختياري چهار لنگ، همايون نامه( تاريخ منظوم حكيم زجاجي در 2 جلد)، دستور خط فارسي، فرهنگستان زبان و ادب فارسي، دانشنامه زبان و ادبيات فارسي در شبه قاره، شيوه نامه ضبط اعلام، مجموعه مقالات نخستين هم انديشي گويش شناسي ايران، واژه نامه استان هرمزگان، فرهنگ ريشه شناختي زبان فارسي، فرهنگ واژه هاي مصوب فرهنگستان و گنجينه گويش شناسي فارس را چاپ و منتشر كند و آثاري چون روضه العقول، ديوان خواجه عصمت بخارايي، گويش راجي هنجن، فرهنگ جامع ضرب المثل هاي فارسي، الصيدنه في الطب،ويژگي هاي نحوي زبان فارسي در نثر قرن پنجم و ششم هجري، اعداد و حروف و مضمون آفريني آنها در ادب فارسي، خرده گويش هاي محلي منطقه قصران، واژگان فارسي كرمان و فهرست پايان نامه هاي كارشناسي ارشد و دكتري در زمينه دستور زبان فارسي را در مرحله نمونه نهايي در دست اقدام دارد.
در گروه " واژه گزيني " اين فرهنگستان دكتر غلامعلي حداد عادل به عنوان مدير گروه فعاليت مي كند و معاون او نسرين پرويزي است.اعضاي شوراي علمي، دكتر يدالله ثمره، دكتر حسن حبيبي، دكتر غلامعلي حداد عادل، دكتر محمد خوانساري، دكتر حسين سامعي، دكتر بهمن سركاراتي، استاد احمد سميعي( گيلاني)، دكتر علي اشرف صادقي، كامران فاني، دكتر لطيف كاشيگر، مهندس علي كافي، دكتر حسين معصومي همداني، دكتر رضا منصوري، استاد ابوالحسن نجفي و دكتر شهين نعمت زاده هستند. اين گروه از سال 1370 تشكيل شد و مديريت آن تاسال 1373 به عهده دكتر حسن حبيبي رئيس وقت فرهنگستان بود و پس از آن، اين مسئوليت به دكتر غلامعلي حداد عادل محول شد. اين گروه با اهدافي چون كمك به تقويت و گسترش زبان فارسي و تجهيز آن براي برآوردن نيازهاي روزافزون فرهنگي و علمي و فني و ايجاد هماهنگي در فعاليت هاي واژه گزيني و واژه سازي و معادل يابي براي واژه هاي بيگانه به فعاليت هاي خود ادامه مي دهد.در زمينه فعاليت هاي اين گروه در آغاز، واژه هاي بيگانه را در حوزه عمومي بررسي و معادل يابي كرد، اما نظر به اهميت واژه گزيني در حوزه علوم و فنون، از سال 1375 كار واژه گزيني تخصصي را با همكاري فرهنگستانهاي علوم، علوم پزشكي و تعدادي از موسسه هاي تحقيقاتي و دانشگاههاي كشور آغاز كرد.تا نيمه اول سال 1383 چهل و هفت گروه تخصصي و شوراي هماهنگي زير نظر گروه واژه گزيني فرهنگستان زبان و ادب فارسي فعاليت داشته اند. هر گروه متشكل از دست كم پنج متخصص علمي و فني علاقمند به كار واژه گزيني ، و يك يا دو نفر پژوهشگر و كارشناس گروه واژه گزيني است. پژوهشگران به نمايندگي از طرف فرهنگستان بر انتخاب يا ساخت واژه مطابق باالگوهاي ساخت واژه در زبان فارسي و نيز اجراي اصول و ضوابط واژه گزيني در فرهنگستان نظارت دارند.
از ديگر فعاليت هاي فرهنگي اين گروه، برگزاري 2 همايش واژه گزيني و اصطلاح شناسي در اسفند 1379 و ارديبهشت 1382 بوده است.
