Spaljeni Srpski hramovi na Kosovu i Metohiji

Vekovi u plamenu

U naletu albanskih terorista u našoj južnoj pokrajini je za samo tri dana uništeno tridest i pet manastira i crkava. Najteže je stradao sveti srpski grad Prizren u kojem je zapaljeno svih osam svetinja


Nad svetim srpskim gradom se nadvio gust dim
P rema poslednjem saopštenju Srpske pravoslavne crkve, u divljanju albanskih terorista na Kosovu i Metohiji je od 17. do 20. marta uništeno trideset pet manastira i crkava, a oštećeno je i na desetine pravoslavnih grobalja. U saopštenju koje je izdala Eparhija raško-prizrenska navodi se da je taj spisak sačinjen najvećim delom na osnovu podataka lokalnog srpskog stanovništva, a da će se tačan broj spaljenih bogomolja kao i stepen oštećenja znati tek kada našim stručnjacima bude omogućen pristup svim objektima.

Od 1999. godine, od kada je Kosovo pod zaštitom međunarodnih snaga, pa do danas, na ovom području je oskrnavljeno ili potpuno uništeno sto pedeset srpskih svetinja, više od četiri hiljade ikona, više od sto vrednih crkvenih relikvija, a spaljeno je i više stotina starih rukopisa i crkvenih knjiga.

U dugoj istoriji srpskog naroda hramovi Kosova i Metohije čine najznačajniji deo nasleđa iz vremena njenog snažnog uspona u prvoj polovini četrnaestog veka. Arhijereji, vladari, monasi i sveštenici, zajedno sa narodom, podizali su i ukrašavali crkve, manastire i pećine isposnice. Na Kosmetu se nalazio čitav kompleks dvorskih rezidencija oko kojih se vodio život na visokom nivou. Tamo su boravili, venčavali se i primali visoke evropske zvaničnike mnogi srpski vladari.

Za podizanje dvorova i manastira naši vladari i visoki crkveni velikodostojnici angažovali su najbolje majstore, obično Solunce. Pećka patrijaršija, Dečani, Gračanica, Bogorodica Ljeviška, Sveti arhangeli – spomenici su kulture kojima se divio i divi čitav svet. Freske, ikone i crkvene relikvije, složili su se istoričari umetnosti i estetičari srednjeg veka, dela su od takve vrednosti da spadaju u sam vrh ne samo u krugu istočnog hrišćanstva već u ukupnoj evropskoj i svetskoj umetnosti. Isti ti stručnjaci složili su se da nigde u svetu na tako malom području ne postoji toliki broj spomeničkog nasleđa jednog naroda. Na Kosovu i Metohiji evidentirano je 1.500 kulturnih dobara, od kojih petsto uživa zakonsku zaštitu Republike Srbije, a šezdeset sedam je proglašeno spomeničkim dobrima od izuzetnog značaja.

Turska osvajanja jugoistočne Evrope i srpskih zemalja donela su prva razaranja kulturnih tekovina. Porušeni su mnogi srednjovekovni dvorci i gradovi, stradale su crkve i manastiri. Početkom sedamnaestog veka razrušen je monumentalni mauzolej cara Dušana, Sveti arhangeli kod Prizrena, u kome je car i bio sahranjen. Od lepo tesanog kamena sa crkve sazidana je Sinan-pašina džamija koja i danas stoji u centru Prizrena. Monumentalna zadužbina kralja Milutina, Bogorodica Ljeviška, pretvorena je 1756. godine u džamiju. Posle oslobođenja Kosova od Turaka, Srbi nisu hteli da se svete za razrušene bogomolje. Bogorodica Ljeviška je ponovo postala crkva, a Sinan-pašinu džamiju niko do danas nije dirao.

Ali, dobro se ne vraća uvek dobrim. Posle progona više stotina hiljada Srba, albanski ekstremisti su krenuli da ruše i pale srpske bogomolje i groblja. U poslednjem terorističkom naletu najteže je stradao Prizren, koji Srbi nazivaju Svetim gradom. Zapaljeno je svih osam crkava i manastira od neprocenjive vrednosti. U pepelu su Bogorodica Ljeviška, Sveti arhangeli, Crkva svetog Spasa, Crkva svetog Georgija, iz petnaestog veka, Svete nedelje, Svetih vrača Damnjana i Kuzme, Svetog Pantelejmona i Saborni hram svetog velikomučenika Georgija, podignut u prošlom veku.

– Izgorela je sva drvena konstrukcija i unutrašnji nameštaj – priča jeromonah Benedikt Preradović iz manastira Sveti arhangeli kod Prizrena, pošto je u pratnji vojnika nemačkog KFOR-a obišao svetinju u kojoj je boravio.–Po manastirskoj porti bili su razbacani ugljenisani delovi inventara, a ploča na grobu cara Dušana, zadužbinara, razbijena je, a grob oskrnavljen. Zvonik je potpuno srušen, duborezačka radionica je do temelja izgorela i u njoj vredni krstovi koje su monasi izradili.

– Ličilo je na pustoš, kao da se i Srbima na Kosovu i Metohiji dogodio njujorški jedanaesti septembar – izjavio je vladika Atanasije Jevtić posle posete manastiru Devič. – Svetinja je potpuno opljačkana i spaljena, a vandali su probili grob svetog Joanikija i razbili okolne nadgrobne ploče u kapeli.

Ono što nije palo, Albanci ruše pijucima, dinamitom i mašinama. Tako su kod Deviča zatečeni kako pijucima razvaljuju zidine, navodno u potrazi za zlatom.

Iako su vojnici KFOR-a čuvali Crkvu svetog Uroša u Uroševcu, albanski teroristi su ipak uspeli da je zapale.Na vojnike i crkvu bačeno je oko dvesta zapaljivih naprava, petnaest bombi i gomila kamenica.

– Tačno je da, kao što kažu neki ljudi iz međunarodne zajednice, mnogo šta može da se rekonstruiše, ali kako da se obnove ili vrate, recimo, freske iz četrnaestog veka u Bogorodici Ljeviškoj – kaže Mirjana Menković, predsednica stručnog tima Centra za očuvanje nasleđa Kosova i Metohije.– Spaljivanje te crkve nije samo gubitak za Srbe, već i za Evropu, pa i za ceo svet, jer je bila biser vizantijske arhitekture i umetnosti.

U crkvama su gorele ikone, knjige, plameni jezici su gutali freske. Pred očima svetske javnosti u vatri su nestajali vekovi. Težak je to udarac za srpski narod. Postideli su se toga svi čestiti ljudi. Političari su osudili ovaj neviđeni vandalizam.

Doduše, svako na svoj način. Neki su to zaista nazvali tragedijom, a neki...

– Na Kosmetu je uništeno samo nekoliko pravoslavnih bogomolja – reče i ne trepnu Hari Holkeri, šef civilne misije UNMIK-a.

Ognjan RADULOVIĆ



VRATI NA NASLOVNU STRANU