Praistorija

Na teritoriji koju pokriva na š Muzej, istraživana je Smolućka pećina u kojoj je evidentirano prisustvo čoveka tokom srednjeg paleolita. Smolućka pećina smeštena je iznad istoimene rečice, nedaleko od sela Crkvine, na putu Novi Pazar-Tutin. Pećina je okrenuta prema severu, sa manjom platformom ispred. Sondažnim radovima (1984-1985) istražena je površina manjeg obima, u okviru koje je evidentirano deset geoloških slojeva, a nađena su 44 kamena i jedan koštani artefakt, kao i rečni oblutci na kojima su vidljivi tragovi upotrebe. Značajan nalaz predstavljaju i kosti pećinskog medveda i lisice. Smolućka pećina naseljena je u vreme srednjeg
neolit
paleolita, a utvrđeno je i kratkotrajno prisustvo čoveka tokom eneolita, nešto pre 2000. godine pre nove ere. Nažalost arheološki materijal sa ovog lokaliteta od strane Arheološkog instituta, nikada nije predat našem Muzeju. Naprelje, nalazi se 3 km severoistočno od Novog Pazara. Prilikom trasiranja pruge Raška-Novi Pazar, 1952. godine na lokalitetu su otkriveni ostaci naselja koje je istraženo u

malom obimu. Lokalitet obuhvata nisku terasu kose, koja se strmo spušta u polje gde je nekada bilo korito reke Raške. Naselje je formirano tokom mlađeg kamenog doba, odnosno neolita i pripada vinčanskoj kulturi. Vinčanska kulturna grupa pripada širem kompleksu kulture neolita, rasprostranjene na Balkanu i u zapadnom delu Anadolije. Nalazi keramike i fragmentovanih figurina sa Naprelja ukazuju na direktnu povezanost ovog područja sa Kosovom i delovima jugoistočne Srbije, ali ima i određenih izrazito lokalnih elemenata.alatke.jpg
Na području opština Novi Pazar, Tutin i Sjenica, u okviru projekta "Etno-kulturni odnosi tokom bronzanog i gvozdenog doba na centralno-balkanskom području", istraženo je 11 lokaliteta koji se vremenski mogu opredeliti od ranog bronzanog do mlađeg gvozdenog doba.
Crnoča - Gomile, skupina od 11 humki prečnika 12 - 20 i visine 0,80 - 1,70 metara. Jedna od ovih humki je istražena 1978. godine čime se došlo do saznanja da je ovo područje naseljeno krajem eneolita ili početkom bronzanog doba. Stanovništvo je do ovog kraja, najverovatnije, došlo iz doline Lima.
Glogovik - Latinsko groblje, nekropola sa osam humki koje su formirane bez ikakvog reda, jedna pored druge na rastojanju od desetak metara. Najveća među njima je Humka I, prečnika 18 i visine 1,70 metara. Sahranjivanje u njoj vršeno je u nekoliko vremenski odvojenih razdoblja. Najstarije sahranjivanje odvijalo se tokom srednjeg bronzanog doba, a potom u razdoblju između

alatke

1000. i 900. godine. Tokom celog VIII veka p.n.e. ovim prostorom gospodarili su Dardanci, tj. stanovništvo blisko onom u dolini Raške, Ibra i Sitnice. Oko 700. godine i u periodu V-IV veka pre nove ere sahranjivanje se vrši u Humci I, ali i u ostalim humkama na ovom lokalitetu.
Glogovik - Humke, na ovom lokalitetu istraživanom 1977/78. godine, nalazi se šest humki od kojih su dve skoro zaravnjene obradom zemljišta. U okviru humki istraženi su grobovi čiji prilozi (gvozdena koplja, mačevi, manje posude) predstavljaju tzv. ratničke grobove VI-V veka, koji se vezuju za Autarijate.
Delimeđe - Utrina, na ulazu u selo istražena je samo jedna humka u okviru koje su nađeni grobovi spaljenih pokojnika sa kraja bronzanog i iz starijeg gvozdenog doba. Urne sa ovog lokaliteta pripadaju tzv. Brnjičkoj kulturi, a etnički Dardancima.
Melaje - Kod džamije, istražena je jedna humka gde su, pored keramičkog materijala koji pripada lokalnoj proizvodnji i satrijem gvozdenom dobu, nalažene i fragmentovane uvozne, helenističke posude.
Dojevići - Humpa, lokalitet na kome je istražena jedna humka sa tri grobne konstrukcije. Konstrukcija I, prečnika 11,60 m izgrađena od velikih krečnjačkih blokova u tehnici suhozida. Konstrukcije II i III su manjih dimenzija, a za njihovu gradnju korišćeni su rečni oblutci. Konstrukcija I je najmlađa i veoma je bliska istovremenoj konstrukciji ispod Petrove crkve, tj. pripada vremenu mlađeg gvozdenog doba.neolit
Gračani - Gračanska polja gde se nalazi nekropola pod tumulima nastalim tokom mlađeg gvozdenog doba i gde je sahranjivanje vršeno na isti način kao i na lokalitetima Humke i Latinsko groblje u Glogoviku.
Glavica u Raspoganču i Brnjičko brdo u Brnjici jedini su lokaliteti na području opštine Sjenica na kojima je istražena po jedna praistorijska humka. U oba slučaja sahranjivanje u okviru humki vršeno je tokom mlađeg gvozdenog doba, tj. tokom 6. i početkom 5. veka pre naše ere.
Šarski krš, lokalitet koji se nalazi na platou litice koja se strmo spušta prema dolini Ljudske reke, desno od puta Sjenica - Ivanjica i nedaleko od raskrsnice gde se pomenuti put odvaja od puta Sjenica - Duga Poljana. Na lokalitetu se nalaze ostaci utvrđenja koje zauzima dosta veliki prostor, a čiji je veliki deo uništen vađenjem kamena za potrebe Preduzeća za puteve iz Novog Pazara. Početkom 21. veka preko predhodno nivelisane trase bedema na južnoj strani utvrđenja „Telekom" je postavio betonsku stazu, sa metalnom ogradom, koja vodi do predajnika postavljenog na kraju trase bedema. Sa severne strane staze izgradio je i objekat ograđen metalnom ogradom.