فرهنگستان زبان و ادب فارسي علاوه بر آنكه شامل 11 گروه نامبرده است داراي كتابخانه هم هست كه رياست اين كتابخانه را دكتر ناهيد بني اقبال بر عهده دارد.اعضاي شوراي كتابخانه علاوه بر دكتر ناهيد بني اقبال، دكتر كيكاووس جهانداري، دكتر غلامعلي حداد عادل، دكتر بهمن سركاراتي، دكتر علي اشرف صادقي و دكتر عازم هستند.اين كتابخانه با هدف فراهم آوردن اطلاعات لازم براي پژوهشهاي گروههاي فرهنگستان و ديگر محققان، ايران شناسان و خاور شناسان درباره زبان و ادب فارسي به كار خود ادامه مي دهدو در حال حاضر منابع موجود در آن شامل كتاب هاي فارسي است كه از اين كتاب ها، در حدود 6400 جلد چاپي، 2947 جلد سنگي و 203 جلد خطي هستند. اين كتابخانه همچنين داراي 1000 جلد چاپي در زمينه كتب اردو و 15112 جلد كتاب انگليسي و ديگر زبانهاست. نشريات ادواري فارسي از گذشته جاري در اين كتابخانه به 398 عنوان اختصاص دارد و نشريات ادواري لاتين از گذشته مشتمل بر 32 عنوان است.
اين كتابخانه همچنين داراي اسناد است كه اين اسناد به بعضي از دست نوشته هاي نيما يوشيج، غلامعلي حداد عادل، جواد حديدي، عبدالمحمد آيتي، بدرالزمان قريب، مصطفي مقربي، حميد فرزام اختصاص دارد.
علاوه بر اين منابع و مواد اطلاعاتي اين كتابخانه شامل 248 عنوان ريزفيلم،32 عنوان ريز فيش، 90 عنوان پايان نامه هاي فارسي ،6 عنوان پايان نامه هاي غير فارسي و 97 عدد الواح فشرده نوري(CD) است.
اين فرهنگستان تا كنون آثار زيادي را در قالب تاليف، پژوهش، ترجمه، مقالات تحقيقي چاپ و منتشر كرده است و تا كنون 23 عنوان شماره نامه فرهنگستان و 16 ضميمه را به انتشار رسانده است علاوه بر آن داراي وب گاه است كه از اسفند ماه 1381 به بهره برداري رسيد و هم اكنون داراي اطلاعاتي درباره فرهنگستان از قبيل تاريخچه، اساسنامه و نمودار سازماني، زندگينامه اعضاي پيوسته و فهرست آثار آنها، معرفي گروه هاي پژوهشي و وظايف آنها، معرفي كتب و جزوات چاپ شده در فرهنگستان، ارائه مطالب خبرنامه، ارائه واژه هاي مصوب فرهنگستان با امكان جست و جوي فارسي و لاتين، ارائه جزوه دستور خط فارسي، گرفتن پيشنهاد مردمي درباره واژه هاي مصوب فرهنگستان، ارتباط با گروههاي فرهنگستان از طريق رايانامه و ارائه خبرهاي روز فرهنگستان در صفحه اصلي است.
در اين فرهنگستان بعضي از طرح ها در برخي از گروهها در بلند مدت به انجام مي رسد و برخي ديگر به زمان كوتاهتري نياز دارد و اين به ويژگي هاي هر طرح بستگي دارد.
حسن قريبي، رئيس روابط عمومي فرهنگستان زبان و ادب فارسي پيشرفت گروهها را حائز اهميت مي داند و بر اين باور است كه تاخير در كار برخي ازگروه ها تا اندازه اي به دليل تغييراتي است كه در شيوه نامه آن گروه اتفاق افتاده است كه اين مسئله نيز بي دليل نبوده و در جهت پيشرفت و روند كار گروه بوده است.
در حال حاضر مديران فرهنگستان در مرحله بررسي و ارزيابي فعاليتهاي خود در طي سالهاي اخير هستند تا بدينوسيله از انجام هر گونه كاري كه در حوزه اختيارات و فعاليت هايشان نيست كناره بگيرند و بدين ترتيب بتوانند وقت بيشتري را به امور و فعاليت تخصصي گروه هاي خود اختصاص دهند و در زمان كوتاهتري به اهداف تعيين شده كه در اساسنامه هر گروه بدان اشاره شده است دست يابند.





نظر شما در مورد اين خبر؟
    نسخه چاپي خبر اين صفحه را براي دوستان خود بفرستيد