Jan Żabko
Potopowicz – Jazz Rytm i Piosenka, Listopad 1971
Frank
Zappa
Komentując w 1966
r. niezwykły sukces albumu „Freak out!", Frank Zappa z goryczą
zauważył, że większość słuchaczy zwraca uwagę na żarty czy udziwnienia,
a nie na rzeczywiste problemy muzyczne. Rozwiązując po kilku latach współpracy
zespół Mothers of Invention, umotywował to postawą większości odbiorców,
którzy, nie zastanawiając się nad tym czego słuchali, raz na zawsze
sklasyfikowali działalność zespołu jako dziwactwo. W ten sposób wysiłki
Zappy, by sprowokować młodzież do słuchania muzyki innej od tej, do której
przywykli, spełzły na niczym.
Aktualnie występuje
on z grupą muzyków zebranych na zasadzie workshop. Cel pozostał ten sam
— nawiązanie kontaktu z każdym odbiorcą. Niestety, koncerty Zappy nie
cieszą się zbyt wielkim powodzeniem, choć nazwiska: Sugar Cane Harris,
Jean-Luc Ponty czy Ian Underwood powinny być wystarczającym magnesem, jeśli
nie dla odbiorców big-beatu, to dla ludzi zainteresowanych jazzem. Ale Zappa
jazzu nie gra, muzyka jego od pierwszej chwili stanęła w jaskrawej opozycji do
wszelkich klasyfikacji (zawsze, o czym mało kto pamięta, umownych) i ograniczeń
narzuconych przez krytyków i słuchaczy.
Twórczość Zappy,
traktowana do dziś jako głupie żarty, doczekała się z biegiem lat wielu omówień.
Poważni krytycy piszą o Zappie nader często, porównując go z John Cagem czy
Arenie Sheppem i przykładają do niego różne miary. Ale eklektyczna i
niejednolita twórczość wymyka się ciągle klasyfikacjom. To, między innymi,
sprawia, że Zappa wciąż nie jest traktowany poważnie przez odbiorców muzyki
nowoczesnej.
Ci, którzy pierwszy
raz słyszą płytę Zappy, są często zaszokowani bezkompromisowym
postawieniem wielu problemów. Rozpoczynając koncert Mothers of Inyention w
Fillmore East, Zappa w ten sposób zapowiedział utwór amerykańskiego
kompozytora Charlesa lvesa: „To jest kawał łajna, nad którym pracowaliśmy
w Miami kilka dni". Zapanowała ogólna konsternacja, a po skończonym
utworze na sali zaległa cisza. Czy nikt nie potrafił ocenić wykonania Mothers
i samego utworu po tak prowokacyjnej
zapowiedzi?
Zappa żąda od
swych słuchaczy samodzielności myślenia i osobistego stosunku do jego muzyki.
O muzyce swojej mówi, że „powinna być tak dostępna, jak to możliwe,
dla ludzi, którzy chcą poświęcić czas, aby uczynić ją taką!”
Zappa przez cały
czas konsekwentnie realizuje swój program „freaklng out" tłumaczony
przez niego Jako; „proces, w którym jednostka podrzuca zewnętrzne formy
i ograniczające stereotypy, w celu twórczego wyrażenia swoich związków z
najbliższym otoczeniem i całą strukturą społeczną". Nawiasem mówiąc,
pierwszym muzykiem, na którego program ten wywarł wpływ był ... Eric Burdon.
Po przyjeździe do USA spotkał się on z Zappą, przesłuchał fragmenty albumu
„Freak out", określając go jako punkt zwrotny w swojej działalności.
Kulminacyjnym
punktem doświadczeń Zappy stał się koncert symfoniczny pod dyrekcją Zubina
Mehty w Londynie. Dokonał on tu na 96-osobowej orkiestrze zabiegu „freaking
out" poprzez pozostawienie członkom orkiestry „ducha wolności".
Każdy z muzyków odegrał wspólnie z orkiestrą swój własny utwór. Działalność
Zappy pozwoliła im uświadomić sobie ograniczenia, w których tkwią, pracując
w orkiestrze i pokazała co daje twórcze, nieskrępowane działanie.
Nowy, nagrany na
koncercie, album „Mothers at the Fillmore East, June 1971" Jest,
podobnie jak koncert londyński, owocem długoletniej pracy kompozytora nad
oratorium ,,200 moteli", które ze względu na wielkość zamierzenia
(orkiestra, chóry, balet) wciąż nie może doczekać się całościowego
opracowania. Koncert, a potem płyta, wywołały pewien wstrząs i polemiki toczące
się wokół pytania: czy wulgarność tekstów ma swoje źródło w zamierzonej
prowokacji, czy też w dążeniu do ukazania drastycznej rzeczywistości?
Muzyka w wykonaniu
Marka Volmana, Howarda Kalena, Jima Ponsa, Aynsley Dunbara, Iana Underwooda i
samego Zappy, składa się na coś, co można by nazwać wodewilem.
Czy Zappa,
konsekwentnie działając dalej, tworzy dziś muzykę bardziej Jednolitą i
silniej związaną z Jazzem (album „Chungas revenge". „Hot
rats", „Weasels ripped my flesh") ? Czy
współpracując z muzykami znanymi i cenionymi w środowisku jazzowym stworzy
sobie wreszcie szeroki krąg odbiorców?
Stawiając sobie te pytania, natrafiłem w „Melody Maker" na list czytelnika, który domagając się wydania w Anglii wszystkich amerykańskich albumów Zappy (wciąż nieosiągalny jest na rynku brytyjskim podwójny LP „Freak out", oraz LPs „Uncle Meat" i ,,An evening with the wildmen fisher") pisze: „Pojawienie się „Hot rats", „Burnt weeny sandwich", „Weasels" i „Chunga's revenge" na listach bestsellerów Jest najlepszym dowodem na to, że muzyka Zappy znalazła w końcu uważnych odbiorców".