Dorpsarchief St. Bernardusabdij Dorp Aduard CisterciŽnzers Monnikenwerk in Middag Rondleiding ziekenzaal Middag-Humsterland Heemkakel Literatuurlijst Middag-Humsterland Links

Homepage

2006

2005

2004

2003

2002

 

 

 

 

 

 

 

 

01 2003 02 2003 03 2003 04 2003 05 2003 06 2003
07 2003 08 2003 09 2003 10 2003 11 2003 12 2003

 

maart 2003

De Hamsterborg

Over de Hamsterborg is in het verleden al het een en ander gepubliceerd. In de jaren tachtig verschenen er artikelen in de Heemkakel van Harry de Raad die onderzoek had verricht in de Groninger Archieven. In het boek Aduard 800 is onder het hoofdstuk Monumenten een bijdrage te vinden van Wija Friso die in het kort de geschiedenis van de borg nog ’s uit de doeken doet. Hieronder geef ik een beknopte samenvatting van belangrijke punten uit beide publicaties.
In 1567 wordt de borg eigendom van Johan de Mepsche sr. door zijn huwelijk met Dorothea Jensema. Hij was een ras protestant. In 1580, toen de stad Groningen de zijde van de Spanjaarden koos, ontvluchtte hij deze streken. Hij overleed in 1588 in Gdansk. Volgens De Raad zou hij van de boerderij Piloersema een borg hebben gemaakt. Na De Mepsches dood ging alles over op zijn zoon Johan de Mepsche jr., die ongehuwd overleed in 1598. De borg werd gerechtelijk verkocht aan een broer, Frederik de Mepsche en zijn vrouw Oede Entens van de borg Harssens bij Adorp. Van de borg was waarschijnlijk niet zoveel meer over. Het gebouw moet zwaar geleden hebben in de vele oorlogen die toen gevoerd werden. In de koopakte is enkel sprake van singels, grachten en ‘gebroecken steen’. Er volgde een herbouw door de zoon van Frederik, Johan (de derde inmiddels), waarop de gevelsteen in het huidige gebouw betrekking heeft: ‘den 21 marty anno 1633 is gelecht de erste steen vant huis toe Piloersma op den Ham’ (De grote vraag blijft nog steeds of de voorganger op dezelfde plek heeft gestaan of op de verhoging aan de zuidkant). Johan was getrouwd met Ailcke to Nansum uit Oldenzijl. Deze Johan had een huis te Aduard dat hij ombouwde tot een borg. Er wordt wel gesteld dat het hier gaat om het Huis te Aduard, dat later bewoond werd door de Lewes. Ik ben hier niet zeker van. Het Huis te Aduard was eind 16e eeuw al gebouwd. Welk huis bezat Johan dan in Aduard. Volgens mij is er maar één huis dat hiervoor in aanmerking kan komen en dat is de voormalige burgemeesterswoning aan het Kaakheem. Over de geschiedenis van dit huis weten we niets. Een weem (pastorie) is het niet geweest. Een dergelijke groot gebouw dat van oorsprong dateert uit het eind van de 16e of begin 17e eeuw, moet door een kapitaalkrachtige familie gebouwd zijn. Ik denk dat Johan de Mepsche hier gewoond heeft. Johans erfgenamen verkochten Piloersema in 1699 aan een boerenechtpaar, Pieter Jacobs Bos en Wiske Jacobs Scholtens. In 1702 lieten zij aan de borg een schuur bouwen, waardoor deze definitief een boerderijfunctie kreeg. Het bleef in deze familie tot 1798, toen het overging op de familie Boelens. De eigenaar, Kornelis Jacobus Boelens, was van 1813 tot 1822 burgemeester van de gemeente Aduard. Na Kornelis dood werden borg en landerijen verkocht aan Tonnis Bartelds Wieringa, ook wel ‘Tun van Beswerd’ genoemd. Dit gebeurde in 1837. Sindsdien is de borg in de familie Wieringa gebleven. In de 19e eeuw renoveerden zij het voorhuis. De smalle, vroeg-zeventiende eeuwse kloostervensters werden vervangen door de toen gangbare roede-verdeling in zes ramen. De ontlastingsbogen van de oude vensters zijn nog zichtbaar. In de zuidelijke kamer werd onder de oude balkenlaag een stucplafond aangebracht. De prachtige schouwpartij werd helaas verwijderd. De beelden (penanten) die de dekplaat (latei) droegen staan nu tegen de zuidgevel. Zij symboliseren geloof en liefde. De latei schijnt nog dienst gedaan te hebben als verharding van het looppad naar de mestbult. Misschien ligt hij nog ergens verscholen onder het maaiveld. De laatste borgbewoners waren dhr. J.T. Wieringa en mevr. C.J.H.G. Wieringa-Van der Valk. Laatsgenoemde leidde o.a. de feestelijkheden ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Aduard in 1952 (zie foto blz. 279 Eén klooster, drie dorpen).

Jakob Loer

 

Monnikenwerk in Middag Ziekenzaal Dorp Aduard St. Bernardusabdij Literatuur Heemkakel Huis te Aduard CisterciŽnzers